Symptomen van ADHD en ADD bij je kind: hoe herken je het?

Wat is ADHD?

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Oftewel: een aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Kinderen met ADHD reageren sneller op prikkels. Veel kinderen met ADHD zijn druk en snel afgeleid. Ze rennen veel rond, friemelen aan kleding, kunnen moeilijk stilzitten en praten veel.

ADHD komt vaak voor in combinatie met andere stoornissen, zoals gedragsstoornissen en leerproblemen.

Wat zijn de symptomen van ADHD bij een kind?

Je herkent ADHD bij een kind aan een combinatie van structurele aandachtsproblemen, hyperactief gedrag en grote impulsiviteit in meerdere omgevingen. Elk jong kind vindt het weleens moeilijk om stil te zitten en te wachten op zijn beurt. De kans is groot dat jouw kleuter af en toe impulsief reageert. Bij een kind met ADHD zijn deze kenmerken echter veel heviger, langdurig aanwezig en komen ze overal terug.

De belangrijkste signalen op een rij:

1. 1

   Aandachtsproblemen
   Kinderen met ADHD hebben moeite met het afronden van een taak, kunnen zich moeilijk concentreren, zijn snel afgeleid, zijn vaak dingen kwijt en dagdromen veel.

2. 2

   Hyperactief gedrag
   Een kind met ADHD heeft veel energie, is vaak heel beweeglijk en vindt stilzitten lastig.

3. 3

   Impulsief gedrag
   Kinderen met ADHD praten vaak en veel (voor hun beurt). Ze willen van alles en reageren meteen, zonder eerst na te denken.

Hoe weet je of je kind ADHD heeft?

Je kunt ADHD bij je kind vermoeden als het drukke, impulsieve en ongeconcentreerde gedrag vaak en langdurig terugkomt in allerlei verschillende situaties. Denk hierbij aan thuis en op school, maar evengoed op het sportveld of tijdens een verjaardag.

De allereerste kenmerken van ADHD kunnen soms al zichtbaar worden als een peuter drie jaar is, al verschilt dit enorm per kind. Het kan uiteraard ook veel eerder of pas jaren later opvallen.

Lees ook: Zo help je een kind met concentratieproblemen

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van ADHD?

ADHD ontstaat vrijwel altijd door een combinatie van erfelijke, biologische en omgevingsfactoren. Zo zien artsen dat ADHD vaak in de familie zit. Ook de ontwikkeling van de hersenen van een kind (tijdens de zwangerschap, maar ook daarna) speelt een grote rol, net als de sociale omgeving. Kinderen hebben een verhoogde kans op ADHD-kenmerken als er veel ruzie en stress in de thuissituatie is.

Verder zijn er factoren tijdens de zwangerschap die de kans op ADHD licht vergroten. Denk hierbij aan roken, drinken en veel stress gedurende die negen maanden. Ook de kans op ADHD stijgt als een baby extreem vroeggeboren is.

Wat moet je doen als je denkt dat je kind ADHD heeft?

Als je denkt dat je kind ADHD heeft, kan het fijn zijn om hulp te krijgen en een diagnose te stellen. Zeker als je merkt dat je kind last heeft van zijn ‘drukke’ gedrag, omdat hij bijvoorbeeld moeite heeft om te mee te komen in de klas, vaak ruzie maakt of te grote risico’s neemt.

Ga daarvoor naar de huisarts. Hij of zij kan je doorverwijzen naar een medisch specialist, zoals een psychiater, gz-psycholoog of orthopedagoog-generalist. De diagnose ADHD wordt namelijk altijd door een medisch specialist gesteld.

Vaak ontstaat het vermoeden dat een kind ADHD heeft op school. Daar valt het de juf of meester bijvoorbeeld op dat je kind het lastig vindt om taakjes waaraan hij is begonnen af te maken of dat hij tijdens de les veel moeite heeft met stilzitten en wel erg impulsief reageert. De leerkracht kan het gedrag van jouw kind objectief vergelijken met het gedrag van leeftijdsgenoten.

Meer lezen: Wat als je kind druk is en slecht luistert?

Hoe wordt ADHD bij een kind officieel vastgesteld?

Een hulpverlener stelt ADHD pas officieel vast wanneer het kind meer dan een halfjaar aanzienlijke last heeft van de symptomen, deze zijn begonnen voor het zeven jaar is, én het gedrag belemmerend werkt in het dagelijks functioneren. Daarnaast is het een harde eis dat het gedrag in meerdere omgevingen aanwezig is. Dit betekent dat het niet alleen op school moet opvallen, maar ook thuis, op zwemles en bij familie.

Online vind je tegenwoordig allerlei korte ADHD-testen. Besef goed dat dit nooit officiële diagnoses zijn. Zelfs een leerkracht is niet bevoegd om vast te stellen of je kind ADHD heeft. Hiervoor is echt onderzoek bij een erkende hulpinstantie vereist.

Lees ook: Signalen om naar een kinderpsycholoog te gaan.

Wat is het verschil tussen ADHD en ADD?

Tot voor kort werd er onderscheid gemaakt tussen ADHD en ADD (Attention Deficit Disorder), dit is een variant van ADHD maar hierbij gaat het vooral om aandachtsproblemen. Het hyperactieve en impulsieve gedrag ontbreekt dus. Tegenwoordig spreken we minder vaak van ADD, maar van ‘ADHD onoplettende prestatie’.

Dit subtype wordt vooral bij meisjes vaak vastgesteld, en ook vaak op latere leeftijd. ADD of ADHD onoplettende prestatie valt immers vaak later op en wordt daarom vaak over het hoofd gezien. Toch kan het je kind wel veel energie kosten.

Hoewel de symptomen van ADD minder opvallen en de omgeving er weinig last van heeft, kan je kind wel last hebben van ADD. Dat leidt soms tot extreme vermoeidheid, veel piekeren, sombere gedachten en moeilijk in slaap kunnen komen. Vaak betreft het kinderen over wie in de klas wordt gezegd: ‘Het zit er wel in, maar komt er niet uit.’

Welke positieve eigenschappen horen bij ADHD?

Een kind met ADHD of ADD heeft vaak unieke en prachtige kwaliteiten, zoals een grote dosis creativiteit, doortastendheid en het vermogen om compleet ‘out of the box’ te denken. Het leven met ADHD is niet altijd eenvoudig en brengt uitdagingen met zich mee, maar het is belangrijk om ook de enorme voordelen en waardevolle eigenschappen van deze kinderen te belichten.

Een kind met ADHD of ADD bezit opvallend vaak de volgende kenmerken:

• Creatief en doortastend

• Zorgzaam en enorm spontaan

• Geweldig in het oplossen van complexe problemen en puzzels

• Het vermogen tot hyperfocus op onderwerpen die hem interesseren

• Een goed ontwikkeld empathisch vermogen en een zeer scherpe intuïtie

• Goedlachs; kan intens en vol overgave genieten

• Eerlijk en in het bezit van veel humor

• Vindingrijk in het brainstormen en bedenken van nieuwe ideeën

• Een scherp oog voor detail

Is het verstandig om je kind te laten testen op ADHD?

Het laten testen op ADHD is erg verstandig, omdat de juiste diagnose en professionele begeleiding je kind enorm helpen om beter te functioneren en zijn zelfvertrouwen te vergroten. Twijfel is heel logisch. Je bent als ouder misschien bang voor vooroordelen of een labeltje waar je kind niet meer vanaf komt. Toch biedt weten waar je aan toe bent op de lange termijn ongelofelijk veel voordelen.

