Wat is een kwallenbeet?
Allereerst even over het woord kwallenbeet: dat klopt eigenlijk niet. Kwallen bijten namelijk niet, ze hebben niet eens tanden. Hun tentakels zijn hun wapen. Daarop zitten netelcellen (of nematocysten) waar gif in zit. Als je een tentakel aanraakt, schieten de netelcellen kleine giftige draadjes af. Zo komt het gif in je huid terecht en kan huidirritatie ontstaan. Hoewel we het meestal hebben over een kwallenbeet, is het eigenlijk een kwallensteek.
Tip: Kies bij een kwallenbeet voor een zalf die je ook gebruikt voor insectenbeten, zoals deze van Nestosyl.
Zijn kwallen in de Noordzee gevaarlijk of onschuldig?
Er bestaan allerlei soorten kwallen. In de Noordzee komen de volgende kwallen vaak voor: de oorkwal, blauwe haarkwal, kompaskwal en zeepaddenstoel. Van deze vier kwallen zijn er twee kwalsoorten die voor mensen eigenlijk ongevaarlijk zijn. Het gif van de oorkwal en zeepaddenstoel is zo zwak dat het je huid niet kan doordringen.
Als je gestoken wordt door de haar- en/of kompaskwal kun je wel last van huidirritatie krijgen. Het kan een beetje voelen als je door een flinke brandnetelplant bent gelopen. Maar sommige mensen ervaren meer klachten.
Kwallen in het buitenland
Van sommige tropische kwallensoorten kun je flink ziek worden. Vooral kubuskwallen, zoals de Australische zeewesp en de kleine Irukandji-kwal, kunnen gevaarlijk zijn. Een steek kan hevige pijn, rode striemen, misselijkheid, braken, benauwdheid of hartproblemen veroorzaken. In zeldzame gevallen kan een steek levensbedreigend zijn. Ook het Portugese oorlogsschip kan een zeer pijnlijke steek geven. De lange tentakels kunnen zelfs nog steken als het dier op het strand ligt.
Ga je in het buitenland met je kind zwemmen? Let dan goed op waarschuwingsborden en volg de aanwijzingen van strandwachten. Raak kwallen in het water of op het strand nooit aan. Is je kind gestoken, ga dan uit het water en zoek direct hulp bij een strandwacht of medische hulppost. De juiste eerste hulp verschilt per kwallensoort en gebied. Bel het lokale alarmnummer bij benauwdheid, pijn op de borst, hevig braken, duizeligheid of bewusteloosheid.
Symptomen kwallenbeet
Als het gif uit de netelcellen van de kwal in je huid komt, geeft dat een branderig en prikkend gevoel. De meeste pijn voel je als je de zee uitloopt. De netelcellen drogen dan uit en dit voelt bijtend en trekkend op de huid. De klachten zijn vergelijkbaar met de irritatie die ontstaat als je in aanraking komt met een brandnetel. Hoe ziet een kwallenbeet eruit? Na een beet krijg je meestal last van:
Plaatselijke zwelling
Rode, geïrriteerde huid
Jeuk
Soms wat pijn
Bultjes
Blauwe haarkwal
Dikke zeepaddenstoel
Kompaskwal
Oorkwal
Hoe lang last van kwallenbeet?
Wordt je kind gestoken door een kwal dan zijn de klachten het eerste half uur het ergst. Bij een milde kwallensteek nemen de pijn en het branderige gevoel meestal snel af. De huid kan daarna nog een tijd rood blijven of jeuken. Hoe lang de klachten duren, verschilt per kind en per kwallensoort.
Ernstige reactie na een kwallensteek
Gelukkig komt allergie voor een kwallenbeet weinig voor, maar de symptomen kunnen wel ernstig zijn bij een allergische reactie. Als je kind allergisch is voor een kwallenbeet, kan hij er hevige klachten door krijgen, zoals hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, ademhalingsproblemen en hartritmestoornissen.
Soms komen ook shockverschijnselen voor, zoals verwardheid en bewustzijnsverlies. Bij een (vermoedelijke) allergie moet je meteen handelen en medische hulp zoeken. Bij een allergische reactie is de zwelling ernstiger dan bij een gewone kwallenbeet en zijn de pijn, roodheid en jeuk meer verspreid over het hele lichaam. Krijgt je kind acute ernstige verschijnselen, bel dan direct 112.
Lees meer: Allergische reactie: hoe herken je het en wat kun je zelf doen?
Kwallenbeet behandelen: wat te doen?
Hoewel vervelend, is een kwallenbeet meestal onschuldig. De symptomen van een kwallenbeet verdwijnen vaak al binnen een half uur. Dit kun je het beste doen:
- 1
Blijf rustig. Je kind is misschien van streek, maar een kwallenbeet is bijna nooit ernstig. Als jij kalm blijft, help je je kind rustig te worden.
- 2
Spoel de kwallenbeet af met zeewater. Spoel de plek aan de waterkant met zeewater of vul een emmer.
- 3
Schraap de netelcellen voorzichtig van de huid als je die ziet zitten, bijvoorbeeld met een pinpas. Zorg dat je ze zelf niet op je huid krijgt.
- 4
Zichtbare tentakelresten kun je met een pincet of wattenstaafje verwijderen. Het is handig om altijd een pincet in je strandtas te stoppen, voor het geval dat.
- 5
Smeer op de kwallenbeet eventueel wat verzachtende of jeukstillende zalf die ook wordt gebruikt bij insectenbeten. Bij de strandhulppost hebben ze vaak Nestosyl-zalf om de pijn en jeuk te verlichten.
- 6
Verwarm de plek eventueel met een warmtekompres dat je in een schone handdoek wikkelt (niet direct op de huid).
- 7
Houd de geïrriteerde huid uit de zon.
- 8
Neem contact op met de huisarts als de pijn hevig blijft, de klachten erger worden, je kind veel steken heeft of zich ziek voelt. Bel direct 112 bij benauwdheid, sufheid, bewusteloosheid of een ernstige reactie over het hele lichaam.
Kwallenbeet behandelen: doe dit níét
Spoel de kwallenbeet niet af met kraanwater of ander zoet water. Dat activeert de netelcellen in de huid en verergert dus de klachten. Heb je geen zout water bij de hand, spoel de plek dan niet af.
Wrijf niet over de kwallenbeet met bijvoorbeeld een handdoek of zand. Zo druk je de prikkende netelcellen dieper in de huid en verergeren de pijn en jeuk juist.
Vroeger legden ze een kompres met ammoniak op de kwallenbeet, maar dit brandt op de huid. Uitzuigen van kwallenbeten is ook niet zinvol. Dat beschadigt de huid ook.
Gebruik azijn alleen bij tropische kwallen
Gebruik bij Noordzeekwallen geen azijn, want dit activeert de nog aanwezige netelcellen. De pijn wordt dan juist erger. Bij steken door sommige tropische kwallen werkt azijn juist wel goed en kan het zelfs levensreddend zijn. Volg in het buitenland daarom altijd de aanwijzingen van strandwachten of lokale hulpverleners.
Lees ook: Veilig op het strand met je kind: 14 tips
Plassen over een kwallenbeet?
Urine op een pijnlijke kwallenbeet: het is een veelgehoorde tip. Bij sommige tropische kwallen zou het kunnen helpen, maar als je bent gestoken door een kwal aan de Noordzeekust is plassen zeker geen aanrader. Behalve dat het niet zo fris is, maakt het de pijn alleen maar erger, net als azijn. Het kan de netelcellen activeren.
Bij welke windrichting meer kans op kwallenbeet?
Je zou het misschien niet zeggen, maar aan de Nederlandse kust is de kans op een kwallenbeet het grootst bij oostenwind, dus als de wind vanaf het land richting zee waait. Het bovenste deel van het water stroomt dan van de kust af, maar de kwallen zitten in de laag eronder en die stroomt juist naar het strand toe. Extra opletten dus als je met je kind de zee ingaat bij oostenwind.
Lees ook: Dilemma: ‘Laat ik mijn kind in zijn blootje op het strand spelen?’
/0665dd15de0d48a1b03078471ac003fc/image.png)
/557204ffec744bfc930dbba0a03849b9/image.jpg)
/88b053236ade44cdb39f7f2a970c3eaf/image.jpg)
/e159e39994ac4d72856604f052159b2c/image.jpg)
/09c426dfa726457dbad42bed7d4365c2/image.jpg)
Bronnen: Rode Kruis, Drs. Leenarts
