Waarom is slapen zo belangrijk voor een baby?
Voldoende slaap is cruciaal voor de lichamelijke groei, de ontwikkeling van de hersenen en de opbouw van het immuunsysteem van je baby.
Tijdens de diepe slaap maakt het lichaam van je baby groeihormonen aan; je baby wordt letterlijk slapend groot. Minstens zo belangrijk is de ontwikkeling van de hersenen en het kortetermijngeheugen. In de slaap verwerkt het brein alle nieuwe ervaringen en prikkels van de dag. Dit herstel gebeurt voornamelijk tijdens de actieve droomslaap (REM-slaap). Je baby slaapt dan onrustig, ademt onregelmatig en lacht soms in de slaap. Omdat de hersenen zich in het eerste jaar in sneltreinvaart ontwikkelen, brengen jonge baby’s relatief veel tijd door in deze actieve slaapfase.
Hoe werkt de slaapcyclus van een baby?
Een slaapcyclus van een jonge baby duurt ongeveer 45 minuten en is grofweg verdeeld in twee fases: de actieve droomslaap (REM) en de stille, diepe slaap.
Bij de actieve slaap beweegt je baby veel en ontwaakt hij sneller. Tijdens de stille slaap ligt je baby juist heel rustig en ademt hij regelmatig. Na ongeveer zes maanden verandert deze cyclus en gaat deze meer lijken op die van een volwassene: van indommelen, naar lichte slaap, diepe slaap en uiteindelijk de REM-slaap.
Veel baby’s hebben aanvankelijk moeite om meerdere slaapcycli aan elkaar te koppelen. Ze worden dan na 45 minuten huilend wakker, terwijl ze eigenlijk nog niet uitgeslapen zijn. Dutjes die korter duren dan 45 minuten leveren bovendien minder slaapkwaliteit op, waardoor kinderen minder uitgerust wakker worden.
Lees ook: Dit zijn de beste slaaptrainers voor kinderen van dit jaar
Hoeveel slaapt een baby gemiddeld per leeftijd?
Een pasgeboren baby slaapt 14 tot 18 uur per etmaal. Naarmate je baby ouder wordt, neemt de totale slaapbehoefte langzaam af tot ongeveer 12 tot 14 uur rond de eerste verjaardag.
Het slaapritme van kinderen verandert voortdurend in het eerste jaar. Pasgeborenen slapen van voeding naar voeding en zijn tussendoor slechts een uurtje wakker voor een voeding, schone luier en een kort knuffelmoment. Pas rond de 6 weken begint een baby een biologische klok (bioritme) te ontwikkelen, een proces dat tot 3 maanden duurt.
Rond 3 maanden en 4 maanden slapen baby’s ‘s nachts vaak langere blokken, al is doorslapen nog lang geen vanzelfsprekendheid. Sterker nog: tussen de 6 en 8 maanden lukt het een kwart tot de helft van de baby’s nog niet om de nachten volledig door te trekken.
Kinderslaapcoach en logopedist Karolien Kop benadrukt dat een schema vooral een hulpmiddel is: “Gebruik de slaapschema’s als leidraad en houvast. Iedere baby is anders en we zijn bij baby’s geen voorstander van rigide schema’s. Volg altijd de behoeften van je kind.”
Slaapschema baby: 0-2 maanden
Lees ook: Wat kun je doen als je baby niet wil slapen overdag?
Slaapschema baby: 3 tot 5 maanden
Het aantal uren slaap neemt geleidelijk af. ‘s Nachts gaat je baby langzaamaan wat langer achter elkaar slapen. Als je geluk hebt, slaapt je baby nu 4-5 uur achter elkaar, al is doorslapen nog lang niet gebruikelijk. Is je baby 3 maanden of 4 maanden oud, dan slaapt je baby overdag waarschijnlijk zo’n 3,5 tot 5 uur, verdeeld over drie tot vijf dutjes. ‘s Nachts heeft je baby een slaapbehoefte van 11 tot 12 uur.
