beeldschermtijd

Hoeveel beeldschermtijd is oké?

De aantrekkingskracht van tablets, telefoons en (game)computers is ook op kinderen groot. Zelfs baby’s kijken graag naar filmpjes of ander bewegend beeld. De meeste kinderen vinden het dan ook moeilijk om uit zichzelf te stoppen en blijven tot vervelens toe achter een scherm hangen. Waar moet je als ouder de grens leggen als het gaat om schermtijd en hoe pak je dat aan? Kindertherapeut en Mediapedagoog Frederique Olland geeft tips.

‘Gezonde beeldschermtijd’

Prima als (oudere) kinderen zich af en toe vermaken achter een schermpje. Tijdens de spitsuren thuis, bij ziekte of in de vakantie kan het kijken naar de televisie of op een tablet ontspannend werken. Ook kan het leerzaam zijn. Dat begint met herkenning en herhaling bij jonge kinderen. Oudere kinderen maken bijvoorbeeld kennis met de mening van anderen of werken onbewust aan hun strategisch inzicht tijdens het gamen. Maar als je kind urenlang alleen naar video’s op YouTube kijkt, is dat iets anders dan wanneer hij samen met jou naar een educatieve video kijkt. En onderuit gezakt zappen is wat anders dan samen met een broertje of zusje online een (educatief) spel spelen.

Ideale schermtijd

Misschien heb je al gemerkt dat kinderen verschillend reageren op veel beeldschermgebruik. Sommigen raken overprikkeld, anderen worden juist heel sloom. Dat heeft behalve met de leeftijd ook met de aard van het kind te maken, en met wat hij kijkt of doet. De ideale hoeveelheid beeldschermtijd verschilt dan ook per leeftijd en per kind. Dus ga je nadenken over ‘gezonde beeldschermtijd’, dan is het vooral belangrijk dat je uitgaat van je kind.

Verbieden of loslaten?

Met het simpelweg verbieden van schermtijd kom je er niet als ouder. Dan worden beeldschermen een verboden vrucht en gaat je kind uiteindelijk zijn eigen weg, zonder dat jij hem daarbij kunt begeleiden. Maar je moet het ook niet helemaal loslaten. Het is moeilijk voor kinderen om zelf te stoppen en het kan dan totaal uit de hand lopen. Stel daarom grenzen, bijvoorbeeld in de vorm van een tijdslimiet. Hoe eerder je hiermee begint, hoe beter: het terugdraaien van gewoontes is altijd lastig.

Vraag je je af hoe je een leuke opvoeder kan blijven, terwijl je je kind aan strakke schermtijden houdt? Pedagoog Krista Okma heeft een goede tip. ‘Draai het eens om: laat de schermtijd los en focus je op buitenspeeltijd. Zorg dat je kind anderhalf uur actief speelt en je bent al een eind. En mooi meegenomen, er blijft minder tijd over voor video’s.’

Tips per leeftijd: de richtlijnen

Er zijn dus geen harde regels voor schermtijd, maar er zijn wel wat algemene tips per leeftijd te noemen:

  • Kinderen van 0 tot 2 jaar: maximaal vijf minuten per dag
  • Kinderen van 2 – 4 jaar: maximaal 30 minuten per dag
  • Kinderen van 4 – 6 jaar: maximaal 1 uur per dag (liefst 4 x 15 minuten)
  • Kinderen van 6 – 8 jaar: maximaal 1 uur per dag (liefst 2 x 30 minuten)
  • Kinderen van 8 – 10 jaar: maximaal 1 à 1,5 uur per dag.
  • Kinderen van 10 – 12 jaar: maximaal 2 uur per dag.
  • Kinderen 12 jaar en ouder: maximaal 3 uur per dag.

Lees meer: Onderzoeker: ‘Kinderen weghouden van beeldschermen is kindermishandeling’

Regels maken

Uit onderzoek is gebleken dat wanneer ouders duidelijke regels hanteren én daarnaast geïnteresseerd en emotioneel ondersteunend zijn, kinderen opgroeien tot onafhankelijke, vriendelijke kinderen. Wat wil je nog meer? Alleen maar streng zijn en strak regels hanteren, leidt juist tot meer teruggetrokken en minder sociale kinderen volgens de onderzoekers. Voor de mediaopvoeding betekent dit dat je afspraken (regels) maakt over schermgedrag, en deze ook naleeft. En dat je daarnaast interesse toont in wat je kind op het scherm doet.

