Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 
door

Zwangerschap in coronastyle: zo gaat dat eraan toe

De coronatijd is sowieso nogal ingrijpend, maar wat als je zwanger bent? Echo’s, controles en bevallen in tijden van mondkapjes, je handen stuk wassen en anderhalve meter afstand van familie, vrienden en specialisten: is dat wel te doen?

Raamvisite, echo’s zonder je partner, videobellen met je verloskundige. Geen babyshower of wel, maar dan anders. Een kind baren met mondkapje op of erger: zonder geliefde aan je zijde. De zwangerschap, bevalling en kraamtijd zagen er voor veel ouders door de coronacrisis totaal anders uit. Was het eenzaam of vonden ze die bubbel samen juist wel fijn? Kozen ze voor een thuisbevalling of gingen ze toch liever naar het ziekenhuis? En zien we een corona-babyboom al terug in de cijfers?

Advertentie

Eenzame echo’s

‘Toen in maart de IC’s volstroomden en het land ‘op slot’ ging, was het ziekenhuis een soort vesting geworden,’ vertelt Koen Deurloo, gynaecoloog in het Diakonessenhuis in Utrecht. ‘De controles gingen gewoon door. Maar sommige vrouwen kwamen liever niet naar het ziekenhuis of zaten gespannen in de wachtkamer. Toen duidelijk werd dat het virus vooral gevaarlijk is voor risicogroepen, werd die angst minder. Vrouwen vonden het toen vooral vervelend dat ze alleen naar een echo moesten komen.

Als we dan bijvoorbeeld op de echo zagen dat een baby een aangeboren afwijking had, terwijl de partner via Facetime meekeek, was dat heel heftig. Daar hebben we wel van geleerd. Al snel mochten partners bij de termijnecho en twintigwekenecho zijn. Of in uitzonderingsgevallen meekomen met hun vrouw. Ik vind dat je voorzichtig moet zijn met corona, maar je moet wel nog menselijke zorg blijven leveren.’

Andere verwachtingen

De echo’s en controles alleen vond Joyce het zwaarst. ‘Een week voor de lockdown werd ik voor de eerste keer zwanger. In het begin was ik zo ziek en misselijk dat ik werd doorgestuurd naar het ziekenhuis. Ik kon amper op mijn benen staan en moest in mijn eentje op zoek naar de afdeling. Daar kreeg ik de eerste echo, zonder dat mijn man erbij was. Met de twintigwekenecho mocht hij gelukkig wel mee. Maar de andere echo’s en controles heb ik ook alleen moeten doen. Ik had het me anders voorgesteld. Je wilt de mooie en mindere mooie momenten met je partner kunnen delen. Dat kon door corona niet.’

Belangrijke belletjes

Verloskundigen moesten door corona consulten vaker telefonisch of via beeldbellen doen. Zo probeerden ze lichamelijk contact zo veel mogelijk te beperken. Sommige vrouwen vonden dit prettig, terwijl anderen die contactmomenten juist misten. Joyce: ‘Ik zag mijn verloskundige pas na zestien weken. Dat vond ik jammer. Je bouwt toch minder snel een band op met de praktijk als je iemand alleen telefonisch spreekt.’

Door de coronacrisis is duidelijk geworden dat het wel kán, telefonische intakegesprekken en overleg via beeldbellen. Deurloo: ‘Het lastige van bellen is wel dat je non-verbale communicatie mist. Aan alleen een stem kun je minder goed afleiden hoe het met iemand gaat.’ Wat de gulden middenweg precies is, zal nog moeten blijken, denkt hij. ‘Veel dingen kunnen prima digitaal worden afgehandeld, ook na corona, maar je moet een zwangere vrouw ook in levenden lijve zien. Zeker als iemand daar behoefte aan heeft.’

Groot onderzoek

Ontwikkelingspsycholoog Roseriet Beijers van de Radboud Universiteit werkt mee aan een groot onderzoek (COPE Study*) naar de ervaringen van meer dan 2200 ouders, zwangeren en mensen met een kinderwens tijdens de corona-uitbraak. Het onderzoek loopt nog, maar Beijers kan al een tipje van de sluier oplichten over de resultaten. ‘Zwangere vrouwen hebben in april en mei vragenlijsten ingevuld over hoe ze corona beleefden. Ook hebben we vragen gesteld over angst, depressie en stress tijdens de zwangerschap. Deze gegevens hebben we vergeleken met een groep vrouwen die twee jaar geleden dezelfde vragenlijsten invulden.

En wat blijkt? 12 procent van de vrouwen die tijdens de lockdown zwanger was, had depressieve symptomen, vergeleken met 6 procent in de pre-COVID-19-groep. En 52 procent had last van angsten, vergeleken met 24 procent in de pre-COVID-19-groep.’ Kortom: de lockdown ging veel zwangeren niet in de koude kleren zitten. Ze waren angstiger en depressiever. Waar vrouwen precies bang voor waren, is Beijers nu aan het uitzoeken. ‘Als ik de open vragen in het onderzoek bekijk, valt bijvoorbeeld op dat vrouwen schrijven dat ze bang waren dat hun partner niet bij de bevalling aanwezig kon zijn.’

Voor vrouwen in een ivf-traject was de lockdown ook een zware tijd, zegt Beijers. ‘Trajecten lagen plotseling stil. Ik heb schrijnende verhalen voorbij zien komen: vrouwen die een laatste poging wilden doen, hebben mogelijk hun laatste kans om zwanger te worden via ivf gemist. Er zijn door corona dus ook ‘onzichtbare kindjes’ verloren.’

Lees ook: Zó weet je of je wel of niet zwanger bent

Lekker rustig

Toch waren er ook veel ouders die de lockdown juist prettig vonden. ‘Normaal sta ik vier dagen per week om half zes op en rij ik van Den Haag naar mijn werk in Amsterdam, en weer terug. Maar toen ik tijdens de lockdown thuis moest werken, stond ik pas om zeven uur op,’ vertelt Nicole. ‘Ik hoefde niet rond te lopen en kon af en toe even gaan liggen – op kantoor kan dat niet. Zes weken voor de uitgerekende datum zou ik met verlof gaan, maar dat heb ik teruggeschroefd naar vier weken. Want lichamelijk kon ik het prima aan. Ik vond 2020 het gunstigste jaar om een tweede kind te krijgen: thuiswerken, een man die niet op zakenreis hoefde dus kon meehelpen in huis, en geen jaloersmakende vakanties en etentjes van vrienden terwijl wij in de tropenjaren zitten.’

Coronaproof bevallen

Ook de bevalling hebben vrouwen verschillend ervaren. Deurloo: ‘Ik weet dat er ziekenhuizen zijn die soms de partner hebben moeten weigeren. Dat hebben wij gelukkig nooit hoeven doen. We wilden een vrouw niet in haar eentje laten bevallen, dat is niet te doen. Wel hebben we gekeken naar de derde persoon: een doula, eigen verloskundige, geboortefotograaf of moeder. Alleen als het écht noodzakelijk was, was een derde persoon welkom.’ In het begin waren mondkapjes niet verplicht, maar inmiddels draagt iedereen in de bevalkamer en het ziekenhuis een mondkapje, behalve de vrouw die bevalt.

Thuisbevallingen

Deurloo ziet dat vrouwen vaker voor een thuisbevalling hebben gekozen. ‘Dat heeft vooral een praktische reden. Op de afdelingen verloskunde kampen we in Nederland met een personeelstekort. Als er dan ook nog een coronagolf over je personeel heen gaat, zijn er simpelweg minder plekken in een ziekenhuis om te bevallen.’ Inmiddels druppelen de eerste cijfers over het aantal thuisbevallingen binnen. In 2018 had slechts 12,9 procent van de vrouwen een thuisbevalling, blijkt uit cijfers van Perined. In 2020 was dat 22 procent, afgaande op de (nog lopende) Baby 2020-studie van de universiteit van Tilburg en de NSDSK onder meer dan duizend ouders.

Een aanzienlijke stijging dus. Dat de wereld op z’n kop stond en het zorgpersoneel door heel Nederland op een andere manier moest werken, had op het eerste gezicht geen invloed op de tevredenheid van vrouwen die zijn bevallen: 95 procent van de vrouwen was tevreden tot zeer tevreden over de verloskundige zorg.

Onwerkelijk

‘Het bezoekuur in het ziekenhuis werd tijdens de lockdown beperkt,’ vertelt Deurloo. ‘Zelfs grootouders en broertjes en zusjes mochten niet altijd tegelijk op bezoek komen in het ziekenhuis. Dat was onwerkelijk. Bij een verlosafdeling horen blije ouders, ballonnen en opa’s en oma’s die hun kleinkind komen bewonderen. Dat was in een klap weggevaagd. In de gangen was het stil en in de kamers lagen moeders te videobellen. Toen de golf begon af te nemen, mochten moeders meer bezoek ontvangen,’ vervolgt Deurloo. ‘En later werden de regels nog meer versoepeld. Nul bezoek hebben we tijdens de tweede golf ook niet gedaan. We willen de menselijke maat niet uit het oog verliezen.’

Meer lezen? 8 voordelen aan zwanger zijn in coronatijd

Geen visite a.u.b.

De kraamperiode was ook een stuk soberder. ‘57 procent van de ouders kreeg tijdens de eerste golf geen kraamvisite,’ vertellen onderzoekers Hedwig van Bakel en Evelien Dirks van de Baby 2020-studie tijdens een Zoom-gesprek. ‘30 procent vond de hoeveelheid visite niet prettig, 54 procent vond het juist wel prettig en 16 procent stond er neutraal tegenover.’ Dat een deel van de vrouwen van de rust kon genieten, kan Van Bakel wel verklaren. ‘Het is goed voor de afstemming tussen ouder en kind als ouders zich de eerste twee maanden volledig kunnen richten op hun kind. Bezoek kan dat proces verstoren.’ Aan de andere kant snapt Van Bakel ook dat ouders hun kind dolgraag willen laten zien, zeker aan mensen die dichtbij staan.

Corona-babybubbel

Rosianne vond het heerlijk dat er de eerste week geen bezoek kwam. ‘We zaten in onze corona-babybubbel. Ik had rustig de tijd om van mijn zoon te genieten en om bij te komen van de bevalling. Toen ik er klaar voor was, zijn er mensen in kleine groepjes op kraamvisite geweest. Het was mooi weer, dus we zaten in de tuin lekker te eten, terwijl iedereen van mijn zoon kon genieten.’

Veronique heeft minder fijne herinneringen aan de kraamtijd. ‘Ik woon vlak over de grens in België, maar mijn vrienden en familie komen uit Zundert. In maart, toen ik net met verlof was, gingen de grenzen dicht. Op 9 april werd Amber geboren. Het was een zware bevalling en Amber had het een beetje moeilijk. Het heeft me ontzettend veel verdriet gedaan dat ik haar niet aan mijn ouders en broer kon laten zien. Ik wilde zo graag een arm om me heen. Iemand die zei: “Meisje, het is goed. Huil maar.”

Mijn ouders zijn na twee weken stiekem een keer langsgereden. Verder heb ik alleen kunnen videobellen, maar dat is toch niet hetzelfde als écht contact. Op een bepaald moment kwamen er Belgische familieleden van mijn verloofde op raamvisite. Maar daar werd ik alleen maar verdrietig van, omdat toen extra werd benadrukt dat ik mijn familie en vrienden niet mocht zien.’

Zonder handen

Toch heeft de coronacrisis ook goede dingen gebracht. Sinds de intelligente lockdown is het aantal vroeggeboortes met zo’n 20 procent gedaald, blijkt uit onderzoek van het Erasmus MC. De afname hangt volgens de onderzoekers mogelijk samen met een betere handhygiëne en het niet schudden van handen, waardoor zwangere vrouwen minder worden blootgesteld aan bacteriën en virussen. Ook zijn er deskundigen die denken dat het te maken heeft met de betere luchtkwaliteit en het feit dat zwangere vrouwen thuis gingen werken en meer rust hadden. Dit zijn overigens voorlopige resultaten. Er volgt nog een vervolgonderzoek in internationaal verband.

Omgekeerde babyboom

Of de quarantaine ook tot een coronababyboom zal leiden? Deurloo denkt van niet. ‘Er wordt vaak gezegd dat geliefden meteen op elkaar duiken zodra er een stroomstoring is, en dat er negen maanden later allemaal kinderen worden geboren. Maar de meeste mensen plannen tegenwoordig een zwangerschap. Bovendien denk ik dat mensen in deze tijden van crisis een zwangerschap eerder zullen uitstellen. Het zijn onzekere tijden, banen staan onder druk. Het is voor veel mensen niet het juiste moment voor kinderen.’

In Japan en de VS dalen de geboortecijfers van volgend jaar met tien procent, blijkt uit voorspellingen van het Brookings Institution. Ook in Europa wijzen de eerste cijfers op een omgekeerde babyboom. De helft van de Italiaanse, Spaanse en Britse jongeren tussen de 18 en 34 jaar wil gezinsuitbreiding uitstellen door corona. Maar wie weet komt er in 2021, als er een vaccin op de markt is, een inhaalmoment, zoals wel vaker gebeurt na een crisis. En gaan we massaal weer baby’s maken.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Otje van der Lelij, beeld: Pexels

Artikelen van Ouders van Nu ontvangen in je mailbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.