Voogdij regelen, hoe doe je dat

Je denkt er liever niet over na, maar de situatie kan zich voordoen dat jij en je partner niet meer voor jullie kind kunnen zorgen. Gelukkig kun je van tevoren zelf een voogd aanwijzen. Hoe doe je dat en wat zijn de rechten en plichten van een voogd? En wat gebeurt er met je kinderen als je geen voogd hebt aangewezen?

Wat is een voogd?

Tot hun achttiende jaar staan kinderen onder het gezag van hun ouders of één ouder. Als beide ouders zijn overleden of als ze geen gezag meer hebben over hun kind, neemt een voogd het gezag over. De voogd is er voor de verzorging en opvoeding van je kind en het nemen van belangrijke beslissingen voor je kind.

Hoe wordt een voogd aangewezen?

Als ouder(s) kun je zelf één of meerdere voogden aanwijzen voor je kind, voor het geval je komt te overlijden. Weigert de beoogde voogd of heb je geen voogd aangewezen, dan zoekt de Raad voor de Kinderbescherming eerst binnen de familie naar een geschikte voogd. Als er binnen de familie niemand wil of kan zorgen voor het kind en er ook geen vriend of vriendin beschikbaar is, dan wordt gezocht naar een pleeggezin.

Als jullie als ouders uit de ouderlijke macht worden ontzet, wordt je kind uit huis geplaatst. De rechter bepaalt dan wie de voogdij over je kind krijgt. Als jullie meerdere kinderen hebben, probeert de rechter ze bij dezelfde voogd onder te brengen. De voogd houdt je wel zoveel mogelijk op de hoogte van het wel en wee van je kind, al heb je zelf officieel het gezag niet meer.

Wie kies je als voogd?

Als je zelf een voogd wilt aanwijzen en laten vastleggen, kun je niet zomaar iemand kiezen. Hier moet je rekening mee houden:

  • Leeftijd: de voogd moet achttien jaar of ouder zijn op het moment dat hij het voogdijschap op zich neemt.
  • Achtergrond: de voogd mag niet onder curatele staan, oftewel hij moet wettelijk in staat zijn eigen vermogen te beheren.
  • Gezondheid: de voogd moet geestelijk gezond zijn. Het is ook belangrijk dat de voogd lichamelijk gezond genoeg is.
  • Geld: bespreek of je voogd voor (een deel van) de kosten voor je kind kan zorgen.
  • Aantal voogden: één voogd heeft andere rechten en plichten dan twee voogden samen. Je kunt hier meer over lezen onder de kop ‘De rechten en plichten van een voogd’.
  • Meerdere kinderen: als je meerdere kinderen hebt, kun je voor hen dezelfde voogd aanwijzen, maar dit hoeft niet.

Het is ook belangrijk dat de voogd goed met je kind overweg kan. Denk je dat de voogd jouw kind kan opvoeden en ook op de manier zoals jij dat zou willen? Als je kind al wat ouder is, kun je zijn mening hier natuurlijk ook in meenemen.

Leeftijdsgrens

Wettelijke gezien is er geen leeftijdsgrens, maar een voogd kan zich wel 'van zijn bediening laten ontslaan' als hij de leeftijd van 65 jaar bereikt.

De rechten en plichten van een voogd

De voogd heeft, net zoals jij als ouder, rechten en plichten: hij wordt de wettelijke vertegenwoordiger van je kind. Er zitten verschillen in het voogdijschap voor één voogd en voor gezamenlijke voogdij. 

  1. Eén voogd
    Als je één voogd aanwijst voor je kind dan heeft de voogd de volgende rechten en plichten. De voogd:

    – is verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van het kind.
    – is niet verplicht om het kind in huis te nemen.
    – mag het kind in een pleeggezin onderbrengen.
    – heeft geen onderhoudsplicht, dus de voogd hoeft niet zelf het levensonderhoud van het kind te betalen. De voogd mag daar het vermogen van het kind voor gebruiken, bijvoorbeeld de erfenis als de ouders zijn overleden.
    – moet jaarlijks verantwoording afleggen aan de kantonrechter over het beheer van het vermogen van het kind.
    – krijgt kinderbijslag.
    – krijgt een wezenuitkering als beide ouders van het kind zijn overleden.
    – kan een bijstandsuitkering aanvragen voor het kind.
  2. Gezamenlijk de voogdij
    Als je een gezamenlijke voogd aanwijst, zijn er twee mensen samen verantwoordelijk voor je kind. De voogden:- moeten het kind opnemen in hun eigen gezin en gezamenlijk de kosten voor het levensonderhoud betalen.
    – hebben onderhoudsplicht totdat het kind meerderjarig is.
    – moeten jaarlijks verantwoording afleggen aan de kantonrechter over het beheer van het vermogen van het kind.
  3. Reserve-voogd
    Als de voogd die jij hebt aangewezen overlijdt, beslist de rechter over het voogdijschap van je kind. Om dit te voorkomen, kun je een reserve-voogd aanwijzen. De reserve-voogd neemt het voogdijschap over als de eerste voogd overlijdt, als de eerste voogd het voogdijschap weigert of als de eerste voogd niet meer voor je kind kan of wil zorgen.
  4. Mede-voogd
    Als jouw aangewezen voogd samen met een partner de voogdijschap wil over je kind, kunnen ze het mede-voogdijschap aanvragen bij de kantonrechter. Het voogdijschap wordt dan omgezet in een gezamenlijke voogdij. Het aanvragen van een mede-voogdijschap kan pas als beide ouders van het kind zijn overleden en de voogd al voor het kind zorgt.

