veilig internetten

Veilig op internet: hoe bescherm je je kind online?

Filmpjes bekijken, spelletjes spelen, huiswerk maken: veel jonge kinderen zijn regelmatig op internet te vinden. Daar zitten risico’s aan vast. Hoe zorg je dat je kind veilig kan internetten?

Kind veilig online

Het internet biedt veel vermaak, ontspanning en informatie voor je kind. Hij kan er vlogs en tekenfilmpjes kijken, gamen, chatten of op sociale media rondneuzen, maar ook educatieve spelletjes spelen en informatie opzoeken voor school. Geen wonder dus dat veel kinderen graag online zijn. Maar het internet heeft ook een andere kant, waar je je kind tegen wilt beschermen. Er slingert allerlei (beeld)materiaal rond dat niet geschikt is voor kinderen. Ook schuilt er het gevaar dat onbekenden contact proberen te leggen met je kind. En net als volwassenen kunnen kinderen zich online heel anders gedragen dan in het echte leven: zowel de vriendjes van je kind, als je kind zelf.

De eerste keren dat je kind online gaat, is het verstandig om naast hem te zitten en hem stap voor stap wegwijs te maken. Maar naarmate je kind vaker online is, kun je er steeds moeilijker continu toezicht op houden. Je kunt wel gebruik maken van wat technische oplossingen, zoals een kinderbrowser, een kindervariant van bijvoorbeeld YouTube, of door ouderlijk toezicht op je computer in te stellen.

Online gevaren

De belangrijkste online gevaren en risico’s voor je kind op een rijtje:

