Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Pijnbeleving
door

Hoe komt het dat de pijn per bevalling zo verschilt?

Tijdens de eerste bevalling ging ze door een hel, kind twee zette ze zonder al te veel ellende op de wereld. Hoe kan dat, vraagt journalist Mijke Pol zich af. Ze ging op onderzoek uit en verzamelde tijdens haar speurtocht een reeks praktische tips. Doe er je voordeel mee!

Alsof er een auto over me heen reed. Heen en weer. In zijn voor- en achteruit. Tegelijkertijd werd mijn bovenlichaam met langzame, ronddraaiende bewegingen van mijn onderlichaam gescheiden. Hyperventilerend hoopte ik dat ik zou flauwvallen. En tegen het einde vond ik doodgaan ook een prima optie. Als de pijn maar zou stoppen.

Advertentie

Dat was de samenvatting van mijn eerste bevalling. En die was dus hels. Ik had rugweeën waar op een gegeven moment geen pauze meer tussen zat. Zoals alle vrouwen schreeuwde ik de woorden die verloskundigen volgens mij heimelijk als titel van hun businessplan gebruiken: Dit. Nóóit. Meer. Toen onze dochter op mijn borst werd gelegd, had ik niet eens meer de energie om naar haar te kijken. Ik lag in halfbewusteloze toestand op bed. In een operatiehemd, omdat ik een ruggenprik zou krijgen, maar die door de snelle ontsluiting niet meer had gehaald. Met een lijf dat voor mijn gevoel compleet kapot was. En ik wist zeker dat het onzin was dat je de pijn snel vergeet. Tijdens het hechten (ook dat nog) prentte ik in mijn hoofd dat ik deze marteling nooit meer zou ondergaan. Een kleine twee jaar later beviel ik opnieuw.

Zo werkt pijn

Een bevalling doet pijn en die heeft een functie. Pijn beschermt ons tegen gevaar en activeert een proces dat ons in beweging zet. Want met pijn moeten we iets. We moeten weg uit de situatie die de pijn veroorzaakt of een veilige plek opzoeken. Dat laatste gaat op voor bevallingspijn. De pijn laat je weten dat je baby eraan komt en dat het belangrijk is dat je je terugtrekt om je te concentreren op de bevalling. Daarnaast zet pijn allerlei mechanismen in het lichaam in gang. Er komen hormonen vrij die enerzijds zorgen voor de ontsluiting en anderzijds voor natuurlijke pijnstilling. Mensen reageren heel verschillend op pijn. Uit hersenonderzoek blijkt dat ons denken over pijn bepaalt hoe we die ervaren. We hebben allemaal ons eigen pijnsysteem. Dat bestaat uit de pijndrempel (de ondergrens) en de pijntolerantie (de bovengrens). Die tolerantie wordt voor een groot deel bepaald door hoe we denken over pijn: onze verwachtingen, gedachten en overtuigingen. Die gedachten kunnen de pijnprikkels remmen of juist versterken.

Het televisieprogramma De kennis van nu deed in 2017 samen met de Radboud Universiteit en NWO onderzoek naar pijn. De een is gevoeliger voor pijn dan de ander. Die pijngevoeligheid lijkt wel beïnvloedbaar te zijn, maar op welke manier is nog onduidelijk. Het onderzoek liet zien dat vrouwen pijngevoeliger zijn dan mannen. Daarnaast hebben externe factoren ook invloed op de gevoeligheid. Op het moment dat je gaat sporten vertoon je bijvoorbeeld een lagere pijngevoeligheid. Ook opmerkelijk: in het onderzoek werd aan mannen en vrouwen gevraagd om naar een filmpje te kijken. Vrouwen die iets zagen over botbreuken konden daarna beter tegen pijn. Op mannen had het geen effect. Hoe dat komt, moet nader worden onderzocht. Het laat in ieder geval ook zien dat er nog veel onbekend is over pijn.

Lees ook: Alles over natuurlijke pijnbestrijding tijdens de bevalling

Bevallingspijn

Dat geldt zeker ook voor bevallingspijn. Waarom de ene vrouw de bevalling als heel zwaar ervaart en de ander niet, is voor wetenschappers nog steeds niet duidelijk. Over hoe zwaar een bevalling is, zijn de meningen sterk verdeeld. In het grote Hoe bevalt Nederland-onderzoek, dat in opdracht van 1Vandaag werd gehouden, antwoordde de helft (54 procent) van de vrouwen dat ze de bevalling als behoorlijk of heel zwaar had ervaren. De andere helft (44 procent) vond het wel meevallen.

