bevalling verwerken
door

‘Ik kon niet aan de bevalling terugdenken zonder te huilen'

Fijn, de baby is eruit. Maar dat je kind nu lekker bij je ligt, wil niet zeggen dat je de bevalling vergeten bent. 10 tot 20 procent van alle moeders ervaart het zelfs als traumatisch. En zulke klachten moet je niet negeren, zeggen experts. Want hoe eerder je psychische klachten na een bevalling herkent én behandelt, hoe beter.

Dat Annemarie (39) drie zoons heeft, mag een wonder heten. Haar eerste twee bevallingen verliepen dusdanig moeizaam dat ze er na afloop mentaal behoorlijk doorheen zat. De geboorte van haar eerste duurde 48 uur. Tijs bleek verkeerd in het geboortekanaal te liggen waardoor de ontsluiting maar niet opschoot. Om verschillende redenen werd daar in het ziekenhuis niet goed op geanticipeerd. ‘Het pompje waarmee ik mezelf steeds een beetje pijnstilling kon toedienen, leek zo’n beetje het enige waarover ik nog controle had, want die was ik verder helemaal kwijt,’ vertelt Annemarie. Uiteindelijk wordt Tijs, met wie het na die twee dagen zwoegen niet meer zo goed gaat, met een spoedkeizersnee gehaald. ‘Werd ik ineens als een gek over de gangen gereden, heel beangstigend.’

Advertentie

No pictures please

Tijs was gezond, maar met Annemarie ging het minder goed. ‘Ik kon aan de bevalling, die zo anders verliep dan ik had verwacht, niet terugdenken zonder te huilen. Erover praten ging al helemaal niet en foto’s van de bevalling wilde ik absoluut niet zien. Daarnaast voelde ik me schuldig richting Tijs, omdat hij ook zo’n heftige bevalling had moeten doormaken. Wat als hij er iets aan over zou houden? Het heeft best wat tijd gekost om er een beetje mee in het reine te komen.’ Uiteindelijk durft Annemarie, die na de geboorte van Tijs medelijden heeft met elke zwangere vrouw die ze op straat ziet – ‘Ik dacht dan: och jee, jij moet dat allemaal nog doorstaan’ – opnieuw zwanger te worden. De bevalling van Felix eindigt in een vacuümpompverlossing. ‘De gynaecoloog stond enorm aan me te rukken en te trekken… Felix was gelukkig gezond, maar ik lag letterlijk en figuurlijk in de kreukels. Van onderen was ik bont en blauw. Het kostte me weer flink veel moeite om daar overheen te komen. Ik wilde graag nog een derde, maar durfde na deze twee ervaringen eigenlijk niet meer te bevallen.’

Nachtmerrie

Een bevalling is voor tien tot twintig procent van de moeders een traumatische gebeurtenis, blijkt uit een in oktober 2019 uitgebrachte richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). De richtlijn is gemaakt op basis van de nieuwste wetenschappelijke inzichten en in samenwerking met onder andere het Nederlands Instituut van Psychologen, de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en Stichting Bevallingstrauma. Doel van de richtlijn: dat zorgverleners in de geboortezorg psychische klachten na een bevalling eerder herkennen én er sneller naar handelen. Want dat gebeurt nog niet voldoende.

‘Bij psychische klachten na een bevalling kun je denken aan veel piekeren, angstige gedachten, slecht slapen en soms een algeheel gevoel van spanning en somberheid,’ zegt psychiater Sascha Kats. Ze is gespecialiseerd in zwangerschapspsychiatrie en behandelt onder andere vrouwen die last hebben van een bevallingstrauma en daar niet meer zelf uitkomen. ‘Iedere vrouw heeft wat tijd nodig om een bevalling te verwerken, maar bij vrouwen die een bevallingstrauma hebben, gaat dat niet vanzelf.’ Tien tot dertien procent van de moeders met een bevallingstrauma (dat is anderhalf tot twee procent van alle pas bevallen moeders) ontwikkelt zelfs een posttraumatische stressstoornis (PTSS). ‘Dat betekent dat ze voortdurend angstig en gespannen zijn na hun bevalling, die ze steeds weer herbeleven. Ook kunnen ze prikkelbaar zijn, slecht slapen en veelvuldig nachtmerries over hun bevalling hebben,’ zegt Kats. Een bevallingstrauma en zeker PTSS kan van grote invloed zijn op je leven en de mate waarin je zelf voor je kind kunt zorgen. En het gaat niet over door er alleen maar veel over te praten, wat door familie en vrienden vaak wordt geadviseerd als je blijft piekeren over je bevalling.

