Wat is de perimenopauze?
De perimenopauze is de periode vóór de menopauze waarin je hormoonhuishouding langzaam verandert, maar jouw dagelijkse leven soms juist flink op z’n kop zet. Je eierstokken produceren onregelmatiger oestrogeen en progesteron en dat voel je. Vaak merk je dat eerst aan je cyclus, daarna aan nog veel meer (maar niet altijd…).
Gemiddeld kan de perimenopauze maar liefst vijf tot tien jaar duren. De menopauze zelf is officieel maar één dag. Zodra je twaalf maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd, noemen we dit de menopauze. Alles wat daarna komt is de postmenopauze. Maar juist in deze ‘aanloop’, de perimenopauze, schommelen je hormonen het meest en kun je een opvallend spectrum aan klachten krijgen van brain fog tot slapeloze nachten.
Wanneer begint de perimenopauze?
De gemiddelde vrouw belandt tussen haar 45ste en 55ste in de menopauze, maar wanneer de eerste overgangsklachten beginnen is een heel ander verhaal. Dat kan namelijk al 5 tot 10 jaar daarvoor zijn.
Het is dus niet ondenkbaar dat sommige vrouwen ergens tussen 35 en 38 jaar al klachten ontwikkelen en aan de perimenopauze beginnen. Bij de één schiet de cyclus alle kanten op, bij de ander sluipt er ineens vermoeidheid, brain fog (mistig hoofd) of plotselinge angst in. Het idee ‘Ik ben nog geen eens veertig, dit kan nog niet’ klopt dus niet. Je kunt zelfs in de perimenopauze zitten terwijl je (nog) regelmatig menstrueert.
Soms begint de overgang zelfs al vóór je veertigste. Dit heet premature ovariële insufficiëntie, ook wel POI of vervroegde menopauze genoemd. Hierbij stoppen de eierstokken te vroeg met werken en raak je dus (vaak onverwacht) al op jonge leeftijd in de overgang. Dit is zeldzaam en komt bij zo’n 1 op de 100 vrouwen voor.
Wat zijn de symptomen van perimenopauze?
Iedere vrouw reageert anders, maar dit zijn de meest voorkomende signalen:
Onregelmatige cyclus: korter, langer, heviger, lichter of zelfs af en toe een maandje overgeslagen.
Stemmingswisselingen: van een (veel) korter lontje tot plotselinge somberheid of angst.
Verminderde energie & brain fog: als je soms nét niet helemaal bij de les bent, weet je nu waardoor het komt.
Slaapproblemen: lastig doorslapen of steeds wakker worden.
Gewichtstoename: extra kilo’s rond de buik zijn berucht in deze fase.
Opvliegers en nachtzweten: soms al vroeg in de overgang maar meestal komen die wat later in de perimenopauze. Sommige vrouwen krijgen hier helemaal geen last van.
Lichamelijke klachten: hartkloppingen en misselijkheid komen helaas ook voor.
Droge huid en slijmvliezen: vaginale droogheid, soms pijn bij seks.
Verlaagd libido: door hormonen, vermoeidheid of gewoon door al het bovenstaande.
Hoe weet je dat je in de perimenopauze bent?
Om meteen duidelijk te zijn: er is geen bloed- of speekseltest waarmee je met zekerheid kunt aantonen: je zit in de perimenopauze. Je hormonen vliegen alle kanten op, dus een meting kan de ene dag normaal zijn en de volgende dag wél opvallend. Artsen kijken vooral naar jouw leeftijd, veranderingen in je cyclus en de aard én het patroon van je klachten.
Wist je dat veel huisartsen en zorgverleners helaas niet tot in detail getraind zijn op overgangsproblematiek? Dat betekent niet dat het slechte zorgverleners zijn. Wel kan het ervoor zorgen dat klachten soms niet meteen worden herkend. Volg dus altijd je eigen gevoel en vraag een doorverwijzing als je klachten niet serieus genomen worden — jij kent je lijf het best.
Hardnekkige misverstanden over de perimenopauze
Nog altijd horen vrouwen te vaak dingen als:
‘Je bent nog te jong.’
‘Zolang je menstrueert, is dit het niet.’
‘Als je geen opvliegers hebt, is het vast iets anders.’
Bovenstaande opmerkingen kloppen allemaal niet. De perimenopauze kan al voor je 40ste starten, klachten kunnen volop aanwezig zijn terwijl je evengoed menstrueert, en niet iedereen krijgt opvliegers. Laat dus niemand jouw ervaring bagatelliseren.
Hoe lang duurt de perimenopauze?
Gemiddeld duurt de perimenopauze vijf tot tien jaar, maar het verschilt enorm. Bij sommigen duurt het korter, bij anderen langer. Waar de één er met milde klachten doorheen wandelt, zit de ander een flinke periode in een hormonale achtbaan. Even kort samengevat:
Perimenopauze: de 5 tot 10 jaar voor de menopauze waarin je overgangsklachten kunt krijgen doordat de hormonen alle kanten op schieten.
Menopauze: letterlijk één dag waarop je de afgelopen 12 maanden geen menstruatie hebt gehad.
Postmenopauze: de gehele periode ná de menopauze. Hierin menstrueer je niet meer en je hormoonspiegels zijn blijvend laag.
Misverstand: “Ik ben net bevallen, dus de overgang is nog ver weg”
Een van de hardnekkigste misverstanden: denken dat je zolang je niet zo lang geleden zwanger bent geweest of net bent bevallen, nooit in de perimenopauze kunt zitten. Je kunt in de perimenopauze theoretisch ook gewoon zwanger worden. Hormonale schommelingen na de bevalling kunnen veel klachten geven. Dat betekent niet dat de perimenopauze niet ook kan starten. Soms lopen ontzwangeren en de eerste overgangsverschijnselen zelfs in elkaar over. Twijfel je? Je bent zeker niet de enige – en navragen kan altijd bij huisarts of overgangsconsulent.
Wat kun je zelf doen?
De perimenopauze voelt soms als een rollercoaster, maar grip op je leven houden kan gelukkig wél:
Leefstijl: veel bewegen, gezonde voeding, stress beperken
Medische steun: bepalen de klachten je leven? Bespreek ze dan altijd met je huisarts of een overgangsconsulent. Vraag gerust om meer uitleg over hormoontherapie als optie.
Neem jezelf serieus: jij bent expert van je eigen lijf. Laat je niet wegwuiven (‘het hoort erbij’), want dat hoeft helemaal niet.
Wanneer is de menopauze bereikt?
Je bereikt de menopauze officieel als je twaalf maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd. Dan maken je eierstokken veel minder hormonen aan en ben je in de menopauze.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Als je klachten het dagelijks leven beïnvloeden of als je twijfelt over symptomen, is het verstandig om advies te vragen. Er zijn behandelingen mogelijk die je kwaliteit van leven kunnen verbeteren.
Bronnen: Huisarts BSL, Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA), Catharina Ziekenhuis, Gezondheidsnet, Nature, Nationaal Huisarts Genootschap, Radboudumc, Amsterdam UMC
