Een vrouw die bewust koos voor een ongeassisteerde bevalling is de Nederlandse Kelly (38). Haar keuze kwam voort uit eerdere negatieve ervaringen. ‘Bij mijn eerste bevalling wilde ik graag thuis bevallen. Ik had verwacht dat de verloskundige me zou ondersteunen, maar het ging vooral over controles.
Toen de baby in het vruchtwater had gepoept, werd ik overgebracht naar het ziekenhuis. Daar voelde ik me totaal niet gehoord. Mijn bevalplan werd genegeerd. Ik moest op mijn rug liggen, persen zonder persweeën, of anders een keizersnede vanwege afgenomen weeën. Na de geboorte werd mijn baby meteen bij me weggehaald en werd de placenta hardhandig verwijderd. Ik vond het oprecht traumatisch.’
Lees ook: Zo kun je een traumatische bevalling verwerken
Niemand om me heen
Bij haar tweede zwangerschap koos Kelly voor een andere aanpak. Ze schakelde een vroedvrouw en een doula in en beviel thuis. ‘Die ervaring was compleet anders. Ik voelde me veilig, gesteund en krachtig.’
Bij haar derde zwangerschap besloot ze geen professionele begeleiding meer in te schakelen. ‘Ik had twee bevallingen meegemaakt en wist wat ik kon verwachten. Het was mijn wens om thuis te bevallen, in de tuin, in bad, met alleen mijn gezin. Niemand anders om me heen. Die wens kwam uit. Ik heb volledig naar mijn intuïtie geluisterd. Het was een van de mooiste ervaringen van mijn leven. Ik wist dat er een ziekenhuis op een uur rijden was, maar daar heb ik geen moment aan gedacht.’
Negatieve ervaringen
Freebirthing betekent dat iemand ervoor kiest te bevallen zonder medische begeleiding van een verloskundige of arts. Geen medische controles, geen professionele hulp bij de geboorte zelf en doorgaans niemand anders aanwezig dan de barende en een partner.
Als je op sociale media zoekt, vind je talloze ervaringen als die van Kelly. Die ervaringen zijn uiteraard geen maatstaf voor de veiligheid of risico’s van ongeassisteerde bevallingen in het algemeen.
Vrouwen die hun verhaal online delen, spreken over negatieve ervaringen met de reguliere geboortezorg, onnodige medische ingrepen en controleverlies tijdens het proces. Ze verwijzen naar oerbevallingen, de praktijk waarbij vrouwen al duizenden jaren zelf baby’s op de wereld zetten zonder medische hulp. Ook in Nederland lijkt er meer aandacht voor dit onderwerp te zijn.
Lees ook: Mona liet geen echo’s maken en ging voor een wilde zwangerschap
Wat vindt een gynaecoloog?
De groeiende vraag naar ongeassisteerde thuisbevallingen begrijpt gynaecoloog Koen Deurloo wel: ‘Het zijn vaak hoogopgeleide vrouwen die zich verdiepen in risico’s. Niemand kiest hiervoor omdat ze complicaties willen. Maar ze zijn wel bereid dat risico te nemen omdat ze ervaren dat de door ons geschetste risico’s minder zwaar wegen dan verlies van regie of autonomie.’
Volgens Deurloo ontbreekt in de zorg soms het begrip voor die keuze. ‘Vrouwen worden weggezet als wappies, terwijl hun keuze ergens vandaan komt. Als we dat niet willen begrijpen, komt het gesprek niet op gang.’ Hij probeert via zijn boek Door de ogen van een gynaecoloog en op sociale media vrouwen te informeren en het gesprek aan te gaan. ‘Mijn taak is luisteren, informeren en meedenken, ook als hun wens schuurt met het medische kader.’
Zoals vroeger
Nu is thuis bevallen sowieso gangbaar in Nederland (bovendien officieel erkend immaterieel erfgoed) en in de regel veilig, als het vrouwen met een laag risico betreft. Een studie vond zelfs minder ernstige acute moedersterfte bij laagrisicovrouwen die thuis begonnen met bevallen.
Al is er een ander groot onderzoek dat vond dat geplande thuisbevallingen gepaard gingen met een hogere kans op perinatale sterfte dan geplande ziekenhuisbevallingen. Hoe dat zit met complicaties tijdens ongeassisteerde thuisbevallingen, daar is niets over te vinden, omdat deze bevallingen zelden worden geregistreerd.
Deze onderzoeken laten zien hoe complex het vergelijken van verschillende geboortevormen is, en hoe lastig het is om conclusies te trekken zonder volledige registratie van álle bevallingen.