Irena Veringa is onderzoeker, verloskundige en mindfulnesstrainer. Zij verbaasde zich erover dat vrouwen in haar praktijk baringspijn zo verschillend ervaren en besloot wetenschappelijk onderzoek te doen naar de oorzaak. Ze ondervroeg 177 gezonde zwangere vrouwen die voor het eerst bevielen. De resultaten van haar onderzoek zijn interessant. Veringa kwam erachter dat angst en niet de pijnintensiteit een grote rol speelt bij het ervaren van baringspijn. Het al of niet ervaren van intense pijn hangt sterk af van de denkbeelden en verwachtingen, stress en emoties. Vrouwen die zeer angstig waren voor de pijn, ervoeren ook meer pijn en vroegen vaker en sneller tijdens de bevalling om een ruggenprik.

Goed om te weten! Alles over pijnbestrijding tijdens de bevalling

Angst voor de bevalling

Pak je die angst aan, dan kan dat dus invloed hebben op de hoeveelheid pijn die gevoeld wordt. Veringa: ‘Het is een uitdaging om angst bij zwangere vrouwen te herkennen. Driekwart van de angstige vrouwen wordt niet gediagnosticeerd. Daardoor lukt het ons niet die angst op tijd te behandelen. Ik probeer in trainingen aan verloskundigen handvatten te geven waardoor ze de angst kunnen herkennen, zodat vrouwen beter geholpen kunnen worden.’

Koen Deurloo is als gynaecoloog verbonden aan het Diakonessenhuis in Utrecht. Hij ziet in de praktijk dagelijks dat angst een grote rol speelt. ‘Ik vind dat het een vast onderdeel moet zijn van de zwangerschapsbegeleiding om te vragen of vrouwen ergens tegen opzien of ergens bang voor zijn. Vrouwen zijn vaak bang voor complicaties, ziektes, of dat er iets gebeurt met hun kind. Ze zijn bang voor hun eigen gezondheid, maar ook voor de pijn en het verlies van controle. Soms is er geen goede communicatie met een zorgverlener, zoals een verloskundige of arts. Of zijn er negatieve ervaringen geweest in het verleden. Denk aan een zware eerdere bevalling, negatieve seksuele ervaringen, geweld of psychische aandoeningen. Daar moet genoeg aandacht voor zijn. Als je dat pas tijdens een bevalling aanpakt, ben je te laat. Tijdens een marathon ga je ook niet even uitgebreid met iemand staan overleggen.’

Lees ook: Bang voor de bevalling? Dit kun je doen

Ga eens naar het ziekenhuis

Als gynaecoloog ziet Deurloo alleen vrouwen die medische begeleiding nodig hebben tijdens hun zwangerschap en/of bevalling. Deurloo: ‘Veel van hen hebben een negatieve associatie met het ziekenhuis. Ik zie het regelmatig gebeuren dat vrouwen die eigenlijk thuis wilden bevallen, angstig worden als dat niet lukt en alsnog naar het ziekenhuis moeten. We zien dan vaak dat de weeën stoppen. Door de angst wordt er namelijk adrenaline aangemaakt, waardoor het lichaam wil vechten of vluchten en weeën zijn dan natuurlijk niet handig. Dus die houden op.

Ik pleit er sterk voor dat alle vrouwen tijdens hun zwangerschap tenminste één keer in aanraking komen met het ziekenhuis, bijvoorbeeld tijdens een voorlichtingsavond of een persoonlijk gesprek met een arts (al dan niet op de verloskundigenpraktijk zelf). Dat kan angst voor het onbekende wegnemen en vrouwen beter voorbereiden op moeilijkere bevallingen. Er is opvallend genoeg veel voorlichting over de kans op het krijgen van een kind met het syndroom van Down. Die is met enkele procenten relatief laag, terwijl de kans op een keizersnee bij de eerste zwangerschap vele malen hoger is: zo’n vijftien procent. We informeren vrouwen daar nu nog te weinig over en dat moeten we wel doen. Dat zorgt voor realistische verwachtingen.’

Positieve feedback

Behalve de angst zijn er nog tal van factoren die bijdragen aan de pijnbeleving. Deurloo: ‘Hoeveel pijn een vrouw ervaart en hoe goed ze ermee kan omgaan, hangt onder meer af van haar conditie. Vrouwen die bijvoorbeeld slechte nachten hebben gemaakt, en moe aan de bevalling beginnen, kunnen minder goed tegen de pijn. Dat geldt ook voor vrouwen die ziek zijn, bijvoorbeeld bij een zwangerschapsvergiftiging. Daarnaast is het belangrijk dat je een klik hebt met je bevalteam (kraamverzorgster, verloskundige en eventuele dokters) en dat je genoeg steun hebt aan je partner. Positieve feedback is heel belangrijk. Als een vrouw al uren in de weeën zit en de ontsluiting niet zo opschiet, moet je haar wel aanmoedigen en positief benaderen.’

