Onderzoek: ‘Opvoeden is nodig, maar de genen bepalen’
door

Onderzoek: 'Opvoeden is nodig, maar de genen bepalen'

Volgens gedragsgeneticus Robert Plomin is het niet de opvoeding die het gedrag van kinderen bepaalt, maar is hun gedrag grotendeels vastgelegd in het DNA . En dat is voor veel ouders best even schrikken. Doe je zo je best en dan krijg je dit.

Al ruim veertig jaar doet Robert Plomin onderzoek naar de overerving van onder andere intelligentie, sociaal gedrag en psychische aandoeningen. Dit doet hij door te kijken naar de invloed van genen en opvoeding op het gedrag van één- en twee-eiige  tweelingen, waarvan sommige samen en andere apart zijn opgegroeid.

Stimuleren

In zijn nieuwe boek Blueprint – How DNA Makes Us Who We Are legt hij uit hoe het zit. Niet alleen uiterlijke kenmerken, maar zelfs of je een voorliefde hebt voor lezen of pittig eten, ligt volgens de wetenschapper vast in je genen. Daarmee wil Plomin niet zeggen dat ouders, naast het doorgeven van hun genen, geen belangrijke rol vervullen. ‘Natuurlijk zijn ouders alsnog van belang. Door hun kinderen te steunen, door ze te stimuleren in hun ontwikkeling, door ze voor te lezen of door hun zelfvertrouwen te vergroten. Maar kinderen zijn geen hoopjes klei die je kunt boetseren. Als we geadopteerd zouden worden, zouden we in essentie dezelfde persoon zijn. Toen ik in de jaren zeventig begon, leek het erop dat een eigenschap als vriendelijkheid nauwelijks genetisch bepaald was. Dat vond ik mooi, want dat betekende dat je je kinderen daadwerkelijk zou kunnen leren om vriendelijk te zijn. Maar inmiddels blijkt het net zo erfelijk te zijn als de rest.’

Tafelmanieren

Plomin legt aan de hand van een voorbeeld uit hoe sterk de invloed van je DNA is op je gedrag. ‘Onder studenten is het een spelletje: probeer een eigenschap te bedenken waarvan je kunt bewijzen dat die erfelijk is. Maar ik zeg altijd: het zou veel indrukwekkender zijn als je een eigenschap vond die níet erfelijk was. Tafelmanieren, persoonlijke hygiëne, een voorkeur voor mosterd: overal zijn genen voor gevonden die van invloed zijn.’

Omgeving van belang

Dit betekent niet dat als jij en je partner roken, je kind later ook zal gaan roken. Of dat je kind net als jij dol zal zijn op chocolade. Een mens is een mix van heel veel genen. Samen bepalen deze genen hoe je je in basis gedraagt of wat lekker vindt, maar deze genenmix is niet volledig bepalend. ‘Voor vrijwel alle belangrijke eigenschappen, zoals intelligentie of psychische aandoeningen, is er sowieso niet één specifiek gen aanwezig. Het gaat om honderden, duizenden genen. Ons hele brein, ons hele lijf barst van de ingewikkelde pathways. Het zijn geen simpele modules die je zomaar van elkaar kunt scheiden.’ Volgens de expert heeft de omgeving invloed op wat er gebeurt met de voorkeuren en het gedrag dat in het DNA is vastgelegd. Ook heeft opvoeden volgens Plomin wel degelijk zin, want zo kan je wat in de genen is vastgelegd bijsturen. Gewoon aan die tafelmanieren blijven werken dus.

Bron: NRC Beeld Shutterstock