Door te proberen een (flexibel!) voed- en slaapschema aan te houden, help je jouw baby wennen aan een vast ritme. Ook een bedtijdritueel kan goed helpen. De voorspelbaarheid van vaste routines is voor veel baby's fijn, maar iedere baby is natuurlijk anders. Volg vooral de behoefte van je baby en jouw gevoel.
Een handig slaapschema (uitgaand van de voedingsmomenten):
Lees ook: Slaapschema baby 3 maanden en Slaapschema baby 4 maanden
Slaapregressie 4 maanden
Rond 4 maanden maken de meeste baby’s een periode door waarin ze slechter slapen. Dit heet een slaapregressie, en je baby zal er in de eerste twee jaar van het leven vaker eentje hebben. Een slaapregressie valt samen met een grote stap in de ontwikkeling. Bij een baby van 4 maanden is dit onder meer het veranderen van het slaapritme. Lees hier meer over de slaapregressie bij 4 maanden.
Slaapschema baby: 6 tot 8 maanden
De meeste baby’s van deze leeftijd slapen nog drie dutjes overdag en gaan pas rond 8 à 9 maanden naar twee slaapjes. De slaapjes overdag duren nu samen gemiddeld zo'n 3 tot 3,5 uur. Het ochtendslaapje is voor de meeste baby's het makkelijkste moment van de dag om in slaap te vallen, het derde slaapje het lastigst. 's Nachts heeft je baby gemiddeld zo'n 11 uur slaap nodig.
Pas vanaf 6 maanden kan een deel van de baby's de hele nacht doorslapen of zelfstandig weer in slaap vallen. Maar 25 tot 50 procent van de baby's lukt dat nog niet bij die leeftijd. Bijna de helft van de baby's slaapt past door als ze 1 jaar zijn.
Een handig slaapschema (uitgaand van de voedingsmomenten):
Lees hier meer over een slaapschema voor je baby van 6 tot 8 maanden oud
Slaapregressie baby 8 maanden
Veel baby's krijgen rond de 8 maanden weer een slaapregressie. Veel baby's gaan tijdens deze tweede slaapregressie van drie naar twee slaapjes overdag. Doordat het ritme van je baby verandert, kan je baby overdag wat moeilijker slapen. Lees hier alles over de slaapregressie bij 8 maanden.
Slaapschema baby: 9 tot 11 maanden
Rond de 9 maanden gaat de ontwikkeling van je baby snel: je baby leert kruipen, zitten én je baby wordt bang als jij niet meer in het zicht bent. Dat heeft vaak gevolgen voor de slaap. Veel baby's komen in deze periode 's avonds moeilijker in slaap door alle indrukken van de dag en doordat ze meer gaan dromen. Ook wil je baby misschien niet alleen gelaten worden als je baby gaat slapen.
Je kunt die onrust wat verminderen door alles elke dag in een vaste volgorde te doen en gebruik te maken van een slaapschema. Zo leert je baby al hoe de dag verloopt en leert je baby wanneer jij er wel of niet bent. Leg je jouw baby in bed? Houd dan ook een vast bedtijdritueel aan: kleed je baby in dezelfde volgorde om, zing hetzelfde liedje, zwaai nog een keer, lees hetzelfde (slaap)boekje voor enz.
Heeft je baby veel last van scheidingsangst? Speel overdag dan kiekeboe-spelletjes: je ziet me even niet, maar ik ben er wel. En loop je even weg? Vertel dat dan: ik loop even naar de gang. Gemiddeld slapen baby's van 9 maanden 's nachts zo'n 11 uur en doen ze op een dag twee dutjes van in totaal ongeveer 3 uur.
Een handig slaapschema (uitgaand van de voedingsmomenten):
Slaapschema 1 jaar tot 2.5 jaar
Is je kind eenmaal een jaar, dan kun je merken dat de slaapbehoefte afneemt. Het slaapschema van je baby verandert vanzelf. Sommige kinderen moeten echt nog twee keer per dag slapen, anderen vallen hierdoor ‘s avonds moeilijker in slaap. Is het laatste het geval? Dan kun je proberen het bij één dutje te houden in het slaapschema, na de lunch. Redt je kind het daar niet mee en merk je dat je kind aan het eind van de middag te moe en overprikkeld is? Of valt je baby van vermoeidheid alsnog in slaap? Dan weet je dat je baby nog twee slaapjes overdag nodig heeft en daarop kun je het slaapschema aanpassen.
