Verticaal bevallen
door

Verticaal bevallen: dit zijn de voor- én nadelen

Rozen zijn rood, de paus is katholiek en bevallen doe je liggend. Toch? Nee, dus. Afwisselend zitten, lopen en staan zorgt ervoor dat vrouwen minder pijn ervaren én een snellere bevalling hebben. Al zitten er ook nadelen aan verticaal bevallen.

Erg logisch is het niet: poepen doen we zittend, maar als we er een volledig mens uit moeten persen, duiken we massaal ons bed in. Het merendeel van de vrouwen bevalt horizontaal. En dat terwijl zitten en staan heel goed is voor de bevalling. Want wie uit bed komt, heeft een snellere bevalling, ervaart minder pijn, vraagt minder vaak om pijnstilling en profiteert van de natuurlijke zwaartekracht. Zo blijkt uit onderzoeken van dr. Rebecca Dekker en de Britse organisatie The Royal College of Midwives dat er zo’n twintig procent minder kans is op een knip of kunstverlossing.

Advertentie

Niet zo passief

Verloskundige Jef Mennens runt samen met een collega een verloskundigenpraktijk. Gezamenlijk begeleiden ze jaarlijks zo’n tweehonderd zwangere vrouwen en hun partners. Mennens ziet het vaak gebeuren: vrouwen die al vroeg in de bevalling op bed gaan liggen. ‘Het beeld dat we via film en andere media krijgen, is dat een vrouw met weeën plat ligt. Als ik bij vrouwen thuiskom en ze liggen op bed, dan stimuleer ik ze om even te gaan lopen of zitten. Het opvangen van de ontsluitingsweeën gaat beter als je niet passief blijft liggen. Je kunt in verticale positie makkelijk en snel wisselen van houding en dat kan ervoor zorgen dat je minder pijn ervaart. Als je loopt, zit of staat, houd je zelf de controle, omdat je minder het gevoel hebt dat je iets passief aan het ondergaan bent.’

Verticaal bevallen betekent overigens niet dat je voortdurend moet staan. Zitten of hurken valt daar ook onder. Het grote verschil ten opzichte van horizontaal – dus liggend op bed – bevallen is de stand van het bekken en het staartbeentje. Bij een verticale bevalling is het bekken als vanzelf gekanteld en maximaal geopend. Daarbij kan het staartbeentje vrij naar achteren bewegen als het hoofdje naar buiten geperst wordt. Zo komt er in het baringskanaal meer ruimte. Om die kanteling in het bekken ook liggend te bereiken, moeten vrouwen bij het persen hun benen naar zich toe trekken. Dat is vaak erg vermoeiend en kost kracht. Bij een verticale bevalling spaar je die kracht en kun je alles gebruiken voor het persen. De bevalling: dit kun je allemaal verwachten. 

Volg je gevoel

In de uren voorafgaand aan de persweeën is in beweging blijven niet alleen belangrijk voor de pijnbeleving. Lichte lichaamsbeweging stimuleert ook de samentrekking van de baarmoeder. Hierdoor komt er meer druk op de baarmoedermond en vordert je ontsluiting sneller. Mennens: ‘In sommige houdingen is de pijn echt minder. Bij rugweeën is liggen vaak juist vervelend. Een warme douche kan dan prettig zijn en sommige vrouwen vinden het ook fijn om op de wc te zitten. Door verschillende houdingen te proberen, kun je ontdekken wat je het prettigst vindt. Vaak voelen vrouwen dat instinctief aan, maar als ze er zelf niet uit komen, is het de taak van de verloskundige om daarbij te helpen. Ook voor het persen geldt dat dat in allerlei houdingen kan. Zitten, hurken, staan, liggen, op handen en knieën. Niets is gek.’