Leestip: Zo verwerk je een traumatische bevalling

De schuld van je lijf

Sowieso is toegeven dat je moeite hebt met je bevalling best een dingetje. Sterker nog, het is voor veel vrouwen een taboe, merkt Kats. ‘Als vrouwen niet op een roze wolk zitten, denken ze al snel dat het aan hen ligt. Want andere moeders zijn toch wel gelukkig? En dus houden vrouwen vaak hun mond, zeker ook omdat de omgeving lang niet altijd begrijpt waar ze doorheen gaan.’

Ook Annemarie was streng voor zichzelf. ‘Ik vond dat ik niet moest zeuren. Bevallen is nou eenmaal niet makkelijk, voor niemand. Geen enkele baby glijdt zomaar naar buiten en ik had mijn moeizame bevallingen wellicht ook een beetje aan mezelf te danken, vond ik. Ik had bij Tijs duidelijker kunnen maken dat ik écht niet meer kon. En dat ze er allebei niet goed uit konden, lag misschien wel aan mijn lijf. Ik probeerde er maar niet te veel bij stil te staan. Met mijn man praatte ik soms wel over mijn bevallingen, want hij had er ook een rotgevoel aan overgehouden, maar met familie en vrienden had ik het er zelden over.’

Dat taboe was precies de reden voor de NVOG om in 2019 met een nieuwe richtlijn te komen. Er wordt niet over gepraat en een bevallingstrauma is ook niet altijd makkelijk te herkennen. Want er gaat weliswaar vaak een moeizame bevalling aan vooraf, maar dat hoeft niet zo te zijn. En met name die vrouwen worden over het hoofd gezien. ‘Je kunt ook psychische klachten krijgen na een ‘normaal’ verlopen bevalling,’ zegt psychiater Kats. ‘Soms komt dat door moeilijke omstandigheden zoals een relatiebreuk of een verlies tijdens de zwangerschap of door gebeurtenissen uit het verleden waardoor bevallen een eenzame en angstige gebeurtenis kan worden.’ Ook als je nooit eerder mentale problemen hebt gehad, kun je een bevallingstrauma oplopen. Vaak heeft dat te maken met de verwachtingen en de realiteit van een bevalling, die soms ver uiteenliggen. Ook de manier waarop je normaal gesproken met stressvolle gebeurtenissen of tegenslagen omgaat, speelt een rol. Kats: ‘Perfectionistische vrouwen kunnen hun bevalling bijvoorbeeld tot in detail uitdenken en vervolgens enorm van slag raken als dat plan niet uitkomt. Terwijl je een bevalling gewoon niet honderd procent kúnt plannen.’ Zwangere vrouwen die zich, om wat voor reden dan ook, juist helemaal niet voorbereiden, kunnen ook moeite krijgen met het verwerken van hun bevalling. ‘Het is zo’n ingrijpende, maar ook onzekere gebeurtenis, daar kun je enorm door overvallen worden. Dat kan bij sommigen traumatisch werken.’