Hygiëne
Ondanks dat het vroeger natuurlijk niet anders ging, en vrouwen vrijwel altijd bevielen zonder medische hulp, was de uitkomst daarvan niet altijd positief. Sinds de jaren zeventig is de sterfte onder moeders en baby’s meer dan tien keer zo laag geworden, laten cijfers van CBS zien.
Of die daling komt door de verplaatsing van bevallingen naar het ziekenhuis? Deels. Onderzoek laat zien dat vooral antibiotica, verbeterde hygiëne, bloedtransfusies, veilige keizersnedes, prenatale zorg en betere opleiding van verloskundigen hieraan hebben bijgedragen.
Regie in eigen hand
Hoewel bevallen de afgelopen jaren dus aantoonbaar veiliger is geworden, lijkt er toch een groeiende interesse in ongeassisteerde bevallingen. Hoeveel vrouwen die keuze precies maken is lastig te specificeren, omdat freebirths zelden worden geregistreerd.
Verloskundige Eef van Soest ziet in haar praktijk geen toename van ongeassisteerde bevallingen, wel van de wens voor meer regie. ‘Vrouwen willen vertrouwen in zichzelf, duidelijke communicatie en serieus genomen worden. Ze willen geen nummer zijn, maar een persoon.’
Lees ook: Hands off bevalling: wat is het?
Verdwalen op internet
Die wens begrijpt Van Soest. Maar de wens voor een oerbevalling zou ze graag meer onderzoeken. Ze vraagt zich af wat de beweegreden is voor iemand om zonder begeleiding te willen bevallen en benadrukt dat bevallen zonder professionele begeleiding het risico op complicaties vergroot. ‘Dat onderstreept hoe belangrijk het is dat wij als zorgverleners luisteren en maatwerk bieden, maar wel binnen een veilige context.’
Deurloo herkent dat spanningsveld. ‘Vrouwen die in dit onderwerp geïnteresseerd zijn, verdwalen soms in een rabbit hole op internet en denken dan dat alle medische hulpverleners hetzelfde zijn. Veel vrouwen maken de keuze voor een oerbevalling omdat ze denken dat het de veiligste keuze is, maar dat is het niet.
Luisteren naar zwangeren
Het voelt soms veiliger omdat het voorspelbaar lijkt, maar de echte veiligheid zit in het kunnen handelen als het onverwachte gebeurt. Ik wil niemand ompraten, maar wel graag het gesprek aangaan. Het luisteren naar vrouwen heeft mij ook geïnspireerd om mijn werk anders in te richten. Zo is de moeder-geassisteerde keizersnede ontstaan, omdat een vrouw die wens uitsprak. Inmiddels is dat een gangbare optie.’
Voor Deurloo ligt de sleutel dus in het gesprek. ‘Ik wil begrijpen waarom vrouwen andere risico-inschattingen maken. Die keuzes komen bijna altijd voort uit liefde en zorg voor het kind.’
Minuten maken het verschil
Volgens Van Soest is de groeiende aandacht voor freebirthing zorgelijk. ‘Er zijn reële risico’s: ernstig bloedverlies, schouderdystocie, stuitligging, navelstrengproblemen en zuurstoftekort. Dat zijn situaties waarin snel handelen cruciaal is.’
Van Soest geeft aan dat dit niet geldt voor geassisteerde thuisbevallingen in Nederland. ‘Thuis bevallen is in Nederland vrijwel net zo veilig als in het ziekenhuis, zolang er professionele begeleiding is. Het probleem bij ongeassisteerde bevallingen zit in de onverwachte complicaties. Minuten maken dan het verschil.’
Dat neemt niet weg dat veel freebirths zonder problemen verlopen. Maar als het misgaat, zijn de gevolgen vaak groot. Het overlijden van de 30-jarige Stacey Hatfield-Warnecke laat zien hoe snel een bevalling zonder vangnet kan kantelen. Deze Australische wellness-influencer overleed op 10 december, kort na de geboorte van haar zoon, aan ernstig bloedverlies.
Lees ook: Moeder gaat viral nadat zij bevalt in de zee
Toch een freebirth?
Deurloo’s advies aan vrouwen die nadenken over freebirthing is helder: ga in gesprek met zorgverleners. ‘Jij bepaalt wat er met je lichaam gebeurt. Nee is nee. Maar samen kunnen we kijken naar wat je nodig hebt en hoe we een veilig vangnet kunnen organiseren. Hopelijk is het niet nodig, maar als het er is, kan het levens redden.’
De vraag is dus wat Deurloo betreft niet alleen hoe vrouwen willen bevallen, maar ook hoe de geboortezorg kan voorkomen dat zij het gevoel krijgen er alleen voor te staan.
Bronnen: CBS, National Library of Medicine 2013, National Library of Medicine 2015, National Library of Medicine 2018