De meeste dreumesen zijn pas rond de 15-18 maanden klaar voor één slaapje overdag: tussen de middag slapen ze vaak 2,5 uur en in de avond 11 uur.
Als je kind 2 jaar is geworden, heeft je kind gemiddeld dertien uur slaap nodig. Dit is inclusief middagslaapje. Sommige kinderen slapen rond de 2,5 jaar ‘s middags al niet meer, terwijl andere nog een middagdutje doen als ze tegen de vier jaar zijn. Je merkt het meestal vanzelf als je kind er geen behoefte meer aan heeft.
Lees hier meer over: een slaapschema voor je peuter.
Hoe herken je of je baby moe is?
Je herkent vermoeidheid bij je baby aan signalen zoals gapen, staren met een glazige blik, wegkijken, aan de oortjes zitten en jengelen.
Wacht niet te lang met het in bed leggen van je baby zodra je deze vermoeidheidssignalen opmerkt. Een oververmoeide baby maakt stresshormonen aan, waardoor inslapen juist veel moeilijker wordt. Leg je de baby slaperig maar nog net wakker in bed, dan leert hij het beste om zelf in slaap te vallen.
Let op deze veelvoorkomende vermoeidheidssignalen:
Gapen of kreunen.
Staren (glazige blik) of oogcontact vermijden.
Wrijven in de ogen of aan de oren trekken.
Rood omrande ogen.
Het gezicht 'begraven' in jouw borst.
Overstrekken van het lichaam.
Druk fladderen met armen en benen.
Overigens verschilt per baby wat het beste moment is om in bed gelegd te worden als je baby moe is. Sommige baby's raken over hun slaap heen als je te lang wacht, andere baby's (met name jonge baby's) kunnen juist niet goed in slaap vallen als ze nog niet slaperig genoeg zijn. Het is dus ook een kwestie van uitproberen wat voor jouw kind het beste werkt.
Lees ook: Alle slaapproblemen bij baby’s op een rij plús wat kan helpen
Slaapt je baby te weinig?
Vermoed je dat je baby chronisch te weinig slaapt? Dit merk je vaak doordat je kind overdag snel overprikkeld, chagrijnig of hyperactief is, veel huilt of direct in de buggy of auto in slaap valt.
Herken je deze signalen? Probeer dan de wakkertijden tussen de slaapjes in te korten of voeg tijdelijk een extra dutje toe aan het ritme. Ook het vervroegen van de bedtijd in de avond kan wonderen doen om een oververmoeide baby weer in het ritme te krijgen.
Lees ook: Wat kun je doen als je baby niet wil slapen overdag?
Hoe zorg je voor een goed slaapritme bij je baby?
Je creëert een goed slaapritme door te zorgen voor voorspelbaarheid met een vast bedtijdritueel, voldoende daglicht overdag en een donkere, koele slaapkamer.
Een vast schema geeft houvast, maar de juiste slaapomgeving is minstens zo belangrijk. De optimale temperatuur in de babykamer ligt tussen de 15 en 18 graden. Doe in de ochtend direct de gordijnen open en ga dagelijks naar buiten; dit helpt om de biologische klok van je baby gelijk te zetten.
Maak de slaapkamer 's avonds goed donker en gebruik eventueel white noise om plotselinge geluiden te maskeren. Werk altijd met een vast bedritueel. Overdag houd je dit kort (bijvoorbeeld een liedje zingen en de gordijnen sluiten) en in de avond maak je er een uitgebreider moment van met een boekje, een bad of een ontspannende babymassage.
Lees ook: Alle slaapproblemen bij baby’s op een rij plús wat kan helpen
Bronnen: Slaap Informatie Centrum, GGD Hart van Brabant, Voedingscentrum