Niet piepen

Ook Yvette (39) ging onvoorbereid haar bevalling in. Niet omdat ze dat wilde, maar omdat ze gevoelsmatig niet anders kon. Na tien jaar proberen zwanger te raken, acht IUI-pogingen en vijf keer ivf was ze eindelijk zwanger. ‘Erg blij was ik niet, ik was vooral bang dat het mis zou gaan. Pas in het staartje van mijn zwangerschap kon ik een beetje genieten van het kind in mijn buik, maar bevallingsverhalen lezen om me voor te bereiden of tot in detail bedenken wat er zou gaan gebeuren? Nee, de angst dat het niet goed zou kunnen gaan, werd dan alleen maar groter. Ik negeerde de geboorte een beetje, zou het allemaal wel zien. Ik was al die tijd zo gefocust geweest op zwanger worden dat de bevalling in mijn hoofd eigenlijk niet meer was dan een hobbel die ik nog even moest nemen voor ik mijn langgewenste kind in mijn armen kon houden. Nu weet ik wel beter.’

Yvettes zoon Levi werd, na uren en uren vol weeën, gehaald met een vacuümpomp. ‘Ik zie dat metalen kapje nog voor me, dat enge ding. Er was veel kracht voor nodig om Levi eruit te krijgen en ondertussen lag ik dat maar te ondergaan. Een naar moment, mijn man en ik waren er allebei door in shock. Eigenlijk was de hele bevalling één grote verrassing voor me, ik had geen idee wat me overkwam en voelde me nogal verloren. Maar toen Levi eenmaal op mijn buik lag, dacht ik: hupsakee, door. Ik heb zo veel moeite gedaan om jou te krijgen, over de bevalling ga ik nu niet piepen. Ik dacht eigenlijk ook dat het vrij normaal was dat bevallen zo veel moeite kostte.’ Tijd om stil te staan bij de impact van Levi’s geboorte, gunde Yvette zichzelf dus niet. ‘Het enige wat ik wilde, was goed voor mijn baby zorgen, want eindelijk hád ik er een! Maar ik sliep slecht en rustte ook niet, waardoor de hechtingen na twee dagen sprongen. Ook hing ik fulltime aan de kolf, omdat de borstvoeding niet op gang kwam, die ik Levi toch per se wilde geven. Daardoor kreeg ik borstontstekingen die maanden duurden en waaraan ik zelfs geopereerd moest worden. Levi deed niets anders dan huilen en sliep nauwelijks. Het was veel. Maar ook bij de impact daarvan stond ik niet stil. Ik had een kind om voor te zorgen. Die drive was het enige dat ik nog wel voelde.’

Slechte moeder

Na een half jaar stortte Yvette alsnog in. Ze sliep niet meer en had voortdurend last van nare gedachten. ‘Ik ben geen goede moeder, dacht ik steeds. Ik kreeg hem niet op eigen kracht op de wereld, kon hem niet voeden én niet stil krijgen. Ik deugde dus niet voor het moederschap. Misschien was het wel niet voor niets dat kinderen krijgen steeds niet lukte, dacht ik ook. Ik werd er heel somber van.’

Yvette zoekt hulp bij Sascha Kats, die haar met behulp van EMDR-therapie van haar ergste klachten afhelpt. EMDR is, naast traumagerichte cognitieve gedragstherapie, de methode die het beste werkt bij PTSS in het algemeen en bevallings-PTSS in het bijzonder, zo blijkt uit recent onderzoek. ‘Als je niets aan een bevallingstrauma doet, kan dat ernstige gevolgen hebben,’ zegt Kats. ‘Er zijn vrouwen die niet meer zwanger durven te worden, of langdurig met angstige en depressieve gevoelens blijven rondlopen. Ook kunnen problemen ontstaan bij de hechting tussen moeder en kind en dat moet je, als het even kan, voor zijn. Bevallingstrauma’s zijn gelukkig goed en effectief te behandelen, waardoor je nieuwe leven met kind ook leuk en fijn kan zijn.’

Yvette vond de EMDR-sessies moeilijk en fijn tegelijk. ‘Het was goed om stil te staan bij mijn ervaringen, want dat had ik nooit eerder gedaan, maar ik vond het wel zwaar. Tegelijkertijd merkte ik dat het al snel minder moeilijk werd. Binnen vier maanden verdwenen mijn psychische klachten, hoewel ik met de mislukte ivf-pogingen nog altijd moeite heb.’

Droombevalling

Annemarie komt tijdens haar tweede zwangerschap bij toeval terecht bij een holistisch verloskundige en doula en dat bevalt zo goed dat ze er ook de derde keer naartoe gaat. ‘Ik was niet heel actief op zoek naar hulp, maar haar persoonlijke aandacht deed toch veel goeds op dat gebied. Ze liet me de moeilijke momenten, waaronder de vacuümpompgeboorte van Felix, herbeleven door middel van visualisaties. Dat werkte goed. Ik kon de nare herinneringen daardoor steeds beter loslaten en mijn angst om nog eens te bevallen werd minder. Niet in de laatste plaats omdat ze tijdens beide bevallingen niet van mijn zijde week. Ik voelde me daardoor, in tegenstelling tot de eerste keer, enorm gesteund en gezien. Toch bleef ik bang dat het ook de derde keer weer zou uitlopen op iets onverwachts. Dat krijg je er niet zomaar uit. Maar gelukkig kwam Olivier op een droommanier ter wereld, zonder gedoe en complicaties. Daar ben ik dankbaar voor. En nu gaat het heel goed. Ik kan zelfs weer naar de foto’s van de eerste bevalling kijken zonder dat ik meteen in tranen uitbarst.’

Is het een trauma?

20 tot 75 procent van de vrouwen die eigenlijk last hebben van PTSS na hun bevalling krijgt de (verkeerde) diagnose postpartum depressie. PTSS kan overgaan in een depressie, maar dat hoeft niet. Hoe herken je het verschil? Om te beginnen wordt een bevallingstrauma veroorzaakt door de bevalling of de (angstige) beleving ervan en kunnen bij een postpartum depressie ook andere factoren een oorzaak zijn. Denk aan hormonen, slaapproblemen, pijn na de bevalling of psychische klachten in het verleden. Bij een postpartum depressie voelen vrouwen zich vaak lusteloos, eenzaam en somber en kunnen ze niet goed meer genieten, ook niet van hun kind. Ook komt het vaak voor dat ze meer gaan piekeren, eetproblemen krijgen of zich gaan terugtrekken uit sociale situaties.

Een postpartum depressie kan zelfs zo heftig zijn dat vrouwen niet meer willen leven. Bij een bevallingstrauma kunnen deze klachten ook voorkomen, wat de verwarring ook vaak veroorzaakt, maar het hoeft niet. Wel hebben vrouwen in beide gevallen vaak last van angst, schuldgevoelens en slaap- en concentratieproblemen. Een bevallingstrauma verschilt vooral van een postpartum depressie door de herbelevingen van de bevalling, een verhoogde waakzaamheid en schrikreacties, die zomaar kunnen ontstaan. Het lichaam van de vrouw met een bevallingstrauma is dan ook constant ‘alert’ door de stresshormonen die niet weggewerkt worden en dat hoeft bij een postpartum depressie niet zo te zijn.

Het geheim van EMDR

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMD) is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van een schokkende ervaring, zoals een ongeval, gewelds-incident of gebeurtenissen tijdens een bevalling. Tijdens de behandeling ga je in gedachten steeds terug naar de traumatische ervaring, terwijl de therapeut je afleidt met handbewegingen of geluiden. Daardoor verandert er steeds iets aan de manier waarop je de ervaring beleeft. Uiteindelijk verliest de herinnering haar kracht en emotionele lading en kun je er steeds makkelijker aan terugdenken.

Meer info: emdr.nl

Je bent niet de enige

Meer informatie over bevallingstrauma’s en lotgenotenverhalen vind je onder andere hier:

Stichting Bevallings-trauma: stichting-bevallingstrauma.nl
Landelijk Kennis-centrum Psychiatrie en Zwangerschap: lkpz.nl/patienten
Boek: Perfecte moeders bestaan niet, door Diana Koster, Terra Lannoo 

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Neeltje Huirne

Lees ook het verhaal van:Martine Heemskerk: ‘Ingeknipt worden, depressieve gevoelens: wij vertellen het eerlijke, rauwe verhaal’