Het belang van ontspannen

Anne (31) beviel vorig jaar van haar eerste kind: een dochter. Zij werd in eerste instantie overvallen door de hoeveelheid pijn. ‘Ik werd ’s nachts wakker met een zeer scherpe pijn onder in mijn buik. De baby was druk aan het bewegen, veel meer dan anders. Toch had ik niet meteen door dat het echte weeën waren. De eerste twee uur waren zwaar: ik was onrustig, moest overgeven en naar de wc, het overviel me enorm. Ik schrok van de pijn en was bang dat ik het niet zonder pijnstilling zou redden, als het al zo heftig begon.

Toen de verloskundige kwam en zei dat ik ontsluiting had, lukte het me opeens om te ontspannen. Er was duidelijkheid: ze zou later terugkomen en dan keken we verder. Ik ben rustig gaan ademhalen en bij elke wee probeerde ik zo veel mogelijk te ontspannen. De zon kwam op en in het hele huis hing rust. Vanaf dat moment kreeg ik de pijn goed onder controle. Zelfs tijdens de zware weeën probeerde ik zo veel mogelijk te ontspannen. Ik had gelezen dat een ontspannen lichaam endorfine aanmaakt. Gelukkig heb ik lang yoga gedaan met veel ademhalingsoefeningen. Ik denk dat dat heeft geholpen bij het ontspannen.’

Tip! Ontspannen bevallen met HypnoBirthing

Fijne bevalling

Mijn tweede bevalling ging volledig anders. Ik verdiepte me in verschillende bevalhoudingen en besprak die met het ziekenhuis. Ik wilde niet meer in bed liggen, maar actief zijn tijdens de weeën. Zitten en lopen. Van tevoren deed ik ademhalingsoefeningen, omdat ik bang was opnieuw te gaan hyperventileren. Toen de bevalling zich aankondigde, was mijn dochter er na vijf uur. Opnieuw heel snel, maar de pijn overviel me geen moment. Ik appte zelfs een uur later naar een vriendin dat ik de bevalling fijn had gevonden. Iets wat ik twee jaar eerder niet had geloofd.’

Tweede bevallingen gaan sowieso vaak makkelijker. Vrouwen weten wat ze te wachten staat, weten dat die baby er ook echt uit kan komen en dat de weeën weer ophouden na de bevalling. ‘Bij een bevalling spelen zo veel factoren mee, dat van tevoren niet goed valt te voorspellen hoe een vrouw het gaat ervaren en dus ook niet hoe ‘zwaar’ het wordt,’ aldus Deurloo. ‘Ik zie regelmatig vrouwen die al uren loodzware weeën hebben, anderhalf uur moeten persen en alle pijn kunnen incasseren. Maar wat dan precies maakt dat zij dat kunnen handelen, dat weten we helaas niet. Daarvoor is bevallen echt te complex.’

Tips om te onspannen

Bereid je goed voor, zodat je weet wat er gaat gebeuren. Op die manier creëer je vertrouwen zodat je de bevalling beter aan kunt. Praat erover met je verloskundige, zoek betrouwbare informatie in tijdschriften, in boeken en op internet, volg een zwangerschapscursus of ga naar een voorlichtingsbijeenkomst over zwangerschap en geboorte. Kies de juiste persoon om je tijdens de bevalling te ondersteunen. Misschien is het gewoon je partner. Of voel je je meer op je gemak bij je zus, een vriendin, je moeder of een doula?

Kies in ieder geval iemand bij wie je je niet ‘groot’ hoeft te houden. Bespreek met diegene van tevoren goed hoe jij zijn of haar rol voor je ziet. Begin uitgerust aan de bevalling. Probeer er voor te zorgen dat je in de laatste weken extra rust kan nemen, dan kun je de pijn beter opvangen. Heb je moeite om te ontspannen? Misschien is een cursus HypnoBirthing of mindfulness iets voor jou.

  1. Probeer te ontspannen. Een gespannen houding zorgt voor meer pijn en kan de weeën tegenhouden.
  2. Zoek aan het begin van de bevalling afleiding. Concentreer je niet op de opkomende pijn, maar luister naar muziek, kijk nog even tv of doe iets praktisch in huis.
  3. Rust uit tussen de weeën. Ontspan en probeer je voor te bereiden op de volgende. Blijf rustig ademhalen, dan voel je de pijn minder.
  4. Kijk vooruit, en tel af naar het einde van de bevalling. Elke wee is er een minder. Denk aan het moment dat je je baby kunt vasthouden.
  5. Focus op je ademhaling en richt je niet op de pijn. Adem in, en adem dan weer langzaam vier tellen uit.
  6. Zorg voor een fijne temperatuur in de kamer en trek warme kleren aan als dat nodig is.
  7. Wissel van houding tijdens de weeën en het persen. Zoek de houding waarin je je het beste voelt. Staand, zittend, op knieën en handen. Ga niet te snel in bed liggen.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Mijke Pol Beeld: Shutterstock