Verschillende voogden aanwijzen

Wat als jij een voogd in gedachte hebt voor je kind, maar je partner is het daar niet mee eens? Dan kun je los van elkaar één of twee voogden aanwijzen. De rechter kijkt naar het testament of het gezagsregister van de langst levende ouder. De rechter bepaalt wie de voogd wordt als het niet duidelijk is welke ouder eerder is overleden.

Wat als je alleen het gezag had?

Als maar één ouder het gezag had over het kind, krijgt de andere ouder of een voogd het gezag. Daar beslist de rechter over. In eerste instantie heeft de andere ouder de voorkeur.

Als je als gezaghebbende ouder een partner hebt die niet de biologische ouder is van het kind, dan krijgt je partner bij jouw het overlijden automatisch de voogdij. De andere ouder, die dus geen gezag heeft, kan aan de rechter vragen om alsnog het gezag over het kind te krijgen. De rechter vraagt je kind daarover naar zijn mening als hij twaalf jaar of ouder is.

Voogdij aanvaarden of weigeren

Als een voogd voor je kind wil zorgen, moet hij een bereidverklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank. Met deze verklaring gaat hij akkoord met het voogdijschap en de zorg voor je kind.

Het is niet verplicht om voogd te worden. Misschien vind jij iemand heel geschikt, maar wil diegene geen voogd worden. Overleg dan ook van tevoren met de voogd die je op het oog hebt. Geef hem en/of haar even de tijd om hierover na te denken, want het zorgen voor een kind is niet niks. Het op tijd bespreken voorkomt dat hij of zij na jou overlijden (alsnog) de voogdij weigert. Mocht jouw beoogde voogd toestemmen, dan kun je dit op de volgende manieren vastleggen.

  • Testament
    Om de voogdij in je testament vast te leggen, moet je ouderlijk gezag hebben over je kind. Moeders hebben dit automatisch. Vaders hebben dit als ze getrouwd zijn of geregistreerd partnerschap hebben met de moeder. Als dat niet zo is, moeten vaders hun kind eerst erkennen en ouderlijk gezag aanvragen.

    Je kunt één persoon of twee mensen samen aanwijzen als voogd en dit in je testament laten opnemen. Dit doe je bij de notaris. Je kunt precies vastleggen welke specifieke wensen je voor je kind hebt. Denk bijvoorbeeld aan de opvoeding, de opleiding, religie en waar je kind gaat wonen. In het testament kun je ook het voogdijschap voor eventueel toekomstige kinderen vastleggen. Ook kun je in het testament laten vastleggen op welke leeftijd je kind de erfenis krijgt.

  • Gezagsregister
    Het is ook mogelijk de door jou aangewezen voogd te laten registreren in het gezagsregister. Dit doe je via deze website of je vult dit formulier in. Verder heb je nog een afschrift van de geboorteakte nodig en een kopie van de legitimatiebewijzen van beide ouders.In een gezagsregister kun je geen extra wensen over de opvoeding van je kind opnemen. Je moet voor ieder kind apart een formulier invullen en het voogdijschap voor eventueel toekomstige kinderen kun je niet vastleggen. Verder is het gezagsregister openbaar. Dat betekent dat iedereen kan inzien wie de voogd is van jouw kind.Een testament en een gezagsregister zijn allebei rechtsgeldig en wegen beide even zwaar.

Kosten voogdij

Er zijn geen vaste prijzen voor het vastleggen van een voogdij. Als je ervoor kiest om de voogdij in een testament vast te leggen, betaal je de uurkosten van een notaris. Als je veel details en wensen hebt die in het testament moeten komen te staan, kan de prijs flink oplopen. Zo kan een eenvoudige akte 150 euro kosten, maar de kosten kunnen oplopen tot 900 euro. Vraag daarom bij verschillende notarissen offertes aan. Een voogdij vastleggen in het gezagsregister is gratis.

Heeft het kind dezelfde rechten als een ‘eigen’ kind?

Als je kind onder voogdij bij een gezin hoort, wil dat niet meteen zeggen dat hij dezelfde rechten heeft als de ‘echte’ kinderen van de voogd. Zo heeft hij bijvoorbeeld geen recht op de erfenis van de voogd. Als de voogd dat wel wil, moet hij het kind als erfgenaam vastleggen in zijn testament. Ook kan de voogd het kind adopteren, want dan wordt het kind wel beschouwd als een eigen kind.

De achternaam van het kind bij een voogdij

Gezamenlijke voogden kunnen de rechter vragen om de achternaam van het kind te veranderen. Het kind krijgt dan de achternaam van een van de voogden. Als een voogd dit wil, moet hij dit tegelijk aanvragen met het verzoek voor een gezamenlijke voogdij.

Wanneer eindigt de voogdij?

Als het kind ouder is dan achttien jaar dan eindigt de voogdij of als één ouder het gezag weer terugkrijgt of als beide ouders het gezag weer terugkrijgen. Na afloop van de voogdij is de voogd niet meer verantwoordelijk voor het kind. Als de voogd zelf overlijdt of toch geen voogd meer wil zijn, kiest de rechter een nieuwe voogd. Als er twee voogden zijn en één van hen overlijdt dan krijgt de andere voogd automatisch alleen de voogdij.