  1. Grooming: digitaal kinderlokken
    Bij grooming legt een volwassene via internet contact met kinderen onder de 16 jaar, met als doel het maken van seksueel contact. Vaak doet de volwassene zich jonger voor dan hij is, om zo het vertrouwen te winnen van het kind. Ze zoeken contact via websites waar vooral kinderen actief zijn. Via de computer probeert de groomer kinderen te verleiden tot seks of om seksuele handelingen te doen voor een webcam.
    Groomers kunnen zowel mannen als vrouwen zijn en zowel jongens als meisjes worden verleid. Soms zijn het ook bekenden, bijvoorbeeld iemand van de sportvereniging of een familielid. Een kind onder de 16 jaar dwingen tot het maken van seksueel getint beeldmateriaal is strafbaar. De dader kan hier een celstraf of een boete voor krijgen.Waarschuw je kind voor dit soort praktijken en spreek vooral af dat ze nooit zonder overleg adresgegevens geven of een afspraak met iemand maken.Lees ook: Wat is grooming, en hoe ga je hier als ouder mee om?
  2. Online challenges
    Een trend van de laatste jaren is het meedoen aan online challenges. Niet alleen onder volwassenen, maar ook onder kinderen. De meeste challenges zijn vrij onschulding, denk aan de ice bucket challenge en de planking challenge (zo lang je dat op een veilige plek doet). Maar helaas komen er soms ook challenges voorbij die levensgevaarlijk zijn en waarbij er ook daadwerkelijk kinderen gewond zijn geraakt of waarbij het zelfs fataal afliep. Zo kwamen in het verleden onder andere de choking challenge voorbij, de lachgas challenge en de tide pot challenge, waarbij je wordt uitgedaagd om een vaatwastabelet op te eten.Waarschuw je kind voor de gevaren van dit soort challenges en druk hem op het hart er vooral niet aan mee te doen.
  3. Cyberpesten: digitaal pesten
    Steeds meer kinderen worden het slachtoffer van cyberpesten. Dit ‘nieuwe pesten’ gebeurt op allerlei manieren: op internet een klasgenoot uitschelden, tijdens het chatten vrienden tegen elkaar opzetten, anderen bedreigen in een appje of elkaars computers infecteren met een virus. De roddels en ruzies die vroeger vooral op het schoolplein speelden, verplaatsen zich nu naar een online omgeving.
    Cyberpesten staat niet los van gewoon pesten, het hangt met elkaar samen. Online is het veel makkelijker pesten, schelden en roddelen. Er is niemand die direct verhaal kan komen halen en er zijn geen volwassenen die kunnen ingrijpen. De manier van pesten blijkt via de computer veel heftiger te zijn, vanwege de fysieke afstand en anonimiteit. Kinderen hebben niet altijd in de gaten hoeveel pijn ze iemand doen als ze online iets gemeens zeggen, omdat ze het gezicht van de ander niet kunnen zien.Maak je kinderen duidelijk wat wel en niet kan en kijk mee bij wat ze doen op internet.Lees ook: Cyberpesten, wat is het en hoe ga je ermee om?
  4. Misbruik van beeldmateriaal van je kind
    Je kind kan zelf foto’s of filmpjes op social media zetten, die beter niet online hadden kunnen verschijnen. Maar ook andere kinderen kunnen foto’s of video’s van jouw kind online zetten, waarvan jij of jouw kind dat vervelend vindt. Foto’s van je kind kunnen ook bewerkt worden of gebruikt worden in een nepprofiel op sociale media. Maar als beeldmateriaal door anderen online wordt gezet, kan het heel lastig zijn om dat weer offline te krijgen.
  5. Fake news en hoaxes: foute informatie
    Niet alle informatie op internet is betrouwbaar. Soms is het moeilijk te beoordelen of de informatie klopt, want iedereen kan op het internet publiceren wat men maar wil. Nepnieuws en hoaxes bestaan al zo lang het internet bestaat, maar sinds de opkomst van sociale media verspreidt het zich in snel tempo. Zo kunnen ook kinderen er makkelijk mee in aanraking komen. Ook ziet nepnieuws er steeds echter uit en is het moeilijk te onderscheiden van echte nieuwsmedia. Leer je kinderen dat ze kritisch moeten zijn en niet blind kunnen vertrouwen op de juistheid van informatie op internet. Daar zijn tegenwoordig ook onderwijsprogramma’s voor, zowel voor in het basisonderwijs als op middelbare scholen.
    Lees ook:
    Hoe maak je kinderen mediawijs?
  6. Ongewenste of onverwachte aankopen
    Een online aankoop in de app store is zo gedaan. Ook door je kind. Zeker als je kind spelletjes speelt waarin je extra credits of nieuwe levels kunt kopen. Dit worden in-app aankopen genoemd. De makkelijkste manier om dit te voorkomen is door via de instellingen van je tablet of smartphone in-app aankopen onmogelijk te maken. Wil je het niet onmogelijk maken, dan kun je in-app aankopen ook gewoon beveiligen met een wachtwoord. Zorg er dan voor dat je kind dit wachtwoord niet kent.
  7. Extreme reacties of scheldpartijen
    In openbare discussies op social media en onder Youtube-filmpjes wordt soms heel wat afgescholden. Ook kunnen er best weleens extreme reacties onder een foto of filmpje staan, veel extremer dan dat je kind in het dagelijks leven hoort. Leer je kind dat dit soort scheldberichten of extreme reacties een vervelend maar normaal onderdeel van de communicatie op het internet vormen, dat je ze niet letterlijk moet nemen en er niet op moet reageren.
  8. Spam en virussen
    Een ander risico zijn virussen en ongewenste reclames of mailtjes (malware of spyware). Een actueel antivirusprogramma is een must. Maak ook afspraken met je kind; bijvoorbeeld dat hij nooit klikt op linkjes in comments onder een foto of video. En dat hij nooit zijn emailadres noemt op social media. Er zijn speciale programma’s die internet scannen op alles met een @ erin en zo miljoenen mailadressen verzamelen om spam aan te versturen.

Hoe veilig internetten?

Helemaal beschermen kun je je kind niet. Wat je wel kunt doen is uitleg geven en begeleiden. Laat je kind niet meteen alleen achter de computer, maar ga samen op zoek naar leuke sites. Verder zijn er diverse programma’s die beperkingen opleggen aan het internetgebruik van je kind. Ook kun je bij sommige internetproviders ‘ouderlijk toezicht’ instellen.

