door

Baby erbij, zo bereid je je oudste kind voor

Ja, gezinsuitbreiding! Hoe vertel je aan je kind dat er een broertje of zusje komt en hoe zal hij reageren? En wat als hij het helemaal niet leuk blijkt te vinden? Orthopedagoog Mariëlle Beckers geeft tips.

Met een flinke zwier smakt Amy in haar roze jurkje tegen de glazen wand van het echocentrum. Haar arm laat een beetje los. Gelukkig is Amy een pop, maar één ding is overduidelijk: hier is iemand níét blij. Die iemand is Rheija, de driejarige dochter van Jarka en Tim. ‘NEE!’ schreeuwt ze. ‘Nee, nee en nog eens nee: deze wil ik niet, ik wil zoals Amy!’ Wat een onvergetelijk en feestelijk moment had moeten worden, mondt uit in een plastic-poppen-bloedbad. Jarka: ‘Sinds we wisten dat ik zwanger was van onze tweede, maakten Tim en ik ons zorgen over Rheija’s reactie. Ze was zo gewend om onze volledige aandacht te krijgen, hoe zou ze het vinden om die spotlight ineens te moeten delen?

Advertentie

Een broertje

We besloten haar zo veel mogelijk bij het proces te betrekken, dat leek ons op dat moment het beste.’ Om de komst van een nieuwe broer of zus zo aantrekkelijk mogelijk te maken, legde Jarka al in een vroeg stadium aan Rheija voor of ze het leuk zou vinden om ‘bijvoorbeeld een zusje te krijgen om lekker mee te spelen’. Zoals haar lievelingspop Amy, maar dan écht. Jarka: ‘In eerste instantie moest ze er niet veel van hebben, maar misschien begreep ze het ook niet goed, ze was immers pas twee. Omdat we regelmatig herhaalden hoe leuk ze zou kunnen tutten en frutten met een klein zusje, werd haar enthousiasme langzaam aangewakkerd.

Ja, ze zag het toch wel zitten, zo’n zusje met wie ze 24/7 zou kunnen spelen. Opeens mocht de baby komen, gráág zelfs.’ Dat het beoogde zusje net zo goed een broertje zou kunnen worden, daar hield niemand in het gezin meer rekening mee. Zeker Rheija niet. Daarom was de schok nogal groot toen de echoscopiste opgewonden in Rheija’s oor tetterde dat ‘er een broertje in mama’s buik groeide!’ Jarka: ‘Rheija barstte in tranen uit en werd vervolgens woest, zoals alleen een peuter woest kan zijn: gillend dat deze baby terug moest naar de winkel, smeet ze lievelingspop Amy dwars door de kamer.’

Even wennen

De komst van een broertje of zusje brengt veel veranderingen met zich mee. Niet alleen voor de gelukkige ouders, maar ook voor het eerste kind. In principe is het krijgen van een broertje of zusje iets heel natuurlijks, aldus orthopedagoog Mariëlle Beckers, wat betekent dat de meeste kinderen het als heel vanzelfsprekend zullen zien. De meeste kinderen, niet álle kinderen. Volgens Beckers heeft dat vooral te maken met de leeftijd: ‘Jongere kinderen, van een jaar of anderhalf, passen zich vrij makkelijk aan: ze zijn nog te jong om te beseffen hoe de situatie precies is en hoe die verandert. Misschien dat ze tijdelijk wat hangeriger worden, wat meer aan je plakken of slechter slapen, maar dat kan ook goed komen door de onrust in huis: misschien moet mama een paar dagen naar het ziekenhuis, zijn opa en oma er vaker of kuiert er een kraamverzorgster door het huis. Zulke dingen doorbreken de alledaagse routine, wat lastig kán zijn voor jonge kinderen.’