Mennens maakt veel thuisbevallingen mee. Met vrouwen die thuis willen bevallen, bespreekt hij van tevoren de mogelijkheden in het eigen huis door. Is er een douche of een bad? Een fijne stoel om op te zitten? Zo gaat een vrouw goed voorbereid de bevalling in. Mennens: ‘Ik kom uit België, waar de ideeën over bevallen heel anders zijn. Daar krijgt het gros van de vrouwen een ruggenprik. En dat betekent direct een ziekenhuisbevalling, liggend in bed. Met zo’n verdoving is zitten en staan niet mogelijk. Zonde, want verticale houdingen kunnen dus heel prettig zijn als je bevalt.’

Op het krukje

Dat is ook wat klinisch verloskundige Yvonne Post merkt. Ze werkt in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. Vijftien jaar geleden kwam daar op de afdeling verloskunde de eerste verloskundige werken. Tot die tijd werkten er alleen gynaecologen. Post: ‘Artsen zijn breed opgeleid, met ziekteleer van het hele menselijk lichaam. Daardoor zijn zij superieur in de meest uiteenlopende ziektebeelden die bij zwangerschap, bevalling en kraamperiode kunnen komen kijken. De opleiding tot verloskundige is juist meer gericht op de fysiologische bevalling. Je bent alleen bezig met de zorg voor zwangere, barende en pas bevallen vrouwen.

Al tijdens de opleiding doe je veel ervaring op en krijg je tips van ervaren verloskundigen. Zo maak je meteen kennis met verticaal baren. Doordat je die ervaring al hebt, pak je er na je opleiding veel makkelijker een baarkruk bij. Je moet wel even vertrouwd raken met het begeleiden van een verticale baring; je kunt toch wat minder makkelijk zien hoe het gaat en je moet leren hoe je het hoofdje gedoseerd geboren kunt laten worden. Als je het nooit gezien hebt, zul je zelf ook minder snel het initiatief nemen. Met de komst van verloskundigen in het ziekenhuis komt verticaal bevallen hier steeds vaker voor. En intussen zijn er ook meer en meer artsen die er ervaring mee krijgen en initiatief nemen om vrouwen dit actief aan te bieden. Ook wordt er in het ziekenhuis kritisch gekeken naar wetenschappelijk onderzoek. Zo zijn er sterke aanwijzingen dat een houding op handen en knieën ervoor zorgt dat een kind in stuitligging beter de bocht door het bekken kan maken dan wanneer de moeder ligt. Vrouwen met een kind in stuitligging wordt daarom steeds vaker geadviseerd om in deze positie te baren.’

Lees ook: Bevallen op de baarkruk: hoe werkt het?

Niet aan bed gebonden

Verticaal bevallen is dus lang niet alleen meer thuis mogelijk. In veel ziekenhuizen kun je tegenwoordig in bad bevallen, maar ook op een baarkruk. En er zijn bevalballen die prettig kunnen zijn tijdens de ontsluitingsweeën. Een vrouw kan erop zitten terwijl ze steunt op het bed. Tijdens een wee heeft ze dan bewegingsruimte om te wiegen op de bal. Zo heeft ze meer grip op de pijn. Tegelijkertijd schaffen veel ziekenhuizen nu nieuwe draadloze meetapparatuur aan, zodat vrouwen die aan de hartbewaking moeten liggen om het kind in de gaten te houden, niet langer aan bed gebonden zijn. Ze zijn zelfs waterdicht: dus ook een bad of douche nemen kan gewoon. Post: ‘Op onze afdeling zijn we veel bezig met die vernieuwing, zodat vrouwen zo veel mogelijk de regie over hun eigen bevalling kunnen houden. Ik bied vaak de baarkruk aan, daarop zit je in de meest natuurlijke houding. Het bekken is dan maximaal geopend, dus het kind heeft meer ruimte en het persen gaat daarmee gemakkelijker. Ook profiteer je van de natuurlijke zwaartekracht en scheelt het veel ‘denkwerk’. Veel vrouwen vinden het lastig: aan je benen trekken, kin op je borst, ellebogen naar buiten en ook nog de goede kant op duwen. Op de baarkruk is het makkelijker: gewoon persen. Sommige vrouwen proberen het, maar vinden het toch niks. Geen probleem, dan proberen we iets anders.’ De 15 beste bevallingstips van verloskundigen

De nadelen

Ook Jef Mennens heeft altijd een baarkruk in zijn auto liggen. ‘Maar ik moet eerlijk zeggen: ik ben er niet heel fanatiek in. Natuurlijk, ik bespreek de voordelen, maar vaak duurt het persen bij een eerste kind minstens een uur. Een uur op zo’n harde kruk is echt geen pretje. Bovendien heeft de kruk ook nadelen. Er komt door het zittend persen veel druk op de onderkant, waardoor er veel zwelling bij de schaamlippen kan ontstaan.’

