Wat is de betekenis van co-ouderschap?
Co-ouderschap betekent in de praktijk dat gescheiden ouders de zorg- en opvoedingstaken min of meer gelijk verdelen, waardoor het kind bijna even vaak bij de ene als de andere ouder woont.
Het begrip co-ouderschap is in de loop der jaren in de praktijk ontstaan, want de term staat niet letterlijk in de wet omschreven. Hoe jullie de opvang precies indelen, bepalen jullie helemaal zelf. Veel ouders kiezen ervoor om de week op te delen of gaan voor een ‘week op, week af’-regeling. Het is goed om te onthouden dat zo’n ‘helft/helft’-regeling niet per definitie voor elk kind het prettigst werkt. Wat de beste verdeling is, hangt altijd sterk af van de leeftijd en het karakter van je kind, én van jullie specifieke situatie.
Welke zorgregelingen zijn er na een scheiding?
Bij een scheiding moeten ouders in een ouderschapsplan vastleggen hoe ze de zorg verdelen: via een omgangsregeling (een vaste hoofdverblijfplaats), een co-ouderschap of via ‘birdnesting’.
Omdat dit ouderschapsplan verplicht is voor een scheidingsaanvraag bij de rechter, is het belangrijk om goed na te denken over de invulling van de zorg. Dit zijn de opties:
- 1
Omgangsregeling
Landelijk gezien blijven de meeste kinderen met een vader en moeder na de scheiding bij hun moeder wonen. Er wordt dan een omgangsregeling met de vader afgesproken. Zo’n omgangsregeling betekent vaak dat de kinderen een weekend in de twee weken en een doordeweekse dag bij hun vader zijn. Natuurlijk kan het ook zo zijn dat de kinderen bij hun vader gaan wonen en dat er een omgangsregeling met de moeder wordt afgesproken. - 2
Co-ouderschap
Zo’n 20% van de gescheiden ouders kiest tegenwoordig voor co-ouderschap: een min of meer gelijke verdeling van de zorg. Kinderen wisselen dan steeds van huis; ze zijn 3 of 4 dagen per week bij elke ouder. Omdat co-ouderschap niet in de wet voorkomt, kun je wél bij de rechter een zorgregeling vragen die in de praktijk neerkomt op co-ouderschap. - 3
Birdnesting
Bij deze vorm van co-ouderschap blijven de kinderen in hetzelfde huis wonen en wisselen de ouders steeds. . Voor de kinderen is dat fijn, want ze kunnen op hun vertrouwde plek blijven en hoeven niet elke week te ‘verhuizen’. Ideaal voor de kinderen, maar zwaar voor de ouders. Het is vaak een goede tijdelijke optie, bijvoorbeeld als het huis moeilijk verkoopbaar is. Laat je wel goed voorlichten over de financiële aspecten. Je moet voor meerdere huizen betalen (het ‘nest’ en ieder daarnaast een eigen plek om te verblijven als je niet bij de kinderen bent). Ook als je een nieuwe partner krijgt, of al hebt, kan het lastig zijn dat je telkens van huis wisselt.
Waarom kiezen voor co-ouderschap?
Kiezen voor co-ouderschap is aan te raden als je je kind veel stabiliteit wilt bieden en je als ouders – ondanks de relatiebreuk – goed in staat bent om over de dagelijkse gang van zaken te communiceren.
Omdat de zorg wordt verdeeld, is soepel overleg over ophalen, brengen en opvoedregels essentieel. Een andere belangrijke voorwaarde is dat je in de buurt van elkaar blijft wonen, in ieder geval zolang de kinderen op school zitten. Zo kunnen ze vanaf beide adressen makkelijk naar school, sportclubs en vriendjes fietsen.
Co-ouderschap kan bovendien fiscale voordelen opleveren. Houd er wel rekening mee dat je niet automatisch recht hebt op de inkomensafhankelijke combinatiekorting; dit hangt onder meer af van het adres waar je kind staat ingeschreven en het exacte aantal zorgdagen per ouder. Via het Nibud (de gids Geldwijzer alimentatie & co-ouderschap) kun je precies zien hoe je deze zaken het best verdeelt.
Lees hier meer over de financiele en jurische kant van co-ouderschap.
Hoe werken de financiën bij co-ouderschap?
Veel co-ouders betalen de dagelijkse verblijfskosten zelf, terwijl grotere uitgaven (zoals school, kleding en sport) betaald worden vanaf een gezamenlijke ‘kinderrekening’ waarop ze naar rato van inkomen storten.
Als de inkomens onderling sterk verschillen, zal de ene ouder kinderalimentatie moeten betalen. Advocaat en familierexpert Masha Kager benadrukt dat een kinderrekening juridisch niets verandert aan deze wettelijke alimentatieplicht. Het storten van geld op de gezamenlijke rekening vervangt de officiële afspraken rondom kinderalimentatie dus niet zomaar. Ouders kunnen ook afspreken dat één ouder de ‘verblijfsoverstijgende kosten’ volledig betaalt, wat in feite ook neerkomt op alimentatie onder een andere noemer. Zorg dat je financiële afspraken rondom een kinderrekening heel precies vastlegt in het ouderschapsplan, bijvoorbeeld dat uitgaven boven de 200 euro alleen na onderling overleg gedaan mogen worden. Zo voorkom je financiële verrassingen én ruzies.
Hoe verdeel je de zorgdagen bij co-ouderschap?
Een week-op-week-af-regeling is voor veel kinderen de prettigste verdeling omdat dit rust brengt, maar voor werkende ouders is het vaak praktischer om de doordeweekse dagen half om half te verdelen en de weekenden om en om.
Veel wisselen van huis kan voor kinderen erg onrustig zijn. Daarom is het goed om de wisselmomenten tot een minimum te beperken. Omdat een strakke week-op-week-af-verdeling voor werkende ouders lang niet altijd haalbaar is, is de 50/50-verdeling de meest gekozen middenweg. Probeer altijd in samenspraak te bepalen welke vorm het beste werkt voor jullie gezin, en vraag waar mogelijk je oudere kind ook om zijn of haar mening. Hier lees je meer over de verdeling van de zorg voor de kinderen.
Lees ook: Hoe kan ik mijn kind helpen om de scheiding te verwerken?
Wat zijn de voorwaarden voor co-ouderschap?
Een succesvol co-ouderschap valt of staat met goede onderlinge communicatie, wonen in dezelfde buurt, en de bereidheid om als ‘ouders’ (in plaats van als ex-partners) flexibel met elkaar om te gaan.
Scheidingsmediator Richard Koekoek ziet in zijn praktijk dat deze vijf basisvoorwaarden essentieel zijn wanneer beide ouders een eigen huis betrekken:
- 1
Woon je dicht genoeg bij elkaar? Dat is belangrijk voor het halen en brengen, maar ook als je kind een keer zijn gymtas vergeet. Bovendien wil je kind het liefst zijn eigen vriendjes in de buurt houden.
- 2
Liggen jullie enigszins op één lijn qua opvoeding? Je hoeft het niet over alles eens te zijn, maar onderwerpen die tijdens de relatie al voor irritatie zorgden, leiden na een scheiding vaak tot ruzie. Lees ook: Opvoedissues? Zó word je het met elkaar eens.
- 3
Accepteer je de aanpak van de ander? Co-ouderschap vraagt om flexibiliteit. Je zult ermee om moeten gaan dat de andere ouder de regels misschien net iets anders toepast dan jij.
- 4
Is de communicatie goed? Kunnen jullie conflicten rustig en volwassen oplossen zonder dat de kinderen hier de dupe van worden?
- 5
Staan jullie er beiden achter? Je kunt co-ouderschap niet afdwingen via de wet. Een rechter kan een uitgebreide zorgregeling opleggen, maar co-ouderschap werkt pas écht als beide ouders er volledig achter staan.
Lees ook: Co-ouderschap: 12 tips voor gescheiden ouders
Wat moet je regelen bij co-ouderschap? (Checklist)
Als jullie het eens zijn over co-ouderschap, moet je duidelijke afspraken maken over inschrijving, financiën, vaste tijden, vakanties en communicatie.
Gebruik deze checklist zodat je niets over het hoofd ziet:
Bepaal op welk adres je je kind inschrijft: bij jou of bij je ex-partner. Dit heeft onder meer gevolgen voor het recht op toeslagen en heffingskorting.
Maak een tijdsverdelingen spreek vaste breng- en haaltijden af. Dat is het duidelijkst voor je kind en voorkomt gedoe tussen jullie als ouders.
Denk ook na over de verdeling van vakanties en feestdagen. En wat doe je als de verjaardag van een oma op een dag van de andere ouder valt?
