Uit een rondgang langs geaccrediteerde asbestlaboratoria blijkt dat er volop zand getest wordt. Particulieren, bedrijven, kinderdagverblijven en scholen zijn op zoek naar meer zekerheid. Sommige labs hebben in het aangeleverde zand nog geen asbest aangetroffen, andere labs juist in meerdere producten.
SGS Search, een grote speler, kreeg in eerste instantie vooral magisch zand onder de microscoop. Dat is plakkerig zand, dat niet meteen uit elkaar valt. ‘Tot nu toe hebben we in ongeveer 30 tot 35 procent van die monsters asbest aangetroffen’, zegt Bob Vijge van SGS Search.
Hij benadrukt wel dat het in het plakzand vooralsnog gaat om kleine hoeveelheden asbestvezels. Minder zelfs dan 0,1 procent, al is dat een categorie die in de Nederlandse normen (nog) niet officieel bestaat. ‘Maar het zit er wel in en dat hoort niet’, voegt Vijge toe. Asbest is strikt verboden in speelgoed.
Lees ook: Waarom sensorisch speelgoed zo fijn is voor je kind (plus de mooiste producten)
Nog te vroeg voor conclusies
Inmiddels is SGS overigens ook los (niet-plakkerig) zand aan het onderzoeken en ook daarin wordt asbest gevonden. Maar omdat het lab lang niet altijd weet waar het zand vandaan komt, is het nog te vroeg voor conclusies.
Vorige week ontstond ophef over speelzand, nadat het AD een onderzoeksartikel publiceerde waaruit bleek dat er asbest in was aangetroffen. Het zat in zes producten met gekleurd los zand. Dat waren zandtafels en speelsetjes om zandschilderijen en kunst te maken. In de zandtafels zat zelfs erg veel asbest, tussen de 2 en 5 procent. Bovendien ging het om niet-hechtgebonden tremoliet, dat is grijze asbest die nóg gevaarlijker is dan de meest voorkomende witte asbest.
Verschillende soorten asbest aangetroffen
Ook asbestlaboratorium Nomacon, dat het AD-onderzoek deed, heeft inmiddels meerdere nieuwe vondsten gedaan in zand dat mensen aanleverden. ‘Daarin vonden we zowel tremoliet als chrysotiel (witte asbest)’, aldus Joram Buissant des Amorie. In tegenstelling tot de andere labs ontdekte hij nog geen asbest in plakzand. Maar de geteste aantallen zijn nog te klein voor conclusies.
Plakzand wordt vaak ook kinetisch zand genoemd, maar dat is een beschermde naam. De fabrikant van Kinetic Sand claimt dat zijn zand asbestvrij is.
Lees ook: Je verwacht het niet, maar dit zomerse speelgoed is nú al populair
Nog geen terugroepactie
Ondanks alle nieuwe vondsten is er in Nederland nog géén speelzand officieel van de markt gehaald. Er zijn wel winkels die het zand ‘uit voorzorg’ niet verkopen. Ook de producten die in het AD-onderzoek genoemd zijn, worden niet meer verkocht, zegt toezichthouder NVWA. Maar vooralsnog heeft niemand een echte terugroepactie gedaan, met alle waarschuwingen die daarbij horen.
Bij zo’n officiële terugroepactie krijgen ook alle andere landen in de Europese Unie automatisch een seintje. Nu dit niet gebeurt, blijven zij dus in het ongewisse. België nam wél maatregelen, maar dat was omdat ze het AD-onderzoek daar zélf gelezen hadden.
‘Schandalig’ dat internationale waarschuwing uitblijft
Het Expertisecentrum Asbest & Vezels vindt het ‘schandalig’ dat officiële terugroepacties - en dus ook Europese waarschuwingen - uitblijven. ‘Terwijl er in Nederland en België een hele rel is, weten miljoenen kinderen en ouders in heel Europa van niks. Zij lopen potentieel risico’, zegt David de Vreede van het expertisecentrum.
Wetenschappelijk gezien zou het volgens hem een goede aanvulling zijn als ook de Fransen zand gaan testen. ‘Er is daar een enorme labcapaciteit met de meest geavanceerde microscopie.’
NVWA wil eigen onderzoek afwachten
Normaliter kan toezichthouder NVWA bedrijven dwingen tot officiële terugroepacties. Maar in dit geval niet, zegt een woordvoerder. ‘Dat kan alleen op basis van onderzoek door de toezichthouder of door de bedrijven zelf.’ De NVWA is al bezig met onderzoek, maar dat kan nog weken duren.
Dat verschillende geaccrediteerde laboratoria nu óók melden dat zij asbest in speelzand zien, verandert de zaak voor de NVWA niet. De brancheorganisatie van laboratoria, Fenelab, laat niettemin weten: ‘Wij staan open voor contact met de NVWA’.
Dinsdag kreeg staatssecretaris Judith Tielen (Volksgezondheid) in de Tweede Kamer al forse kritiek op de houding van de NVWA. Er werd gepleit voor een verkoopstop op speelzand, maar Tielen hield de boot af. Zij houdt vol dat bedrijven zelf verantwoordelijkheid moeten nemen.
Ook zandbakkenzand getest
Zand in zandbakken is vooralsnog nog steeds niet verdacht, omdat het doorgaans dicht bij huis gewonnen wordt. Asbestlaboratorium Nomacon kreeg desondanks zandbakzand binnen, dat mensen uit voorzorg lieten testen. ‘Daarin hebben we niets gevonden.’
Het (gekleurde) binnenzand daarentegen komt vaak uit China, waar van nature asbest aanwezig is. Het zou kunnen dat hierdoor onopzettelijk asbestvezels in speelzand belanden. Als dit inderdaad ongemerkt gebeurt, zouden er iedere keer weer andere producten of batches verontreinigd kunnen zijn. Dat maakt het ook zo moeilijk om te bepalen wanneer een product veilig is.
