Wat is een jetlag?
Een jetlag is een tijdelijke verstoring van je normale slaap-waakritme (biologische klok) en ontstaat als je in korte tijd meerdere tijdzones doorkruist. Dit gaat zo snel dat je biologische klok niet meer gelijkloopt met de lokale tijd op de plaats van bestemming.
Biologische klok
Je lichaam heeft een eigen ritme: de biologische klok. Die bepaalt onder meer wanneer je kind slaperig wordt, wakker wordt en trek krijgt. Ook andere lichaamsfuncties, zoals de stofwisseling en hormonen, volgen dit ritme. Licht, beweging en voeding helpen om de biologische klok gelijk te laten lopen met de dag.
Reis je naar een andere tijdzone, dan raakt dit ritme tijdelijk verstoord. Daardoor kan je kind last krijgen van vermoeidheid, hoofdpijn, slaapproblemen, misselijkheid of honger op onhandige momenten.
Overgang zomer/wintertijd
Het verzetten van de klok – al is het maar een uur – kan het ritme van je kind aardig in de war schoppen. Kinderslaapcoach Myrthe Stapper geeft handige tips.
Tijdzones zijn de boosdoener
Lang vliegen hoeft niet altijd de oorzaak te zijn van een jetlag. Het hangt ervanaf hoeveel tijdzones je passeert. Als jullie een vliegreis maken waarbij je zo’n vijf à zes tijdzones doorkruist, is de kans op een jetlag groot. Ga je op vakantie naar Zuid-Afrika, dan heb je dus geen last van een jetlag. Je overbrugt weliswaar 10.000 kilometer, maar dat doe je loodrecht van noord naar zuid (of andersom). Je blijft dus in dezelfde tijdzone.
Vaak is een jetlag heftiger als je naar het oosten vliegt (‘met de tijd mee’), dus naar Azië of Australië. Het langer maken van de dag kost minder moeite dan het verkorten van de dag. Bij een reis in westelijke richting, dus bijvoorbeeld naar Amerika, wordt de dag langer en zal je kind minder last hebben van een jetlag. De biologische klok past zich makkelijker aan een langere dag aan dan aan een kortere dag. Natuurlijk kan hij wel vermoeid zijn van de reis.
Lees ook: Vliegen met je baby, handige tips
Hoe kun je jetlag bij kinderen voorkomen?
Bij een kind is een jetlag vaak heftiger dan bij volwassenen. Heb je een verre reis achter de rug, dan is de kans groot dat je kind midden in de nacht wil spelen of juist overdag zijn ogen niet kan openhouden. Ook de momenten waarop je kind normaal gesproken zou eten, zijn natuurlijk veranderd. En dat is lastig, want leg je kind maar eens uit dat ‘het nu niet uitkomt’ dat hij honger of slaap heeft.
Helaas kun je die interne klok niet zomaar een paar uur verzetten. Dat gaat vanzelf en duurt een paar dagen. Een jetlag kun je dan ook niet voorkomen. Maar met een beetje hulp kun je de jetlag bij jezelf en je kind wel beperken. Voor je het weet staat die interne klok weer gelijk en kan de vakantie écht beginnen.
Tip! Zo maak je vliegen met kinderen leuker voor iedereen
Eten en drinken tijdens de vlucht
Een vliegreis met kinderen laat zich niet voorspellen. Sommige kinderen zijn de hele tijd wakker en anderen slapen juist. Zorg ervoor dat je kind voldoende vocht binnenkrijgt tijdens de vlucht. De lucht in een vliegtuig is erg droog. Door te drinken help je vermoeidheid, uitdroging en hoofdpijn te voorkomen. Als je kind alleen borstvoeding krijgt, is extra vocht niet nodig. Zorg er ook voor dat je zelf genoeg drinkt, zeker als je borstvoeding geeft. Sommige mensen drinken tijdens de reis juist minder, omdat ze dan niet zo vaak naar het toilet hoeven, maar het is echt beter om goed te drinken.
Het is niet aan te raden om al in het vliegtuig het nieuwe (vakantie)ritme aan te houden. De darmen hebben een biologische klok en staan dus ’s nachts in rustmodus en overdag in actieve modus. Juist dat maakt ook dat eten op momenten waarop je doorgaans niet eet, zo zwaar kan vallen.
In het vliegtuig kun je dus het beste licht verteerbare voedingsmiddelen eten met weinig kruiden. Heeft je kind extra trek? Geef hem dan (gezonde) tussendoortjes. Kies liever niet voor een snelle hap of vet eten, want dit maakt een jetlag alleen maar erger.