Bij oudere kinderen ligt het iets ingewikkelder. Voor kleuters die vier jaar lang het rijk voor zichzelf hebben gehad, kan het behoorlijk wennen zijn om dat ‘alleenrecht’ kwijt te raken. Beckers: ‘Zeker voor een kind dat niet gewend is om zichzelf te vermaken, omdat jij eigenlijk altijd met hem speelt, kan de komst van een broer of zus heftig zijn. Sommige kleuters reageren hierop door extreem gedrag te vertonen: ze verzetten zich en zijn dwarser dan je van ze gewend bent. Of ze vallen terug in babygedrag; kinderen die zindelijk zijn, plassen bijvoorbeeld ineens weer in hun broek of in bed. Dit gedrag hoeft niet voort te komen uit verzet tegen een broertje of zusje, ook bij kleuters kan het goed samenhangen met de onrust in huis, het feit dat beide ouders tijdelijk minder beschikbaar zijn en de focus die erg op de nieuwe baby ligt. Zodra de routine weer is gestabiliseerd, verdwijnt dit gedrag meestal ook weer vanzelf.’

Spelenderwijs voorbereiden

Of het verstandig is om je kind gedegen voor te bereiden op de komst van jullie nieuwe aanwinst, hangt volgens Beckers daarom dus af van de leeftijd van je first born. ‘Is je kind nog heel jong, één of twee jaar, deel je geweldige nieuws dan zeker niet meteen bij de eerste echo. Je peuter kan er nog niks mee, want hij heeft nog geen tijdsbesef – en dan duurt een half jaar ontzettend lang. Wacht liever totdat het einde in zicht is en lees je peuter dan een paar keer een boekje voor over een kind dat een broertje of zusje krijgt.’ Bij (bijna) kleuters ligt dat iets anders.

Beckers: ‘Op het moment dat je kind zelf opmerkt dat je buik dikker wordt, kun je dat aangrijpen om tekst en uitleg te geven. Je kunt hem spelenderwijs een beetje voorbereiden door hem eens mee te nemen naar de verloskundige, samen babykleren te shoppen of het kamertje in te richten.’ De kunst is om er niet té veel focus op te leggen, want dat kan juist averechts uitpakken. Net als in het voorbeeld van de razende Rheija. Beckers: ‘Een woede-uitbarsting is een vrij logische reactie voor een kind van die leeftijd. Je moet het zo zien: er was haar een zusje beloofd, maar ze krijgt een broertje. Een volwassene kan zoiets relativeren, maar een kind is gewoon gigantisch teleurgesteld als-ie niet krijgt wat hij wil. Mede daarom zou ik niet te veel focussen op het broertje of zusje-vraagstuk; je hebt het nou eenmaal niet in de hand. Maak het niet te groot, want alles wat je aandacht geeft, groeit.’

Toestemming vragen

Ook Karlijn wist niet zeker of haar kleuter Milo op gezinsuitbreiding zat te wachten en besloot hem min of meer om ‘toestemming’ te vragen. ‘Ik wilde Milo niet het gevoel geven dat ik hem buitensloot, ik wilde hem laten weten dat zijn mening belangrijk voor me is.’ En dus vroeg ze Milo – toen ze al zwanger was – letterlijk ‘of hij het een goed idee vond als hij een broertje of zusje zou krijgen’. De enthousiaste reactie waarop Karlijn hoopte, bleef helaas uit. Milo was onverbiddelijk. Een nieuwe baby wilde hij niet: híj was haar baby, een nieuwe zou hij ‘in de prullenbak gooien’. Klare taal. Beckers: ‘Als je als ouder zelf ergens onzeker over bent, heb je soms de neiging om hardop dingen te vragen. Toch kun je dit soort volwassen kwesties beter niet aan kinderen voorleggen. Het voelt misschien goed om ze in je dilemma te betrekken, maar in feite maak je de situatie juist ingewikkelder. Stel: je laat je kind bepalen welke kleur de babykamer moet worden. Hij bepaalt: knalroze met paarse draken… Als jij niet per se op die combinatie zit te wachten, moet je toch weer een onnodige discussie aangaan. Maak het niet onnodig verwarrend.’