Als kinderen jong zijn ( tot zes jaar) zijn, gaat het vooral om samen kijken en praten over wat hij ziet of doet op een scherm (emotionele ondersteuning). Als kinderen ouder zijn, zullen ze vaker alleen kijken. Toch is het ook als je kind ouder is belangrijk om afspraken te maken over wat hij kijkt en hoe lang. Stel je kind voordat je regels gaat bepalen eerst vragen, zoals: wat zou hij graag doen of kijken en op welke momenten? Bekijk dan of dat past bij jouw opvatting erover. Kinderen hebben vaak verrassende en verstandige ideeën. Zonde als je dat over het hoofd ziet. Bovendien, als je kind betrekt bij het maken van regels, is de kans groter dat hij zich eraan houdt. Ook zal hij het waarderen als je interesse toont in wat hij doet door af en toe mee te kijken en vragen te stellen.

Wist je dat een ‘swipende’ peuter een kwartier minder lang slaapt?

Stoppen is lastig voor je kind

Het vasthouden aan de regels rond schermgebruik kan best lastig zijn. Een kookwekker of timer kan helpen om de tijd bij te houden. Maar hou er rekening mee dat het na een game of andere spannende activiteit moeilijk voor je kind kan zijn om te stoppen. Dat heeft te maken met het stofje dopamine dat tijdens het kijken naar video’s of gamen in de hersens wordt aangemaakt. Dit stofje geeft je het gevoel dat je een beloning krijgt, waardoor je je blij voelt en steeds meer wil. Als je kind stopt met gamen, en dus dat fijne gevoel niet meer krijgt, kan een woedeaanval het gevolg zijn.

Slim trucje

Vindt je kind het lastig om te stoppen, word dan niet meteen boos. De Franse psychotherapeut Isabelle Filliozat heeft een handige truc om drama te voorkomen. Geef je kind eerst een waarschuwing: ‘Over 5 minuten ga je stoppen met spelen’. Kijk vervolgens even mee met wat je kind aan het doen is en stel er vragen over, bijvoorbeeld: ‘Wat gebeurt er precies in dit spel?’ Zo ontstaat er een gesprek en komt je kind alvast een beetje los van het spel. Een brug bouwen naar de echte wereld, noemt Filliozat dit. Als je contact hebt, is het makkelijker om te zeggen dat het tijd is om aan tafel te gaan en zal je kind waarschijnlijk zonder drama beëindigen waar hij mee bezig is.

Pas de regels soms aan

Soms is het nodig om regels aan te passen. Regels die niet goed werken, zijn waarschijnlijk geen goede regels (meer). En als je kind ouder wordt, wil hij waarschijnlijk andere video’s zien of uitdagender games spelen. Bespreek als het nodig is wat de nieuwe regels worden en maak een duidelijke afspraak met je kind. En goed om te weten: het is makkelijker om een regel te versoepelen, dan andersom. Geef dus niet te veel vrijheid in één keer, maar verander de regels in kleine stapjes. Het kan fijn zijn om de nieuwe afspraak uit te schrijven en aan de muur te hangen. Worden de regels door je kind ter discussie gesteld, dan kun je hem er (letterlijk) op wijzen.

Tip: Gamen: goed of slecht voor je kind?

De 20:20:2-methode tegen bijziendheid

We weten inmiddels dat lang naar een scherm turen slecht is voor de ogen. Behalve dat de ogen moe en geïrriteerd kunnen worden, kan het tot bijziendheid leiden. Het Oogfonds adviseert dan ook om kinderen regelmatig een korte pauze te laten nemen tijdens het ‘beeldschermen’. Voor kinderen vanaf zes jaar is de 20:20:2-methode bedacht. Het werkt zo: na 20 minuten neemt je kind even een korte pauze en kijkt hij 20 seconden in de verte om de ogen te ontspannen. Daarna kan er weer 20 minuten naar een beeldscherm worden gekeken. Om bijziendheid te voorkomen is het verder belangrijk om minstens dertig centimeter afstand tot het scherm te houden.

Lees meer: Wanneer heeft je kind een bril nodig?

Nadelen schermtijd

Mocht je je afvragen waar het laatste getal in de 20:20:2-methode voor staat? Voor dagelijks twee uur buitenspelen, want ook dat is heel belangrijk voor je kind. Zorg dus dat schermtijd niet ten koste gaat van andere activiteiten die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van je kind, zoals buitenspelen, maar ook contact hebben met andere kinderen en sporten. En verveelt je kind zich? Los het dan niet op met schermtijd. Dit is waarom vervelen juist heel nuttig kan zijn voor je kind.

