door

13 weken-echo wordt standaard voor alle zwangere vrouwen

Hoogleraar verloskunde en gynaecoloog Eva Pajkrt legt in Ouders van Nu uit waarom ze het toejuicht dat deze extra echo er eindelijk komt. Wat haar betreft liever vandaag dan morgen. 'Onderzoek heeft uitgewezen dat als het om kinderen gaat die niet levensvatbaar zijn, afbreking met 13 weken veel beter is voor de rouwverwerking, dan bij 20 weken.'

Marijn Hogenkamp weet nog dat de echoscopist lang stil was voordat ze de woorden zei die alles veranderden: ‘Ik heb heel veel moois gezien, maar toch heb ik slecht nieuws.’ Marijn en haar man kijken naar het zwart-witte beeld, naar hun mooie dochter die zo’n ernstige open rug blijkt te hebben, dat ze zeer zwaar gehandicapt zal zijn. Diezelfde dag volgt een tweede onderzoek dat het vreselijke nieuws bevestigt. Er moet snel worden besloten. In Nederland mag een zwangerschap tot 24 weken worden afgebroken, daarna niet meer. Voor Marijn en haar man is het duidelijk: het beeld dat de kinderneuroloog schetst is zo inktzwart dat ze niet verder willen gaan met de zwangerschap. Lila wordt met bijna 22 weken geboren. Een piepklein en beeldschoon meisje. Ze leeft heel even. Daarna overlijdt ze op Marijns borst.

Hartverscheurend nieuws

Wat Marijn en haar man Hans is overkomen, overkomt meer ouders. Elk jaar raken 170.000 vrouwen zwanger. Van die groep krijgt vijf tot tien procent tijdens de twintigwekenecho te horen dat er iets mis is met het kind. Soms is de afwijking zo ernstig dat ouders de allermoeilijkste beslissing moeten maken. Hoogleraar verloskunde en gynaecoloog Eva Pajkrt vindt het hartverscheurend. ‘Ik heb vaak een prachtig vak, maar dit soort momenten blijven naar. Die eerste seconden dat ik al zie dat het mis is, maar dat de ouders het nog niet weten, zijn afschuwelijk. Ik weet dan dat wat ik ga zeggen een droom kapotmaakt en voor veel verdriet gaat zorgen.’

Lees ook: Watermethode zorgt voor mooi afscheid baby na miskraam

13 weken-echo

Op dit moment krijgen Nederlandse zwangere vrouwen standaard twee echo’s vergoed vanuit de zorgverzekering. De eerste echo, rond de tien weken,  laat zien hoelang een vrouw precies zwanger is. De tweede vindt plaats met twintig weken. Tijdens deze laatste echo wordt de baby uitgebreid onderzocht op mogelijke afwijkingen. (Meer weten over de 20 weken-echo? Kijk dan even hier) Vanaf eind 2020 komt daar dus een derde echo bij die vergoed wordt: de 13 weken-echo. Hierop kan een groot deel (circa 50%) van de afwijkingen worden gezien die nu alleen bij de 20 weken-echo worden ontdekt.  In België en Duitsland krijgt een gezonde zwangere vrouw al langer drie echo’s vergoed: ieder trimester één. Daarnaast begint iedere zwangere direct bij een gynae­coloog in het ziekenhuis en kennen ze het systeem van een verloskundige in de eerste lijn (buiten het ziekenhuis) niet.

Lees ook: Deze echo’s krijg je nu tijdens de zwangerschap

Beter voor rouwverwerking

Wat Pajkrt betreft wordt de 13 weken-echo ook in Nederland à la minute ingevoerd. ‘Onderzoek heeft uitgewezen dat als het om kinderen gaat die niet levensvatbaar zijn, afbreking met dertien weken veel beter is voor de rouwverwerking van de ouders, dan bij twintig weken. En soms zien we afwijkingen waarvoor tijdrovend onderzoek nodig is. Als je die afwijkingen pas met twintig weken vindt, is de termijn soms te kort om uitvoerig onderzoek te doen. Want vóór week 24 moeten ouders beslissen of ze de zwangerschap door willen laten gaan.’ Er vinden de laatste jaren onder andere minder echo’s plaats met dertien weken door de introductie van de NIPT die o.a. op het syndroom van Down test. Steeds meer ouders kiezen hiervoor en niet meer voor de nekplooimeting die onder andere via een echo gebeurt. De NIPT is betrouwbaarder, maar hierdoor is er met dertien weken ook geen echoscopische controle meer van het kind.

Lees ook: Combinatietest of NIPT, de verschillen

Standaard vijf echo’s

Het lijkt misschien vreemd, maar juist de gezonde zwangere vrouw, die voor de eerste keer zwanger is, loopt in het Nederlandse systeem een risico. Zij staat namelijk niet onder extra controle. Pas als de verloskundige twijfelt, wordt een vrouw doorgestuurd naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. En dat terwijl bijvoorbeeld een groeiafwijking lang niet altijd van buiten te voelen is. Daarom pleit Pajkrt voor standaard vijf echo’s voor iedere zwangere vrouw. ‘Met tien, dertien en twintig weken de eerste drie. Bij de twintigwekenecho zou dan ook standaard de lengte van de baarmoedermond gemeten moeten worden. En daarna nog twee echo’s om de groei in de gaten te houden. Ik vind dat er beter voor het ongeboren kind gezorgd moet worden. Op dit moment gaan er onnodig kinderen dood. Het sterftecijfer kan echt omlaag als we baby’s beter monitoren. Een van de risicofactoren: een stagnatie van de groei kan met extra echo’s namelijk beter worden opgespoord. Op die manier kan er ook eerder worden ingegrepen.’

Lees ook: Bevallen van een doodgeboren baby, wat kun je verwachten?

Wildgroei aan echo’s

Drie op de vier Nederlandse vrouwen willen zelf ook graag meer echo’s krijgen. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek van het televisieprogramma Hoe bevalt Nederland. Zij geven aan dat het aantal echo’s dat standaard in het basispakket zit omhoog zou moeten, juist om complicaties eerder op te kunnen sporen. Om aan die wens te voldoen, worden er nu allerlei extra echopakketten aangeboden. Pajkrt: ‘Verloskundigenpraktijken bieden van alles aan, waar vaak flink voor betaald moet worden. Er is een wildgroei aan extra aanbod ontstaan, omdat er niet al standaard vaker naar het kind wordt gekeken. Leuk al die extra echo‘s, maar ze mogen niet als vervanging komen van waar ik voor pleit: voor álle zwangere vrouwen ten minste vijf echo‘s.’

Het merendeel van ouders mag dan voor uitbreiding van het aantal echo’s zijn, er zijn ook ouders die pertinent tegen zijn of zelfs helemaal geen prenataal onderzoek willen. Marijn respecteert hun standpunt, maar is blij dat zij de echo’s wel hebben laten uitvoeren. ‘Mijn man en ik voelen heel duidelijk dat we het juiste hebben gedaan. Ik had wel graag eerder geweten wat er met ons kind aan de hand was. Nu beviel ik van een compleet mensje. Als we met dertien weken al een echo hadden gehad, had dat een enorm verschil gemaakt.’

Meten is weten

Naast haar pleidooi voor standaard meer echo‘s, hamert Eva Pajkrt ook op de invoering van het meten van de baarmoedermond. Pajkrt: ‘Naast groei-achterstand is spontane vroeggeboorte wereldwijd de grootste oorzaak van sterfte en ziekte bij pasgeborenen. In Nederland bevalt ruim zeven procent van de zwangere vrouwen (zo’n 12.000 vrouwen per jaar) te vroeg. Ongeveer vijftienhonderd vrouwen zelfs vóór de 32 weken. Dat moeten we proberen te voor­komen. Een deel van deze vrouwen heeft al vroeg in de zwangerschap een te korte baarmoedermond, dat vergroot het risico op vroeggeboorte. Dit is heel eenvoudig te meten tijdens de twintigwekenecho.’

Lees ook: 20 wekenecho: wat wordt er precies onderzocht?

Een deel van dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu – Auteur: Mijke Pol

Beeld: Shutterstock