Praktische tips

Een aantal tips om je kind veiliger te laten internetten:

  • Ouderlijk toezicht instellen: met ‘ouderlijk toezicht’ of een ‘kids modus’ bepaal jij hoe je kind de computer mag gebruiken. Je kunt bepaalde websites blokkeren, of juist slechts enkele websites toestaan, al zijn het er maar twee of drie. Daarnaast kun je aangeven welke programma’s of apps je kind mag gebruiken. Lees hier hoe je ouderlijk toezicht in kunt stellen in Windows 7 en 8, of macOS Sierra. In Windows 10 heeft deze optie Family Safety. Ook op je iPad of iPhone kun je ouderlijke toezicht instellen, lees hier hoe dat werkt. Hetzelfde geldt voor Google Play en Android.
  • Beveilig de webcam: Vertel je kind hoe hij moet omgaan met de webcam en wat de risico’s ervan zijn. Maar beveilig de webcam daarnaast ook tegen hackers. Als een webcam gehackt wordt, kunnen criminelen je kind ongemerkt filmen.
  • Gebruik een kinderzoekmachine
    Er bestaan een aantal zoekmachines die speciaal voor kinderen zijn, zoals Meestersipke.nl, Koekeltjes.nl en Kiddle.co. Deze zoekmachines tonen alleen zoekresultaten die voor kinderen geschikt zijn. Ook voorkom je dat je kind gaat zoeken op onderwerpen die nog niet geschikt voor hem zijn.
  • Kids modus voor je smartphone of tablet
    Om je smartphone of tablet veilig te maken voor je kind bestaan er bepaalde apps, waarin kinderen beperkt worden in wat ze wel én niet kunnen doen op het toestel. Als je deze applicatie start, kun je een profiel en een wachtwoord voor je kinderen instellen. Vervolgens kan je kind alleen in de ‘kids modus’ gebruik maken van je smartphone of tablet. Wanneer je kind de app per ongeluk verlaat, zorgt dit ervoor dat hij eerst het wachtwoord in moet vullen. Vooral handig op de onbewaakte momenten. Misschien staat er op jouw toestel standaard al een soortgelijke app om een oogje in het zeil te houden. Anders kun je er eentje downloaden in de app store of Google Play.

Lees ook: Hoe herken je geschikte apps voor kinderen?

Praat met je kind

Hoe ouder je kind wordt, hoe handiger hij zich door de online wereld manoeuvreert. Je kind wordt de kinderwebsites zat en gaat op zoek naar sites voor jongeren. Via vriendjes zal je kind ook trucs horen om voorbij jouw ingestelde filters te komen. Belangrijk is dus om altijd met je kind in gesprek te blijven over zijn online gedrag.

Maak dit onderdeel van je dagelijkse praatje met je kind: hoe was het op school, met wie heb je gespeeld, heb je lekker getraind en heb je nog wat leuks gedaan op de laptop, smartphone of tablet? Door het onderwerp dagelijks te bespreken, zal je kind er open over blijven praten. Blijf ook de gevaren en risico’s met je kind bespreken, bijvoorbeeld als het onderwerp voorbijkomt in de media.

Diploma veilig internet

Sinds 2018 krijgen kinderen uit groep 5 tot en met groep 8 het lespakket Diploma Veilig Internet op school aangeboden. Je kind leert hierin alles over de risico’s van internet en hoe hij daar bewust mee omgaat. Er komen vijf thema’s aan bod:

  1. Wie ben jij? Over wat persoonlijke informatie is en wat je kind (onbewust) vrijgeeft op het internet.
  2. Ik surf veilig! Over privacy-instellingen, wachtwoorden, phishing en hacking.
  3. Is alles waar? Over beïnvloeding, clickbait, reclame (te mooi om waar te zijn).
  4. Speurneuzen! Over het opzetten en toepassen van een goede zoekstrategie.
  5. Meedoen! Over vloggen, selfies en persoonlijke informatie weggeven.

Bekijk hier wat het lespakket inhoudt:

Tijdslimiet

Het is belangrijk om in de gaten te houden hoelang je kind achter de computer zit. Buiten het praktische probleem van lichamelijke klachten, zoals een muisarm of zere nek, kan internet ook zo verslavend werken dat vriendjes en school nauwelijks nog aandacht krijgen. Een tijdslimiet afspreken is de meest eenvoudige oplossing. Hoe lang die limiet is en welke regels daaraan verbonden zijn, is helemaal aan jou. Vindt je kind het lastig om te stoppen als de afgesproken schermtijd is afgelopen? Dan kun je een tijdslot downloaden, zoals Screen Time voor Android en Parent Kit voor iOS.

Meer informatie:

Er bestaan verschillende brochures over veilig internetten voor kinderen. Daarnaast is er op de website Veiliginternetten.nl een heleboel informatie te vinden over uiteenlopende online onderwerpen.