Waarom testen zinvol is:

• De juiste hulp
  Krijgen jullie de juiste begeleiding, dan kan je kind beter functioneren thuis en op school. Dat is goed voor het zelfvertrouwen van je kind. Tip: 8 tips om het zelfvertrouwen van je kind te vergroten
  

• Meer begrip
  Als je weet dat je kind ADHD heeft, kun je daar als ouder op inspelen. Dat geldt ook voor school en jullie omgeving. Op school kun je (of de leerkracht) aan klasgenoten uitleggen waarom je kind zo druk is en hij zich soms anders dan anderen gedraagt.
  

• Erkenning en bevestiging
  De diagnose kan voelen als erkenning en een bevestiging. Wat je altijd al dacht, blijkt te kloppen. Ook voor je kind kan het fijn zijn om te weten waarom hij of zij zich soms net wat anders gedraagt dan klasgenoten of vriendjes.

• Voorkomen van mogelijke depressie of stoornissen
  Als je kind veel last heeft van zijn ADHD kan hij denken dat hij niet goed genoeg is, of het gevoel krijgen dat hij er niet bijhoort omdat hij ‘anders’ is. Dat doet wat met zijn zelfvertrouwen en denkbeelden. Uit onderzoek blijkt dat klachten van ADHD die niet behandeld worden bij meisjes later kunnen zorgen voor stoornissen, als een angststoornis of mogelijk zelfs een depressie.

Hoe ziet de behandeling bij ADHD eruit?

De behandeling voor ADHD bestaat meestal uit een plan met psycho-educatie, cognitieve gedragstherapie en eventueel medicatie. Hoewel er geen therapie of medicijn bestaat dat ADHD volledig laat verdwijnen, zorgt een goed behandelplan ervoor dat je kind er aanzienlijk minder last van heeft in het dagelijks leven.

Een behandeling is vaak opgebouwd uit de volgende opties:

1. 1

   Psycho-educatie en ouderbegeleiding
   Psycho-educatie draait om voorlichting en advies. Het is een belangrijke eerste stap in de behandeling. Een psycholoog gaat met je kind en betrokkenen (ouders, leerkrachten) in gesprek. Het doel: een beter begrip van het gedrag van het kind. Wat is ADHD, wat zijn de klachten, hoe kun je je kind steunen?
   

2. 2

   Cognitieve gedragstherapie
   Deze vorm van therapie helpt je kind bewust te worden van zijn eigen functioneren. Vooral de impulsiviteit van kinderen met ADHD kan leiden tot frustratie en irritatie in hun omgeving. Kinderen leren eerst na te denken en dan pas te doen. Ook leren ze plannen en organiseren, iets waar veel kinderen met ADHD moeite mee hebben. Deze therapie biedt ook handvatten om de concentratie te verbeteren.

3. 3

   Medicatie bij ADHD
   Als bovenstaande opties niet genoeg helpen, kan medicatie voor je kind een optie zijn. Hier wordt niet direct voor gekozen, want met medicatie moet voorzichtig worden omgegaan. Het kan je kind helpen, maar er kunnen ook bijwerkingen zijn. Het bekendste medicijn bij ADHD is Ritalin. Dit medicijn brengt sommige stoffen in de hersenen weer in balans. Het advies voor medicatie wordt altijd gedaan door een kinder- en jeugdpsychiater of arts in overleg met de ouders.

Lees ook: ASS bij meisjes, hoe herken je dat?

Is ADHD te genezen?

Er is geen behandeling die AD(H)D bij je kind kan ‘genezen’. Maar met de juiste begeleiding kun je je kind ermee wel helpen om minder last te hebben van de negatieve kanten van ADHD. Dat zorgt er bijvoorbeeld voor dat je kind beter mee kan komen op school, minder problemen thuis heeft en zich beter kan ontwikkelen. Want nogmaals: ADHD is zeker niet alleen maar negatief en het betekent ook niet dat je kind later direct problemen krijgt. ADHD is

Lees ook: Verandering van gedrag in de puberteit: typisch pubergedrag

Bronnen: Nederlands Jeugdinstituut, UvA minds, Hersenstichting