Lees ook: Een tweede kind? Doe de test om erachter te komen of je eraan toe bent

Extra aanhankelijk

Volgens Beckers is het iets van deze tijd, dat ouders kampen met een overmatig schuldgevoel. Met name moeders. Beckers: ‘Vraag een willekeurige vader in de kraamtijd of hij zich schuldig voelt ten opzichte van zijn oudste kind, en de kans is groot dat hij zegt: “Nee joh, dat hoort erbij.” En dat is ook zo. Je kunt niet altijd alles perfect doen. De oudste dealt écht wel met de nieuwe situatie.’

Jarka’s dochter Rheija hield haar onvrede de rest van de zwangerschap hardnekkig vast. Zelfs tot na de geboorte van haar broertje Vince. Jarka: ‘In de kraamperiode was Rheija niet bij me weg te branden, het leek alsof ze wilde voorkomen dat ik alleen was met Vince. En zodra ik Vince uit handen gaf aan mijn man, moeder of de kraamverzorgster, sprong ze op schoot.’ Laat het gebeuren, zegt Beckers. ‘Maak er vooral geen probleem van als je kind zich extra aanhankelijk opstelt. Het lost niks op om dingen te forceren of verbieden. Omarm de komst van een broer of zus als iets normaals, grote kans dat je kind dat overneemt. Ook de mínder leuke kanten, want ja, baby’s huilen natuurlijk en waarschijnlijk is je eigen lontje de eerste weken korter door het slaapgebrek. Accepteer dat en voel je vooral niet schuldig omdat je te moe bent om met je peuter te spelen en hem wéér achter de iPad zet. Laat het los, zo erg is het niet. Als alles op de rit is, stabiliseert de situatie wel weer.’

Lees ook: Dit zijn de voordelen (en nadelen) van een groot gezin

Helpende grote broer of zus

Je kunt ook trucjes bedenken om het ‘verzet’ tegen de komst van een nieuwe baby te verzachten. Zo kreeg de zoon van Sabine bij de eerste ontmoeting met zijn zusje uit ‘haar’ handen de Lego-trein waar hij al weken om jengelde. Vanaf dat moment kon zijn nieuwe zus niet meer stuk. Een win-winsituatie. Beckers: ‘Wil je er een feest van maken met cadeaus, dan moet je dat vooral doen. Het is ook leuk om je oudste juist een mooi cadeau aan de baby te laten geven. Persoonlijk vind ik het niet nodig om overal cadeautjes bij te halen. Een kind moet toch leren omgaan met de nieuwe verhoudingen: als zijn zusje straks jarig is, moet hij ook begrijpen dat zij cadeaus krijgt en hij niet.’

Een andere leuke manier om je ‘grote’ kind voor te bereiden, tijdens je zwangerschap of erna, is door samen oude foto’s uit zijn eigen babytijd te bekijken. Beckers: ‘Je kunt laten zien dat hij als baby zelf ook in zo’n grappig badje ging en van oma de fles kreeg. Dat maakt het visueel en dus begrijpelijk voor een kind. Ben je in je kraamtijd fysiek sterk genoeg, probeer je kind er dan voldoende bij te betrekken. Neem je oudste kind erbij als je met de baby in bed ligt, of geef hem een rol in de verzorging. Omdat de baby nog niks kan, is het zijn taak, als ‘grote broer of zus’, om mama te helpen. Daarmee vergroot je het verschil en verklein je een eventueel gevoel van concurrentie, dat sterkt je kind in zijn zelfvertrouwen. Maar laat het vooral allemaal een beetje gebeuren en vertrouw erop dat het goedkomt. De komst van een broertje of zusje is een natuurlijke situatie. Het zal je verbazen hoe makkelijk je kind meeveert.’

Twee is trendy

Volgens het CBS telde Nederland in 2017 bijna vijf miljoen moeders. De helft heeft twee kinderen, een vijfde heeft er één. Een op de vijf moeders heeft er drie. Een op de tien kreeg vier of meer kinderen, maar één procent heeft er zes of meer.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Kim Hopmans, beeld: Stocksy

Artikelen van Ouders van Nu ontvangen in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.