Vroege leerling of extra jaar kleuteren?

Overgang groep 2 naar 3

Is je kind in oktober, november of december geboren? Dan is het voor veel ouders onduidelijk hoe het nu precies zit met de overgang van groep 2 naar groep 3. Word je kind een vroege leerling of laat je hem liever langer kleuteren?

Overgang van groep 2 naar 3

Bij de overgang van groep 2 naar groep 3 wordt nog weleens strijd geleverd tussen ouders en leerkracht. Moet je kleuter groep 2 doubleren?

Er is een groot verschil tussen groep 2 en groep 3. In groep 2 is je kind een kleuter. Leren is nog niet belangrijk. Maar in groep 3 wordt het echt schools. Tot 1985 was het duidelijk: kleuters die vóór 1 oktober 6 jaar werden, gingen na de zomervakantie naar de lagere school. Na 1985 zijn de kleuterschool en de lagere school samengevoegd in het basisonderwijs en sindsdien is de regel van 1 oktober losgelaten.

Wat zegt de schoolinspectie?

De schoolinspectie adviseert scholen om vooral naar de ontwikkeling van het kind te kijken en niet per se naar de geboortedatum. Maar in de praktijk komt het er nu vaak op neer dat kinderen die voor 1 januari 6 jaar worden na de zomervakantie naar groep 3 gaan.

Voorbeeld : stel je kind wordt op 15 december 6 jaar, en hij is er qua ontwikkeling aan toe om naar groep 3 te gaan, dan gaat je kind na de zomervakantie die vóór zijn 6de verjaardag is naar groep 3. Je kind heeft dan anderhalf jaar gekleuterd.

Extra jaar kleuteren

Maar wat als je ‘herfstkind’ er volgens de leerkracht nog niet aan toe is om naar groep 3 te gaan. Is je kind dan ineens een ‘zittenblijver’? Die indruk wordt vaak bij ouders gewekt omdat er vanuit school over een ‘verlengde kleutertijd’ wordt gesproken.

Onderzoekers zijn terughoudend als het gaat om een jaar extra kleuteren. Dr. Jaap Roeleveld en dr. Ineke van der Veen van het SCO Kohnstam Instituut van de Universiteit van Amsterdam deden onderzoek naar hoe vaak en bij welke kinderen een extra kleuterjaar voorkomt en of ze er van profiteren.

Het blijkt dat ongeveer één op de tien kleuters blijft zitten in groep 2 van het basisonderwijs. Een deel van de zittenblijvers blijkt ook in hun latere schoolloopbaan problemen te krijgen: ongeveer 13 procent wordt verwezen naar het speciaal basisonderwijs en een klein deel (3%) blijft in hogere groepen opnieuw zitten. Bij de overige leerlingen zijn slechts tijdelijk positieve effecten te zien op hun schoolprestaties. Volgens de onderzoekers wordt er op de langere termijn niet geprofiteerd van een extra leerjaar.

Mocht uiteindelijk besloten worden om je kind een jaar extra te laten kleuteren, kijk dan samen met de leerkracht op welke manier je kind extra kan worden ondersteund.

Mening van ouders telt

Nu de meeste scholen een grens van 1 januari aanhouden, zijn er meer ouders die voor de vraag komen te staan of ze hun kind een vroege leerling willen laten zijn. Juist bij een jonger kind kan bij een goede beargumentatie jouw mening als ouder van groot belang zijn bij de uiteindelijke beslissing van school. Maak je je zorgen over een te vroege overgang, laat het de leerkracht weten. Misschien kan deze veel van je zorgen wegnemen.

Nadelen (te) vroeg doorstromen naar groep 3

1. Ontwikkelingsachterstand
Kinderen die te vroeg doorstromen naar groep 3 lopen volgens ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet het risico een ontwikkelingsachterstand op te lopen. Hij vindt dat kinderen er biologisch gezien nog niet klaar zijn om zich bezig te houden met rekenen en taal. Hierdoor verliezen ze interesse en dat bevordert faalangst. Vervaet trekt zijn conclusies uit een eigen onderzoek. Sieneke Goorhuis, hoogleraar Spraak- en Taalstoornissen is het met hem eens. Zij vindt dat kinderen tussen 4 en 7 jaar genoeg tijd moeten krijgen om zich in hun eigen tempo te ontwikkelen.

Vervaet vindt overigens net als de schoolinspectie dat de leeftijd waarop kinderen klaar zijn om te gaan leren lezen en rekenen kan verschillen. Gemiddeld is dit rond 6,5 jaar, maar dat kan dus ook eerder of later zijn. De onderzoeker waarschuwt ouders dat ze niet te veel moeten kijken naar wat hun kind kan met letters en cijfers. Volgens hem zijn het vaak trucjes: het wil niets zeggen over de breinrijpheid van je kind.

2. Altijd de jongste zijn
Misschien is je kind toe aan meer uitdaging op het gebied van taal en rekenen, maar dat wil niet zeggen dat hij sociaal-emotioneel kan meekomen in een groep met oudere kinderen. Dit is dus ook een belangrijk punt waarnaar gekeken moet worden als je je kind vroeg laat doorstromen. Bedenk ook dat hij 11 jaar is als hij naar de middelbare school gaat en dat er fysiek een groot verschil kan zijn met zijn klasgenoten.

Voordeel (te) vroeg doorstromen naar groep 3

Tijdswinst

Hoewel onderzoeker Vervaet zegt dat kinderen alleen iets kunnen leren als ze daar biologisch aan toe zijn, vinden de meeste ontwikkelingspsychologen en pedagogen dat kinderen al op zeer jonge leeftijd van alles kunnen leren, dus ook lezen en rekenen. Het is dan wel belangrijk dat je ze het goed voordoet en veel met ze oefent. Zij zien het eerder doorstromen naar groep 3 juist als pure tijdswinst.

Wanneer is je kind toe aan groep 3?

Om goed mee te kunnen komen in groep 3, wordt er niet alleen gekeken of je kind er aan toe is om te leren lezen of te rekenen. Ook wordt er gekeken naar zijn sociaal-emotionele kant.

  • Zo moet een kind in groep 3 zich 10 minuten kunnen concentreren op een taak, ook als hij deze niet leuk vindt. Verder moet hij enige tijd stil kunnen zitten.
  • Een kind moet goed kunnen luisteren naar instructies, ze begrijpen en kunnen onthouden.
  • Er wordt gekeken naar zijn zelfstandigheid. Na een uitleg over een taak moet hij zelfstandig aan de slag kunnen.
  • Hij moet een logisch en verstaanbaar verhaal kunnen vertellen.
  • Een kind moet ook weerbaar zijn. Er komen in groep 3 veel nieuwe dingen op hem af. Hij krijgt nieuwe leerstof, er worden veel nieuwe eisen aan hem gesteld en hij komt in een nieuwe groep kinderen die uit verschillende groepen 2 worden samengesteld. Een kind moet dan goed kunnen functioneren om zich prettig te voelen in groep 3.

De leerkracht houdt via lijsten de ontwikkelingen van een kind bij en zal aan de hand hiervan, het persoonlijke oordeel en het oordeel van de ouders, beslissen of een kind naar groep 3 kan overgaan.

Staatssecretaris Dekker: ‘Extra jaar kleuteren geen oplossing’

Staatssecretaris Dekker van Onderwijs ziet in het extra jaar kleuteren niet de oplossing. Daarom stuurt hij een handleiding naar alle basisscholen met een uitleg over hoe ze de kleuters beter van groep 2 naar groep 3 kunnen begeleiden, meldt RTLnieuws.nl. ‘Het kan slimmer. We zien dat zo’n heel jaar doorkleuteren op lange termijn ook geen effect heeft en dan is het eigenlijk een weggegooid jaar.’

Volgens Dekker kun je de knip tussen groep 2 en 3 minder hard maken door bijvoorbeeld groep 3 ook wat speelser aan te pakken. ‘Of het kan door niet één moment in het jaar te hebben waarop je overgaat, maar de instroom in groep 3 op een aantal momenten in het jaar te doen. Twee of drie van dat soort momenten bijvoorbeeld.’