Wanneer is een ouderschapsplan verplicht?
Een ouderschapsplan is verplicht bij een echtscheiding of bij het beëindigen van een geregistreerd partnerschap als jullie minderjarige kinderen hebben. Ook als jullie ongetrouwd samenwoonden en gezamenlijk gezag over de kinderen hadden, eist de rechter dit document.
Zonder een ondertekend ouderschapsplan neemt de rechtbank een verzoek tot echtscheiding doorgaans niet in behandeling. Weigert je ex-partner mee te werken of is contact onmogelijk? Dan kun je in uitzonderlijke situaties een eenzijdig plan indienen. Je moet dan wel goed kunnen onderbouwen en aantonen waarom het niet gelukt is om er samen uit te komen.
Zijn jullie kinderen al volwassen? Dan is een ouderschapsplan niet meer wettelijk verplicht. Het blijft in dat geval wel raadzaam om samen afspraken te maken over zaken als studiekosten of belangrijke mijlpalen, zodat iedereen weet waar hij of zij aan toe is.
Lees ook: Scheiden, wat nu? Dit moet je allemaal regelen
Wat moet er verplicht in een ouderschapsplan staan?
De wet stelt dat minimaal drie grote thema’s behandeld moeten worden in het ouderschapsplan: de verdeling van de zorg (omgangsregeling), de communicatie en de financiële afspraken.
Zorg dat deze elementen duidelijk beschreven staan:
1. Verdeling van zorg en opvoeding
Zorgregeling
Hoe gaan jullie de zorg- en opvoedtaken verdelen?OmgangsregelingHoe gaan jullie de omgang met de kinderen regelen? Denk aan afspraken over hoe het contact verloopt tussen de kinderen met de ouder bij wie ze niet wonen.
Betrokkenheid
Hoe hebben jullie de kinderen betrokken bij het maken van dit ouderschapsplan?
2. Communicatie en besluitvorming
Informatie en communicatie
Hoe gaan jullie elkaar informeren over de kinderen en over alle belangrijke beslissingen in de opvoeding van de kinderen? Hoe en hoe vaak hebben jullie contact met elkaar?Opvoeding
Hoe gaan jullie samen in de toekomst belangrijke beslissingen maken, bijvoorbeeld over de schoolkeuze?
3. Financiën
KinderalimentatieWie draagt welk deel van de dagelijkse verblijfskosten en levensonderhoud bij?
Verdeling van overige kosten
Hoe verdelen jullie aanvullende uitgaven, zoals contributie voor sportclubs, kleding en medische kosten?
Welke overige afspraken kun je opnemen in het plan?
Naast de wettelijke verplichtingen kun je alles in het ouderschapsplan vastleggen wat jullie belangrijk vinden voor de kinderen. Denk aan afspraken rondom structuur, tradities en mogelijke toekomstige veranderingen.
Volgens Ouders van Nu-expert en mediator Richard Koekoek voorkom je veel conflicten door afspraken zo concreet mogelijk te maken. Vage regels leiden in de praktijk vaak tot misverstanden. Je kunt bijvoorbeeld afspraken toevoegen over:
Dagelijkse regels zoals een gezamenlijke of afgestemde bedtijd en afspraken over huiswerk of beeldschermtijd.
Hoe je omgaat met schoolvakanties en ouderavonden.
Wanneer en op welke manier je eventueel een nieuwe partner aan de kinderen voorstelt.
Een plan van aanpak voor het geval jullie het ergens fundamenteel over oneens blijken te zijn in de toekomst.
Hoe stel je een ouderschapsplan op?
Een ouderschapsplan opstellen doe je idealiter samen aan tafel, stap voor stap. Zorg dat je allebei over de juiste documenten beschikt en start met het omschrijven van de basissituatie (jullie namen en de gegevens van de kinderen).
Gebruik dit stappenplan:
- 1
Verzamel online voorbeelden: Je kunt online diverse standaard ouderschapsplannen en sjablonen downloaden (bijvoorbeeld bij de Rijksoverheid of Het Juridisch Loket). Gebruik deze als leidraad.
- 2
Kies jullie ideale vorm: Werkt co-ouderschap goed, of past een andere zorgverdeling beter bij jullie werktijden en woonafstand? Het is maatwerk, dus kies wat voor jullie gezin realistisch is.
- 3
Schakel tijdig hulp in: Komen jullie er onderling niet uit of lopen de gesprekken stuk? Schakel dan een onafhankelijke mediator in. Een mediator begeleidt jullie neutraal bij het maken van eerlijke keuzes, bijvoorbeeld over de juiste alimentatie.
- 4
Onderteken het plan: Het document is pas geldig als jullie er beiden een handtekening onder zetten.
- 5
Indienen bij de rechtbank: Voeg het ondertekende plan toe aan het echtscheidingsverzoek voor de rechter.
Waarom en hoe betrek je de kinderen bij het ouderschapsplan?
Het is wettelijk verplicht om in het plan te vermelden hoe je de kinderen hebt betrokken bij de afspraken. Door naar hun wensen te luisteren, creëer je een regeling die in de praktijk ook echt voor hen werkt.
Kinderen kunnen hun behoeften en gevoelens al op jonge leeftijd verrassend goed benoemen. Benadruk tijdens het gesprek dat jullie luisteren naar hun wensen, maar dat jullie als ouders uiteindelijk de beslissingen nemen. Hiermee voorkom je dat een kind het gevoel krijgt dat hij ‘moet kiezen’ tussen zijn ouders.
Kinderen van twaalf jaar en ouder krijgen standaard een uitnodiging van de rechtbank om (alleen) met de rechter te praten over de scheiding. Ze mogen hun mening geven over de woon- en zorgsituatie, al neemt de rechter uiteindelijk de beslissing. Kinderen zijn niet verplicht om te gaan; ze mogen ook een brief sturen.
Tip: Kan mijn kind een scheiding verwerken? Let op deze signalen!
Mag je een ouderschapsplan later aanpassen?
Ja, je mag een ouderschapsplan altijd aanpassen. Sterker nog, het is logisch dat dit gebeurt. De levens van jullie en jullie kinderen veranderen. Misschien verhuist een van jullie, verandert er iets in het inkomen of geeft je kind aan dat de huidige zorgverdeling niet meer fijn voelt nu hij naar de middelbare school gaat.
Spreek in het ouderschapsplan direct momenten af waarop jullie evalueren of de afspraken nog goed werken. Mediator Richard Koekoek adviseert om deze zogenaamde ‘Scheidings-APK’ jaarlijks te doen. Neem het plan er samen even bij: klopt de alimentatie nog? Is de vakantieverdeling nog prettig? Door in contact te blijven, beweegt het plan soepel mee met jullie nieuwe levens.
Bron: Rijksoverheid, Het Juridisch Loket
