selectief mutisme

Wat is selectief mutisme?

Verlegenheid: elk kind heeft er wel eens last van, de één meer dan de ander. Maar wat als je kind extreem verlegen is en weigert om te praten tegen andere mensen? Volgens psychologen kan dat wijzen op een spreekstoornis, ook wel ‘selectief mutisme’ genoemd.

Wat is selectief mutisme?

Het is een ontwikkelingsstoornis die in de buurt komt van een sociale fobie. Het wordt ook wel spraakangst genoemd. Kinderen met selectief mutisme kunnen praten, maar spreken niet in bepaalde situaties waarin zij zich niet op hun gemak voelen. Het kan dus zijn dat je kind alleen maar tegen gezinsleden en vrienden praat, maar niet tegen onbekenden. Of dat je kind thuis honderduit praat, maar op school geen woord zegt. Selectief mutisme wordt dan ook vaak pas op de basisschool ontdekt. Ongeveer één tot zeven op de duizend kinderen heeft er last van.

Advertentie

Mogelijke oorzaken

Vroeger werd gedacht dat een trauma de oorzaak zou zijn van selectief mutisme bij kinderen. Maar dat is niet het geval: uit onderzoek is gebleken dat (sociale) angst de belangrijkste oorzaak is. Andere factoren die een rol kunnen spelen, zijn:

  • lichte ontwikkelingsproblemen
  • taalproblemen
  • een geremd temperament (introvert, negatieve gevoelens bij zich houden)
  • angstige aanleg

Deze factoren kunnen ertoe leiden dat een kind zich terugtrekt, angstig wordt, stress krijgt of gaat zwijgen. Vaak spelen ook andere factoren in de omgeving mee, zoals ouders met angstproblemen, stressvolle levenservaringen of een meertalige omgeving.

Lees ook: 9x waarom het hebben van een introvert kind bijzonder is

 

Symptomen selectief mutisme

De symptomen van selectief mutisme op een rijtje:

  • Je kind spreekt niet (blokkeert) in specifieke sociale situaties, maar doet dit wel in andere situaties. Bijvoorbeeld thuis wel, maar op school niet. Of niet op de sportvereniging of tegen ouders van vriendjes.
  • Het belemmert hem in zijn functioneren op school of in zijn sociale communicatie.
  • Het niet praten houdt langer dan een maand aan.
  • Vaak maakt een kind met selectief mutisme ook geen geluid als hij zich pijn doet.
  • Je kind communiceert in bepaalde situaties alleen non-verbaal, zonder geluid, door hoofdschudden of knikken, gebaren of gezichtsuitdrukkingen.
  • Ook als je hem een beloning belooft, praat je kind niet.

Bijbehorende kenmerken

Een aantal kenmerken en karaktereigenschappen komt ook veel voor bij kinderen met selectief mutisme. Namelijk:

  • Verlegenheid
  • Perfectionisme
  • Driftbuien
  • Angst voor vreemden
  • Geen tot weinig oogcontact maken
  • Koppig, een sterke wil
  • Sociaal isolement
  • Vastklampen
  • Een pessimistische kijk
  • Soms ook vertraging van de motorische ontwikkeling (later lopen dan gemiddeld)
  • Soms problemen met zindelijkheid. Obstipatie komt vrij vaak voor, omdat het kind niet durft te vragen of hij naar de wc mag.

Lees ook: Dit zijn de 7 meest voorkomende zindelijkheidsproblemen

Selectief mutisme of gewoon heel verlegen?

Het is lastig om verlegen kinderen en kinderen met selectief mutisme te onderscheiden. Er zijn meerdere overeenkomsten, maar zeker ook verschillen. Verlegenheid is ook een karaktereigenschap die de meeste kinderen met selectief mutisme hebben.

Bij kinderen die alleen heel verlegen zijn, gaat die verlegenheid vaak na een tijdje over. Een verlegen kind slaat in een onbekende situatie of in het contact met vreemden vaak even dicht, verstopt zich achter zijn moeders benen of wil niet van schoot af, maar komt na een tijdje vanzelf los. Het is dan vaak een kwestie van wennen aan de situatie. Na verloop van tijd begint een verlegen kind toch weer te praten, soms ook tegen vreemden.

Een kind met selectief mutisme gaat in zo’n situatie niet praten, ook niet na een tijdje. Misschien gaat hij wel van je schoot af, lekker spelen, en communiceert hij wel non-verbaal, maar hij zal nog steeds niet praten.

Behandeling selectief mutisme

De behandeling van selectief mutisme is afhankelijk van de ernst van de symptomen en de leeftijd van je kind. Daarom is eerst een uitgebreid onderzoek nodig. Daarbij wordt ook gekeken of er geen andere oorzaak is voor het zwijgen, zoals een spraak- of taalstoornis, een gehoorstoornis of een psychische stoornis als autisme.

Op basis van de onderzoeken wordt een behandeling bepaald. Gedragstherapie kan een van de behandelingen zijn. Hierbij krijgt je kind in kleine stapjes korte-termijndoelen en is de drempel niet zo hoog. Ouders en leerkrachten worden bij de therapie betrokken. Een andere behandeling kan speltherapie zijn, dit wordt ingezet om kinderen sociale vaardigheden aan te leren. Als de symptomen heel ernstig zijn of de therapie erg langzaam gaat, kan er eventueel medicatie ter ondersteuning gegeven worden.

Selectief mutisme kan door de behandeling helemaal overgaan. Maar er zijn ook veel kinderen die toch in meer of mindere mate last blijven houden van spreekangst, sociale angst of teruggetrokkenheid. Hoe eerder je kind behandeld wordt, hoe groter de kans is op succes.

Wat kun je zelf doen?

Als is vastgesteld dat je kind selectief mutisme heeft, is het verstandig om hem daarvoor te laten behandelen. Daarnaast kun je als ouder een aantal dingen zelf doen om je kind te stimuleren en te steunen. Een aantal tips:

  1. Bereid je kind voor op onbekende, nieuwe of spannende situaties. Zo weet je kind beter wat hem te wachten staat. Kondig aan wat jullie gaan doen, leg uit hoe de gebeurtenis gaat verlopen, waar het plaatsvindt en wie erbij zijn. Je kunt bij de bibliotheek over heel veel situaties prentenboeken lenen: over een tandartsbezoek, een verjaardag, een schoolreisje, etc.
  2. Help je kind door gedrag voor te doen. Ga je naar een verjaardag, laat dan zien hoe je iemand feliciteert en een cadeautje geeft. Kinderen leren veel door jouw gedrag te imiteren.
  3. Toon begrip en neem de angst van je kind serieus. Erken en benoem zijn verlegenheid en zeg dat het niet erg is, en ook niet raar. Iedereen is wel eens bang of verlegen.
  4. Zorg ervoor dat je je kind vertrouwen en veiligheid biedt. Dat doe je onder andere door zelf je afspraken en beloftes na te komen, niet te hoge eisen te stellen, de tijd te nemen voor je kind en niet stiekem weg te gaan als je kind het niet doorheeft.
  5. Stimuleer het zelfvertrouwen van je kind: moedig hem aan, geef hem complimenten als hij succes boekt, ook al is het nog maar een klein stapje. Geef vooral aandacht aan wat je kind wél kan en zo weinig mogelijk aandacht aan wat hij nog niet kan.
  6. Meer tips en informatie over selectief mutisme vind je op de website Spreekt voor zich

Lees ook: 8 tips om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten