Menopauze: dit gebeurt er precies in je lichaam

Wat is de menopauze?

De menopauze is het moment waarop je laatste menstruatie definitief achter je ligt. Je weet dit pas achteraf: als je twaalf maanden achter elkaar niet ongesteld bent geweest, heb je officieel de menopauze bereikt.

Toch beginnen de veranderingen in je lichaam vaak al veel eerder. In de jaren vóór de menopauze gaan je hormonen schommelen. Vooral je oestrogeen- en progesterongehalte daalt langzaam. Daardoor kan je menstruatie veranderen en kun je klachten krijgen zoals opvliegers, nachtzweten, slecht slapen of stemmingswisselingen.

Ook je testosteronniveau daalt met de jaren. En ja, vrouwen maken ook testosteron aan. Dit hormoon heeft onder andere effect op je energie, spierkracht en je libido.

Gemiddeld vindt de menopauze plaats rond het 51ste levensjaar, maar dit verschilt per vrouw.

Wat is de perimenopauze?

De perimenopauze is de fase vóór de menopauze. Je bent dan nog niet officieel in de menopauze, maar je hormonen beginnen al flink te schommelen. Vooral oestrogeen en progesteron gaan meer op en neer. Daardoor kan je menstruatie ineens anders worden. Soms komt die eerder, soms later, soms heftiger en soms juist lichter.

Ook kun je al klachten krijgen zoals opvliegers, nachtzweten, slecht slapen, stemmingswisselingen, een droge vagina of een wattig hoofd.

Veel vrouwen denken eerst: het zal wel stress zijn. Of slaaptekort. Of gewoon een volle agenda. Logisch, zeker als je kinderen hebt, werkt en thuis duizend ballen in de lucht moet houden. Maar als je rond je veertigste merkt dat je cyclus verandert en je je anders voelt dan normaal, kan de perimenopauze dus al zijn begonnen.

Lees hier alles over de eerste signalen van de perimenopauze.

Op welke leeftijd begint de menopauze?

Gemiddeld vindt de menopauze plaats rond je 51ste, maar deze leeftijd kan uiteraard variëren. Bij sommige vrouwen begint de overgang eerder, bij anderen later.

Krijg je overgangsklachten vóór je 45ste? Dan is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken. Gebeurt dit vóór je 40ste, dan kan er sprake zijn van een vroegtijdige overgang. Ook dan is het belangrijk om naar de huisarts te gaan. Niet om meteen in paniek te raken, maar wel om goed te laten uitzoeken wat er aan de hand is.

Wat zijn de eerste symptomen van de menopauze?

Niet iedere vrouw krijgt dezelfde klachten. De één merkt amper iets, de ander heeft er veel last van. Dit zijn de meest voorkomende overgangssymptomen:

• Opvliegers en nachtelijk zweten

• Slaapproblemen: niet kunnen inslapen of vaak’ s nachts wakker worden.

• Stemmingswisselingen: sneller prikkelbaar, soms somber of opgejaagd.

• Droge huid of slijmvliezen, vooral in de vagina. Dit kan zorgen voor vaginale droogheid of pijn bij seks.

• Urineverlies

• Veranderingen in je lichaam: meer vet rondom je taille, minder spierkracht.

• Minder zin in seks

• ‘Brain fog’: moeite met focussen, vergeetachtigheid

• Minder energie

Sommige klachten bij de menopauze lijken op stress of vermoeidheid. Dat maakt het soms lastig om ze te herkennen.

Wat gebeurt er precies in je lichaam?

Tijdens de overgang raken je eicellen langzaam op. Je eierstokken maken daardoor steeds minder oestrogeen en progesteron aan. Deze hormonen regelen onder andere je menstruatiecyclus.

Je cyclus kan hierdoor alle kanten opgaan: korter, langer, lichter, heftiger of juist maanden afwezig. Na verloop van tijd blijven je menstruaties helemaal weg. Ben je daarna twaalf maanden niet meer ongesteld geweest? Dan heb je officieel de menopauze bereikt.

Oestrogeen doet meer dan je cyclus regelen. Het heeft ook invloed op je botten, hart, bloedvaten, huid, spieren, slijmvliezen en hersenen. Door de daling van oestrogeen neemt na de menopauze de kans op botontkalking en hart- en vaatziekten toe. Dat betekent niet dat je daar automatisch last van krijgt, maar het is wel een reden om goed voor jezelf te zorgen.

Kun je nog zwanger worden in de overgang?

Ja, dat kan. Zolang je nog menstrueert, ook al is het onregelmatig, kun je in principe nog zwanger worden. Je eisprong kan namelijk nog plaatsvinden, ook als je cyclus ineens rommelig is.

Gebruik je anticonceptie en twijfel je wanneer je daarmee kunt stoppen? Bespreek dit dan met je huisarts.

Hoe lang duurt de menopauze?

De menopauze zelf is één moment: je laatste menstruatie. Maar de overgangsfase daaromheen duurt veel langer. Gemiddeld duurt de overgang zo’n vijf tot tien jaar. Daarin vallen de perimenopauze, de menopauze en de jaren daarna waarin je nog klachten kunt hebben. Sommige vrouwen zijn er sneller doorheen, anderen houden langer last van bijvoorbeeld opvliegers of slecht slapen.

• Perimenopauze: de jaren vóór de menopauze, waarin je hormonen schommelen.

• Menopauze: het moment waarop je twaalf maanden niet ongesteld bent geweest.

• Postmenopauze: de periode na de menopauze.

Is het wel echt de menopauze?

Soms is het lastig te bepalen of klachten écht door de overgang komen. Slecht slapen, somberheid, hartkloppingen of vermoeidheid kunnen ook andere oorzaken hebben. Denk aan stress, schildklierproblemen, bloedarmoede of een vitamine- of ijzertekort.

Een arts kijkt daarom vooral naar je leeftijd, klachten, cyclus en medische voorgeschiedenis. Soms wordt een bloedonderzoek gedaan, maar je hormoonwaarden schommelen in de perimenopauze sterk. Eén bloedtest zegt daarom zeker niet altijd alles.

Wat kun je zelf doen?

• Blijf goed bewegen
  Krachttraining helpt om je spieren en botten sterk te houden. Ook wandelen, fietsen, zwemmen of andere vormen van beweging zijn goed voor je hart, energie en humeur.

• Eet voedzaam
  Zorg voor voldoende eiwitten (1,2–1,6 g per kilo lichaamsgewicht), calcium en vitamine D. Die zijn belangrijk voor je spieren en botten. Probeer daarnaast genoeg groente, fruit, volkorenproducten en gezonde vetten te eten.

• Let op alcohol en suiker
  Alcohol, veel suiker en sterk bewerkte producten kunnen klachten verergeren, zoals opvliegers of slecht slapen.

• Slaap & ontspan
  Een vast slaapritme, een koele slaapkamer en minder schermtijd in de avond kunnen helpen. Ook ademhalingsoefeningen, yoga of mindfulness kunnen rust geven.

• Praat erover
  Veel vrouwen herkennen klachten pas als iemand anders erover begint. Praat er dus over met vriendinnen, je partner of een zorgverlener. De overgang is normaal, maar dat betekent niet dat je alles maar moet uitzitten.

• Zoek medische hulp als klachten je leven beïnvloeden
  Hormoontherapie doet vaak wonderen bij bepaalde klachten, en een lokale vaginale behandeling kan uitkomst bieden bij droogheid of blaasontstekingen.

Hormoontherapie: werkt dat bij de overgang?

Hormoontherapie, ook wel HRT of MHT genoemd, kan goed helpen bij vrouwen die hinderlijke klachten door de overgang ervaren. Vooral bij opvliegers en nachtelijk zweten kan het veel verschil maken. Sommige vrouwen slapen daardoor beter en voelen zich overdag weer meer zichzelf.

Bij hormoontherapie vul je hormonen aan die je lichaam minder aanmaakt. Meestal gaat het om oestrogeen. Heb je je baarmoeder nog, dan krijg je daar meestal ook een progestageen bij. Dat beschermt het baarmoederslijmvlies. Testosteron is geen standaard onderdeel van hormoontherapie. Het kan soms worden overwogen bij vrouwen die door de overgang weinig seksueel verlangen hebben en bij wie gewone hormoontherapie onvoldoende helpt. Dit gebeurt altijd in overleg met een arts.

Hormoontherapie kan ook helpen om botverlies af te remmen, maar het is geen standaardmiddel om hart- en vaatziekten of dementie te voorkomen. Of hormoontherapie bij jou past, hangt af van je klachten, leeftijd, medische voorgeschiedenis en persoonlijke wensen. Bespreek dit daarom altijd met je huisarts of een arts met kennis van de overgang.

Niet elke vrouw kan of wil hormoontherapie gebruiken. En niet elke vrouw heeft het ook nodig. Er zijn ook andere behandelingen en adviezen mogelijk.

De postmenopauze: de fase na de overgang

Na de menopauze begint de postmenopauze. Je menstruatie is dan definitief gestopt en je hormoonspiegels blijven laag. Bij veel vrouwen worden klachten zoals opvliegers en stemmingswisselingen na verloop van tijd minder. Voor sommigen voelt deze fase rustiger. Geen maandelijkse cyclus meer, geen buikpijn of gedoe met tampons of maandverband meer.

Toch blijft goed voor jezelf zorgen belangrijk. Na de menopauze neemt de kans op botontkalking, hart- en vaatziekten en gewichtstoename toe. Blijf daarom bewegen, eet gezond en bespreek met je huisarts of controles nodig zijn, bijvoorbeeld bij klachten of risicofactoren in je familie.

Lees ook: Claire (28) kwam in de vervroegde overgang: ‘De overgang, dat is toch voor vrouwen van boven de 50?’

Wanneer bel je de huisarts?

Als de klachten je dagelijks leven beïnvloeden of als je vragen hebt over behandeling, is het slim om je huisarts te raadplegen.

Maak in elk geval een afspraak met je huisarts als:

• je overgangsklachten hebt vóór je 40ste

• je overgangsklachten hebt vóór je 45ste en twijfelt wat er aan de hand isje heel hevig bloedverlies hebt

• je heel hevig bloedverlies hebt

• je bloed verliest na seks

• je opnieuw bloed verliest nadat je al twaalf maanden niet ongesteld bent geweest

• opvliegers, slecht slapen, somberheid of andere klachten die je dagelijks leven verstoren

• je pijn hebt bij seks, vaak blaasontstekingen hebt of last hebt van vaginale droogheid

• je vragen hebt over hormoontherapie of andere behandelingen

Kortom: je hoeft niet te wachten tot je klachten ‘erg genoeg’ zijn. Als jij er last van hebt, is dat reden genoeg om naar de huisarts te gaan.

Bronnen: Umcutrecht, Louise Newson, artikelen en publicaties, Universitair Ziekenhuis Antwerpen - Menopauze, Gezondheid en Wetenschap - Menopauze,
NHG-richtlijnen - De overgang