Laat je kind verder niet naar een scherm kijken een uur voordat hij gaat slapen. Het blauwe licht van schermen verstoort de aanmaak van het slaaphormoon melatonine. Hierdoor valt je kind moeilijker in slaap en slaapt hij onrustiger. Ook is het bekend dat de drukte in tv-programma’s of games de slaap en concentratie van kinderen kunnen verslechteren.

Tips: omgaan met beeldschermtijd

Het kan best een uitdaging zijn om de schermtijd van je kind binnen de perken te houden. Daarom tot slot alle tips op een rij:

  1.  Maak duidelijke afspraken
    Tot je kind een jaar of zes, zeven is, bepaal jij als ouder hoeveel minuten schermtijd bij jouw kind past. Als je kind wat ouder is, maak dan samen afspraken. Maak hierbij onderscheid tussen de tijd dat hij voor de lol iets doet en de tijd die hij nodig heeft om bijvoorbeeld iets op te zoeken voor school. Schrijf de gemaakte afspraken vervolgens op. Zo kun je hem laten zien wat de afspraak is als hij eronderuit probeert te komen.
  2. Wees consequent
    Of je de tijd nou bijhoudt via de gamecomputer, op je telefoon of met een ouderwetse eierwekker: zorg dat je weet hoe lang je kind met een beeldscherm bezig is. En houdt hem aan de gemaakte afspraak als de tijd voorbij is.
  3. Pas de regels zo nodig aan
    Evalueer de regels zo nu en dan en stel ze indien nodig bij. Zo passen ze altijd bij de leeftijd van je kind. Bovendien blijf je op die manier in gesprek.
  4. Waar en wanneer
    Naast een tijdslimiet kun je ook met je kind afspreken wanneer hij achter een beeldscherm mag, bijvoorbeeld net na school of voor het eten. Het is slim om je kind tot een jaar of twaalf bij jou in de buurt schermtijd te geven. Zo kun je hem in de gaten houden. Ziet hij iets engs? Praat erover. Wordt hij moe? Stimuleer hem om iets anders te gaan doen, bijvoorbeeld buitenspelen.
  5. Zorg voor nuttige schermtijd
    Gamen is leuk voor je kind, maar je kunt hem ook educatieve apps en spelletjes laten spelen die passen bij zijn leeftijd. Ook zijn er genoeg leuke en leerzame kinderprogramma’s op de tablet of tv. Op die manier vergroot je de nuttige schermtijd van je kind. Heeft je kind geen aandacht meer? Doe het apparaat dan uit. Laat het beeldscherm geen behang worden.
  6. Kijk samen
    Kijk zolang je kind jong is (tot een jaar of acht) regelmatig mee met je kind of doe samen een online spelletje. Zo kun je met je kind praten over wat hij ziet en kun je dingen uitleggen als dat nodig is. Het is bovendien leuk om te zien hoe handig je kind waarschijnlijk al is met een tablet, smartphone of computer.
  7. Let op je houding
    Toon oprechte interesse in het online gedrag van je kind. Vragen stellen over hoe het gamen was + hoe het op school was, is eigenlijk net zo leuk en logisch als vragen hoe het gamen was, of wat er te zien was op TikTok. Voorkom dat je negatief reageert op het mediagebruik van je kind. Anders loop je het risico dat hij zich voor jou gaat afsluiten of dingen stiekem gaat doen.
  8. Geef het goede voorbeeld
    Kinderen nemen het gedrag van hun ouders over. Leg je telefoon dus weg als je kind in de buurt is of tijdens het eten. En moet je er niet aan denken dat jouw kind straks zit te appen op de fiets? Doe het dan zelf ook niet.

Lees ook: Met dit simpele trucje krijg je je kind achter een beeldscherm vandaan (zonder drama!)

Frederique Olland

Mediapedagoog

Frederique Olland is mediapedagoog, kindertherapeut en moeder van twee zoons. In haar eigen praktijk Bij Frederique werkt zij met kinderen, jongeren en hun ouders. Als expert bij Bureau Jeugd en Media verzorgt Frederique workshops en blogs over mediaopvoeding. Daarnaast is zij vrijwilliger bij De Kindertelefoon.