Maak afspraken over de financiën. Wie betaalt wat? Verdeel je de kosten 50/50 of naar rato van inkomen? Het kan handig zijn om een gezamenlijke rekening (kinderrekening) te openen voor jullie kind.
Spreek opvoedregels af. Die hoeven niet in ieder huishouden precies hetzelfde te zijn, maar het is fijn als er overeenstemming is over welke dingen je wél allebei wilt nastreven.
Maak een communicatieplan. Welke informatie geef je aan elkaar door en hoe doe je dat? Hoe vaak ga je bij elkaar zitten om te evalueren? Je kunt een gezamenlijke digitale agenda bijhouden of gebruik een speciale app voor co-ouders (zoals Heppee).
Leg belangrijke afspraken vast in het ouderschapsplan. Het gaat dan om afspraken over de dagen, financiën en informatieregeling. Leg ook vast voor hoe lang de afspraken gelden. Afspraken die goed passen bij de huidige situatie kunnen over twee jaar juist onhandig zijn. Hier lees je hoe je zo’n ouderschapsplan maakt.
Zorg dat je kind in beide huizen een fijne eigen plek heeft. Als je co-ouderschap wilt, is het belangrijk dat je kind zich bij zowel jou als je ex-partner echt thuis voelt. Een eigen kamer met vertrouwde spulletjes helpt daarbij. Zorg ook voor voldoende kleding en speelgoed in beide huizen. Lees ook: Tips voor een soepele verhuizing met kinderen.
Bespreek de nieuwe situatie met je kind. Leg uit dat hij vanaf nu twee huizen en twee kamers heeft. Betrek hem bij de veranderingen. Laat hem bijvoorbeeld helpen bij het inrichten van zijn nieuwe kamer. Oudere kinderen kun je ook tot op zekere hoogte laten meedenken over hoe je het co-ouderschap vormgeeft.
Breng het kinderdagverblijf of de school op de hoogte van jullie nieuwe gezinssituatie. Het is belangrijk dat het kinderdagverblijf of de school beide ouders op de hoogte houdt van hoe het met jullie kind gaat. Vraag ook of (nieuws)brieven en rekeningen naar beide adressen gestuurd kunnen worden.
Laat jullie financiële afspraken opstellen (of tenminste checken) door een deskundige. Dit kan een mediator zijn, een familierechtadvocaat of bijvoorbeeld een accountant of financieel planner. Wat is wijsheid: kies je voor een mediator, overlegscheidingsadvocaat of een advocaat?
Maak ook financiële afspraken voor de periode dat de kinderen het huis uitgaan, maar nog niet de leeftijd van 21 jaar hebben bereikt. Tot die tijd blijven ouders namelijk onderhoudsplichtig voor hun kinderen. Je kunt de financiële afspraken na die tijd ook nog laten doorgaan als je kind dan nog een opleiding volgt.
Lees ook: Dit moet je (financieel) regelen als alleenstaande ouder
Wat zijn de voor- en nadelen van co-ouderschap?
Het grote voordeel is dat beide ouders intensief betrokken blijven en het kind niet hoeft te kiezen, het nadeel is dat het duurder is en sommige kinderen moeite hebben met het vele wisselen van adres.
Vooral voor kinderen is co-ouderschap in de basis heel fijn; ze blijven veel contact houden met beide ouders. Daartegenover staat dat spullen dubbel aangeschaft moeten worden, wat hogere kosten met zich meebrengt. Ook is veel contact met je ex niet altijd wenselijk, en sommige kinderen ervaren het gebrek aan één vaste plek (en basis) als erg stressvol. Voor die kinderen kan een traditionele omgangsregeling beter werken. Hier lees je meer over de zorgregeling.
Wat als de co-ouderschap regeling niet meer werkt?
Aan een goedlopend co-ouderschap kan een einde komen als een kind in de puberteit behoefte krijgt aan één vaste basis of als een van de ouders gaat verhuizen.
Ook een nieuwe partner van één van de ouders (eventueel met extra kinderen) kan de dynamiek van het co-ouderschap verstoren. Mochten jullie te ver uit elkaar gaan wonen, dan wordt een co-ouderschap simpelweg onuitvoerbaar en is het verstandig om het ouderschapsplan aan te passen.
Lees ook: 28x wat je kind je wil zeggen als je gescheiden bent
