13 weken echo
door

Waarom de 13-weken echo zo ontzettend belangrijk is

Vanaf volgend jaar krijgen alle zwangere vrouwen de dertienwekenecho vergoed. Iets waar de Gezondheidsraad al jaren voor pleit. Maar waarom is juist deze echo zo belangrijk?

Marijn Hogenkamp weet nog dat de echoscopist lang stil was voordat ze de woorden uitsprak die alles veranderden: ‘Ik heb heel veel moois gezien, toch heb ik slecht nieuws.’ Marijn en haar man kijken naar het zwart-witte beeld, naar hun mooie dochter die zo’n ernstig open ruggetje blijkt te hebben dat ze zeer zwaar gehandicapt zal zijn. Diezelfde dag volgt een tweede onderzoek dat het vreselijke nieuws bevestigt. Er moet snel besloten worden. In Nederland mag een zwangerschap tot 24 weken worden afgebroken, daarna niet meer.

Advertentie

Voor Marijn en haar man is het duidelijk: het beeld dat de kinderneuroloog schetst is zo inktzwart dat ze niet verder willen gaan met de zwangerschap. Lila wordt met bijna 22 weken geboren. Een piepklein en beeldschoon meisje. Ze leeft heel even. Daarna overlijdt ze op de borst van Marijn. Wat Marijn en haar man Hans is overkomen, overkomt meer ouders. Elk jaar raken 170.000 vrouwen zwanger. Van die groep krijgt vijf tot tien procent tijdens de twintigwekenecho te horen dat er iets mis is met het kind. Soms is de afwijking zo ernstig dat ouders de moeilijkste beslissing ooit moeten maken. Hoogleraar verloskunde en gynaecoloog Eva Pajkrt vindt het hartverscheurend. ‘Ik heb vaak een prachtig vak, maar dit soort momenten blijven naar. Die eerste seconden dat ik al zie dat het mis is, maar de ouders het nog niet weten, zijn afschuwelijk. Ik weet dan dat wat ik ga zeggen een droom kapotmaakt en voor veel verdriet gaat zorgen.’

Eerder = beter?

Op dit moment krijgen Nederlandse zwangere vrouwen standaard twee echo’s vergoed. De eerste is rond de tien weken en laat zien hoelang een vrouw zwanger is. De tweede gebeurt met twintig weken en wordt ook wel Structureel Echoscopisch Onderzoek genoemd. Tijdens deze echo wordt de foetus uitgebreid onderzocht en wordt er gespeurd naar structurele afwijkingen. Dat zijn afwijkingen die in de aanleg zijn ontstaan, zoals een open rug. Ook wordt er gekeken naar de ontwikkeling van de organen, of het kind goed groeit en of er voldoende vruchtwater is. Een groot deel van de afwijkingen die je bij de twintigwekenecho ziet, kun je ook al veel eerder ontdekken. Ongeveer de helft is zichtbaar bij dertien weken.

Eva Pajkrt maakt zich daarom al jaren sterk voor een standaard dertienwekenecho. ‘Ik ben heel blij dat die er nu eindelijk komt voor alle zwangere vrouwen. In vaktermen gaat die het vroege Structureel Echoscopisch Onderzoek heten. Hij is bedoeld om zeer ernstige afwijkingen, zoals een open hoofd of ontbrekende organen, te vinden. Onderzoek heeft uitgewezen dat als het om kinderen gaat die niet levensvatbaar zijn, afbreking met dertien weken veel beter is voor de rouwverwerking van de ouders dan afbreking bij twintig weken. En soms zien we afwijkingen waar tijdrovend onderzoek voor nodig is. Als je die afwijkingen pas met twintig weken vindt, is de termijn soms te kort om uitvoerig onderzoek te doen. Want vóór week 24 moeten ouders beslissen of ze de zwangerschap willen laten doorgaan.’

Extra controle

Op dit moment vinden er nog maar weinig echo’s plaats met dertien weken. Dat hangt samen met de introductie van de NIPT die onder andere test op het syndroom van Down. Steeds meer ouders kiezen hiervoor en niet meer voor de nekplooimeting die via een echo gebeurt. De NIPT is betrouwbaarder, maar hierdoor is er met dertien weken geen echoscopische controle van het kind. De Gezondheidsraad – die de regering en het parlement voorziet van onafhankelijk advies – heeft in 2016 al geadviseerd zo snel mogelijk met een standaard dertienwekenecho te starten. Gezonde zwangere vrouwen staan niet onder extra controle. En dat terwijl bijvoorbeeld een groeiafwijking lang niet altijd van buiten te voelen is.

Daarom wil Pajkrt nog verder gaan dan de drie echo’s met tien, dertien en twintig weken. Zij wil standaard vijf echo’s voor iedere zwangere vrouw. ‘Met tien, dertien en twintig weken de eerste drie. Bij de twintigwekenecho zou dan ook standaard de lengte van de baarmoedermond gemeten moeten worden. En daarna nog twee echo’s om de groei in de gaten te houden. Ik vind dat er beter voor het ongeboren kind gezorgd moet worden. Een stagnatie van de groei kan met extra echo’s namelijk beter opgespoord worden. Op die manier kan er eerder worden ingegrepen als dat nodig is.’

Lees meer: Combinatietest of NIPT: dit zijn de verschillen

Tegenstrijdige berichten

Onlangs werd een groot wetenschappelijk onderzoek afgerond door het Amsterdam UMC waar zestig verloskundigenpraktijken in Nederland aan meededen. De gegevens van ruim 13.000 vrouwen werden geanalyseerd. Onderzocht werd of het extra aanbieden van echo’s in het laatste trimester gezondheidswinst oplevert voor de baby. Dat bleek niet zo te zijn. Wel werd groeivertraging bij een baby beter opgespoord. Maar groeivertraging betekent lang niet altijd dat het kind ziek is. Op dit moment krijgen vrouwen in de laatste fase van de zwangerschap alleen een echo om de groei van de baby te volgen wanneer daar een medische reden voor is. Maar steeds vaker worden echo’s standaard uitgevoerd om groeivertraging op te sporen.

Tot voor kort was niet bekend of dit leidde tot betere uitkomsten. In het landelijke onderzoek is nu gekeken of het aanbieden van twee groei-echo’s in de laatste drie maanden van een laag-risico-zwangerschap tot betere gezondheidsuitkomsten bij het kind leidt. Dat was dus niet zo. Eva Pajkrt was ook betrokken bij het onderzoek. Zij vindt dat er nog wel wat opmerkingen bij deze conclusie geplaatst mogen worden. ‘Ik verwacht dat als wij deze echo’s standaard opnemen in het zwangerenpakket, zorgverleners steeds beter worden in de uitvoering van deze echo. Dat zal dan ook resulteren in betere detectie van groeivertraging. Bovendien kun je aan deze echo nog andere metingen toevoegen, bijvoorbeeld Doppler-onderzoek (controle van de doorbloeding van de navelstreng, red.), die de opsporing nog verder verbeteren.’

Kom maar door met die echo

Hoogleraar verloskundige wetenschap en leider van het onderzoek Ank de Jonge vindt het gevaarlijk dit soort uitspraken te doen. De Jonge: ‘In de geneeskunde zouden we geen medische handelingen moeten doen als we niet kunnen aantonen dat deze leiden tot betere uitkomsten. Ook niet in de hoop dat dit in de toekomst wel zo is. Echo’s doen omdat de verloskundige of gynaecoloog dat nodig vindt, blijven we doen en het is goed om de kwaliteit van deze echo’s te bewaken en waar mogelijk te verbeteren. Standaard aanbieden moeten we niet doen.’

Drie op de vier Nederlandse vrouwen willen wel graag meer echo’s krijgen. Dat blijkt uit onderzoek van het televisieprogramma Hoe bevalt Nederland. Zij geven aan dat het aantal echo’s dat standaard in het basispakket zit omhoog zou moeten, juist om complicaties eerder op te kunnen sporen. Om aan die wens te voldoen, worden er nu allerlei extra echopakketten aangeboden. Pajkrt: ‘Verloskundigenpraktijken bieden van alles aan, waar vaak flink voor moet worden betaald. Er is een wildgroei aan extra aanbod ontstaan, omdat er niet al standaard vaker naar het kind gekeken wordt. Leuk al die extra echo’s, maar ze mogen niet als vervanging komen van waar ik voor pleit: voor álle zwangere vrouwen ten minste vijf echo’s.’

Pretecho

Omdat de meerderheid van de Nederlandse ouders vaker naar hun ongeboren kind wil kijken, vinden de zogenaamde pretecho’s gretig aftrek. Zo’n echo is geen medisch onderzoek, maar is puur bedoeld om zelf nog eens naar je kind te kunnen kijken. Tegenwoordig gebeuren die pretecho’s steeds vaker in 3D en 4D (bewegend beeld). Drs. Elvin Papa runt de drukbezochte pretecho-praktijk Dokterpapa.nl. Jaarlijks maakt hij 1500 echo’s. In 1999 was hij de eerste met een 3D-echoapparaat. Van over de hele wereld komen er mensen naar hem toe om hun kind te zien. Papa is onder meer bekend omdat de nodige BN’ers hem bezochten. Zo lieten André Hazes jr., Lieke van Lexmond en Nicolette van Dam lovende berichten achter op de website. Papa: ‘Een pretecho kan een misleidend woord zijn, want het is lang niet altijd prettig.

Voordat de twintigwekenecho werd ingevoerd, gebeurde het relatief vaak dat ik iets zag wat niet klopte. Inmiddels zie ik de meeste mensen pas in het laatste trimester van hun zwangerschap. Dus zie ik gelukkig minder vaak dingen die niet goed zijn.’ Wie bij Papa een echo boekt, krijgt altijd te lezen dat hij geen beloftes kan maken over de gezondheid van het kind. Hij speurt daar ook niet speciaal naar. Het komt natuurlijk wel voor dat hij iets ziet wat mogelijk niet in de haak is. ‘Als ik iets zie waarover ik twijfel, sein ik in overleg met de ouders altijd de verloskundige in.’

Papa heeft in de afgelopen jaren steeds meer concurrentie gekregen. Bijna alle verloskundigenpraktijken bieden extra echopakketten aan. ‘Er komen bij mij mensen die al talloze echo’s hebben laten maken. De echo wordt daardoor steeds normaler.’ Hij deelt de zorgen van Eva Pajkrt, maar vindt niet dat hij zelf meedoet aan de wildgroei waar zij het over heeft. ‘Ik bedrijf geen medische zorg. Het ene stel koopt een dure kinderwagen en het andere stel niet. Zo werkt het ook bij mijn echo’s. De een heeft het geld ervoor over, de ander vindt het onzin.’

Pijn besparen

Marijn Hogenkamp en haar man hadden met vijftien weken zwangerschap ook een pretecho laten maken – overigens niet bij Dokter Papa. In principe alleen om te zien wat het geslacht van het kind was, maar de echoscopist bekeek ongevraagd veel meer en zei dat het kind er gezond uitzag. De afwijking van haar ongeboren dochter was zo groot dat die al duidelijk te zien moet zijn geweest. ‘Door die extra echo hadden we veel vertrouwen in de twintigwekenecho. We hadden zelfs de twee zoons van mijn man meegenomen.’

Marijn respecteert het standpunt van vrouwen die pertinent geen echo’s willen, maar is blij dat zij ze wel heeft laten uitvoeren. ‘Mijn man en ik voelen heel duidelijk dat we het juiste hebben gedaan. Ik had de uitslag wel graag veel eerder willen weten. Uiteindelijk beviel ik van een kind bij wie verder alles erop en eraan zat, ze was voorbij de helft van de zwangerschap en al helemaal in verhouding. Ik vond haar een prachtig meisje en ben dankbaar dat ik haar heb mogen zien. Aan de andere kant weet ik nu dat Lila vanwege haar open rug zenuwvlokken in het vruchtwater lekte. Alleen al dat idee vind ik zo gruwelijk. Heeft ze daar iets van gevoeld? Deed dat zeer? Vanaf wanneer zijn ongeboren baby’s in staat pijn te voelen? Voelde ze zelf – op welk niveau dan ook – dat er iets niet klopte? Dat vreet aan me. Om die reden alleen al had ik het eerder willen weten, om haar dat te besparen. Ik vind het dan ook heel goed dat de dertienwekenecho standaard vergoed wordt voor alle vrouwen.’

Een halfjaar na de geboorte van Lila bleek Marijn opnieuw zwanger. Vanaf dag één stond ze onder verscherpte controle. ‘Nu kreeg ik met dertien weken wel een echo in het ziekenhuis, omdat dit kind een verhoogd risico had op een open rug. Er was gelukkig geen afwijking te zien. Met twintig weken is er opnieuw uitvoerig gekeken. En ook die echo was goed. Ik ben begin vorig jaar bevallen van een gezonde zoon. Aan het einde van de zwangerschap heb ik nog een extra echo ingepland waar onze zoons bij waren. Ik wilde hen laten zien dat een echo ook leuk kan zijn.’

Lees meer: Alles wat je moet weten over de verschillende zwangerschapstrimesters

Over de grens

In België en Duitsland krijgt een gezonde zwangere vrouw standaard drie echo’s vergoed: in elk trimester een. Daarnaast begint iedere zwangere direct bij een gynaecoloog in het ziekenhuis en kennen ze het systeem van een verloskundige in de eerste lijn (dus buiten het ziekenhuis) niet.

Meten is weten

Naast haar pleidooi voor standaard meer echo’s hamert Eva Pajkrt ook op de invoering van het meten van de baarmoedermond. Pajkrt: ‘Naast een groeiachterstand is spontane vroeggeboorte wereldwijd de grootste oorzaak van sterfte en ziekte bij pasgeborenen. In Nederland bevalt ruim 7 procent van de vrouwen te vroeg. Dit zijn zo’n 12.000 vrouwen per jaar. Ongeveer 1.500 vrouwen bevallen zelfs al vóór de tweeëndertig weken. Dat moeten we proberen te voorkomen. Een deel van deze vrouwen heeft al vroeg in de zwangerschap een te korte baarmoedermond, dat vergroot het risico op vroeggeboorte. En dat terwijl de baarmoedermond heel eenvoudig te meten is tijdens de twintigwekenecho.’

Lees ook: 13 weken echo, wat houdt deze vroege echo precies in?

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine –  Tekst Mijke Pol,  fotografie Stocksy

Artikelen van Ouders van Nu ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.