Hoeveel moet je baby of kind per dag drinken?
Hoeveel water of vocht moet een baby of kind minimaal per dag drinken? En hoe zit dat bij warm weer? Check hier het handige schema.
Tips: zo beperk je een jetlag bij kinderen
Ga bij aankomst zo veel mogelijk mee in het ritme van je bestemming. Is het daar dag? Probeer dan wakker te blijven. Is het daar nacht? Maak het donker en rustig.
Gaat je kind normaal gesproken om 19.00 uur naar bed, dan wordt dit op je vakantieadres bijvoorbeeld 21.00 uur. Als dat niet mogelijk is – doordat het vroeger of veel later is – werk dan in stappen. Verschuif bijvoorbeeld de bedtijd elke dag met een (half) uur. En het middagslaapje? Sla dat vooral niet over. Doe dit wel vroeg op de dag rond het middaguur, zodat je kind aan het eind van de avond ook weer slaperig genoeg is.
Probeer bij het slapengaan zo veel mogelijk het bedritueel van thuis aan te houden. Neem de knuffel van je kind mee en als het kan een eigen dekentje. En bied nabijheid aan je kind als het daar behoefte aan heeft. Slapen in een nieuwe omgeving is spannend.
Houd in elk geval zoveel mogelijk de lokale tijd aan en zorg dat jullie veel buiten zijn, zodat je zo veel mogelijk daglicht ziet. Probeer je kind op vaste tijden te laten eten en beweeg veel – dat is sowieso een goed idee na een lange vliegreis.
Houd tijdens de vakantie niet te strak vast aan de bedtijden van thuis, het ritme is toch al ontregeld. Heel strak vasthouden aan het ritme werkt vaak averechts. In Nederland houden we vroege bedtijden aan. Misschien kun je er juist ook van genieten dat de kinderen wat later naar bed kunnen.
Zo help je je kind beter slapen op vakantie
Later naar bed, het middagslaapje overslaan of een dutje in de kinderwagen in een restaurant: slapen op vakantie gaat vaak anders dan thuis. Met deze handige tips gaat het slapen op vakantie hopelijk net wat beter.
4 tips om sneller van een jetlag af te komen
- 1
Op naar de speeltuin
Zorg ervoor dat je kind overdag lekker actief is. Door veel buiten te zijn, krijgt hij afleiding en is hij minder vermoeid. Kies wel een activiteit waar je kind blij van wordt en waar hij ook bij kan ontspannen. De speeltuin bijvoorbeeld. Winkelen, een museum bezoeken of door de stad slenteren kost na een lange vliegreis te veel energie. Het is beter om dit soort uitjes een paar dagen uit te stellen. - 2
Stimuleer het dagritme
Bijkomend voordeel van veel naar buiten gaan: daglicht remt de aanmaak van melatonine (het slaaphormoon dat je moe maakt). Zorg dus dat je overdag lekker veel buiten bent met je kind. Het licht zorgt er ook voor dat de biologische klok van je kind zich aanpast aan de nieuwe tijdzone. En maak het ’s avonds goed donker in zijn slaapkamer. Tip: hang eventueel een vuilniszak of handdoek op met tape in de slaapkamer om de ruimte te verduisteren. - 3
’s Nachts wakker? Blijf het proberen
Wordt je kind ’s nachts wakker? Zorg dan dat hij in bed blijft. Ook al slaapt hij niet, zo rust hij toch uit en went hij sneller aan het nieuwe ritme. Lukt het niet om je kind in bed te houden? Ga er dan samen even uit. Knuffel samen in een schemerige kamer, neem een slokje water en probeer na twintig minuten opnieuw te gaan slapen. Tip: wissel de nachten met je partner af, zodat een van jullie in elk geval meer slaap pakt. - 4
De beste tip: accepteer en ontspan
Het ene kind heeft meer last van een jetlag dan de ander. En de ene tip werkt bij de een beter dan bij de ander. Geef je kind de tijd om te wennen aan de nieuwe tijdzone. Houd van tevoren rekening met de jetlag en accepteer die. En vergeet niet: het is een tijdelijk iets. Door er zelf zo ontspannen mogelijk mee om te gaan, maak je het een stuk minder zwaar voor jezelf en je kind. Zo’n jetlag is nou eenmaal niet leuk, maar gaat weer over (echt waar!).