Een ander potentieel nadeel: als je zittend perst, is de kans dat je uitscheurt iets groter. ‘Maar,’ zo benadrukt Yvonne Post, ‘dat hoeft niet. Het is aan de verloskundige om dit goed te begeleiden. Ik heb genoeg bevallingen op de kruk begeleid waarbij vrouwen echt niet uitscheurden. Maar Mennens heeft wel gelijk: een uur op een kruk is niet gezond. Als het te lang duurt, adviseer ik altijd aan vrouwen om even een andere houding aan te nemen.’ Mennens: ‘Vorige week maakte ik nog een heel mooie badbevalling mee. Eerst lag de vrouw lang in het water op haar rug, omdat ze dacht dat prettig te vinden. Maar ik zag haar toch ongemakkelijk rondspartelen. Ik heb toen voorgesteld dat ze op haar knieën kon gaan zitten met haar handen op de badrand. Tussen de weeën door kon ze dan leunen over de rand. Toen ging het heel snel en hoefde ik eigenlijk niets meer te doen. Ik stond als coach aan de zijlijn. Zo werd een horizontale bevalling ineens een verticale bevalling.’

Het is goed om je van tevoren in te lezen over de verschillende bevalhoudingen. Mennens: ‘Het is vooral ook belangrijk om te onthouden dat regelmatig van houding veranderen het allerbeste is.’ Verticaal bevallen heeft dus zo z’n voordelen, maar is natuurlijk niet zaligmakend. Post: ‘Toen ik zelf beviel, heb ik de ontsluitingsweeën verticaal opgevangen, maar bij het laatste stukje persen ben ik instinctief gaan liggen. Dat voelde op dat moment het beste.’ En dat is natuurlijk het allerbelangrijkste. 11 tips om op een natuurlijke manier zelf weeën op te wekken.

Voorbereiding verticaal bevallen

Vind je een verticale bevalling interessant, dan is het belangrijk om je ook praktisch voor te bereiden. De meeste verloskundigen hebben wel een baarkruk in de auto liggen, maar wil je bij een thuisbevalling een bevalbad of bevalbal gebruiken, dan moet je die huren. Wil of moet je in het ziekenhuis bevallen? Informeer dan van tevoren naar de mogelijkheden.  En onthoud ook: vaak loopt het anders dan je hebt bedacht. Gewoon omdat je zo’n bad eigenlijk helemaal niet fijn vindt, je toch liever blijkt te staan dan op een bal te zitten of juist wel op bed wilt liggen.

De pluspunten

Beval je verticaal, dan:

  • Heb je minder pijn tijdens de ontsluitingsweeën
  • Heb je minder snel behoefte aan pijnstilling
  • Duurt de bevalling gemiddeld een uur korter dan wanneer je ligt
  • Heb je meer controle
  • Voel je je minder afhankelijk
  • Is het persen minder pijnlijk en gaat het makkelijker
  • Verklein je de kans op inknippen of vacuümpomp

Zo beval je verticaal

  • Op je hurken, eventueel hangend aan de bedrand
  • Staand, terwijl je ondersteund wordt door je partner
  • Hangend aan de nek van je partner
  • Op handen en knieën op bed of in bad
  • Zittend op een baarkruk

Overleg met de verloskundige of gynaecoloog wat die nog werkbaar vindt. Het moet immers wel veilig zijn voor jou en je baby.

Bron: KNOV

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Mijke Pol. Beeld: istock, Hollandse hoogte.

Lees ook: