Slaapregressie bij je baby: wanneer kun je dit verwachten?

Wat is slaapregressie?

Een slaapregressie is een periode waarin je baby slechter slaapt. Slaapregressie kan een aantal dagen, maar ook weken duren. Bij slaapregressie wordt je baby ‘s nachts regelmatig wakker en kan vervolgens niet of moeilijk meer in slaap komen. Hoewel iedere baby een slaapregressie kan doormaken, heeft de ene baby er meer last van dan de andere.

Wat is het verschil tussen een slaapregressie en een sprongetje?

Een sprongetje verwijst specifiek naar een mentale ontwikkelingsfase, terwijl een slaapregressie een bredere term is voor een tijdelijke terugval in het slaapgedrag. Hoewel beide fases gepaard kunnen gaan met onrustige nachten, is het dus niet exact hetzelfde. Een slaapregressie kan namelijk ook worden veroorzaakt door neurologische rijping, verlatingsangst of fysieke mijlpalen zoals leren zitten of kruipen.

Lees meer: Alles over sprongetjes en de 3 H’s

Waarom krijgt je baby te maken met een slaapregressie?

De hersenen van je kind focussen zich in deze periode volledig op het leren van een nieuwe vaardigheid, zoals omrollen of lopen. Deze intensieve ontwikkeling gaat in de nacht gewoon door. Je kind moet alle nieuwe informatie verwerken en blijft zijn nieuwe vaardigheid als het ware herhalen in zijn hoofd, terwijl hij eigenlijk moet rusten. Zijn zenuwstelsel is actiever, waardoor hij veel lichter slaapt.

Lees ook: Zo hou je gebroken nachten lang(er) vol

Aan welke symptomen herken je een slaapregressie?

Je herkent een slaapregressie aan het plotseling verstoorde slaapritme, zoals vaker wakker worden in de nacht, kortere slaapjes overdag en meer huilen. De meeste baby’s krijgen hiermee te maken, maar ze reageren er verschillend op. Bij sommige kinderen merk je amper iets, terwijl anderen je de hele nacht wakker houden.

Dit zijn de meest voorkomende kenmerken:

• Je baby wordt ’s nachts vaker wakker op willekeurige momenten.

• Je kind komt moeilijk of niet in slaap als hij ’s nachts wakker wordt.

• Je baby wordt ’s ochtends opeens erg vroeg wakker.

• Je baby wil overdag niet slapen of doet hele korte dutjes.

• Of hij doet juist extreem lange dutjes overdag (langer dan 3 uur).

• Je baby is huileriger dan normaal.

• Je kind heeft minder trek in eten doordat hij vermoeid is.

Lees ook: Dit zijn de meest voorkomende slaapproblemen bij baby’s

Wanneer kun je slaapregressie verwachten?

Er zijn vijf slaapregressies in de eerste twee levensjaren van je kind. Een slaapregressie vindt plaats op momenten dat kinderen aanwijsbaar grote stappen zetten in de ontwikkeling. In een periode van een slaapregressie bereikt je kind nieuwe mijlpalen, zoals leren omrollen, leren zitten of leren lopen.

Je kunt de slaapregressie verwachten rond:

• Slaapregressie 4 maanden: De eerste slaapregressie is voor veel baby’s ook meteen de meest heftige. Tijdens deze slaapregressie is je baby 4 maanden oud en veranderen de slaappatronen van je baby. Waar je baby voorheen periodes van 2 tot 4 uur achter elkaar kon slapen, wordt hij nu ’s nachts sneller wakker, omdat zijn slaapcycli zich nu ook ’s nachts hebben gevormd.

• Slaapregressie 8 maanden: Veel baby’s krijgen rond de 8 maanden oud weer een slaapregressie. Ze gaan van drie naar twee slaapjes overdag en ontwikkelen ‘objectpermanentie’. Dit betekent dat ze begrijpen dat als ze hun moeder of vader niet zien, ze nog wel in de buurt kunnen zijn. Dit maakt het inslapen vaak lastiger, omdat je baby niet alleen wil zijn.

• Slaapregressie 12 maanden: Rond z’n eerste verjaardag maakt je kind ook een slaapregressie door. Dit heeft te maken met de grote vooruitgang in zijn motorische ontwikkeling, zoals leren staan of lopen, maar ook omdat zijn taalontwikkeling een sprong maakt. Nu je kind kan zitten en staan, wil hij dat waarschijnlijk ook doen in zijn ledikant. Daardoor gaat hij moeilijker slapen. Laat hem zijn gang gaan, zodat hij er zelf achter komt dat hij moet gaan liggen om in slaap te vallen. Als jij steeds de kamer binnenkomt om hem neer te leggen, blijft je dreumes juist wakker.

• Slaapregressie 18 maanden: Rond deze periode maken veel dreumesen de overstap van twee slaapjes naar één slaapje overdag. Dat kan wederom gepaard gaan met slaapproblemen. Denk aan moeilijker in slaap komen tijdens het middagdutje, of juist ’s nachts slechter of korter slapen omdat je kind overdag te veel uren heeft geslapen. Daarnaast speelt verlatingsangst een rol bij deze slaapregressie: bij veel dreumesen is dat nu op het hoogtepunt. De slaapregressie valt samen met een grote stap in de taalontwikkeling.

• Slaapregressie 2 jaar (24 maanden): De ‘terrible two’s’ zijn aangebroken en dat merk je ook in het slaappatroon van je kind. Je peuter wordt zich steeds bewuster van zijn eigen wil en laat die ook duidelijk merken. Misschien wel het favoriete moment van een peuter om zijn eigen wil te laten horen, is (helaas) als hij naar bed moet. Sommige peuters weigeren hun middagdutje, anderen worden heuse nachtbrakers.

Lees ook: Vanaf deze leeftijd kun je de eerste woordjes verwachten

Hoelang duurt het slechter slapen gemiddeld?

Een slaapregressie duurt over het algemeen een paar dagen tot enkele weken. Omdat ieder kind anders is, bestaat er geen exacte en vaste eindtijd voor. Zodra de hersenen van je baby aan de nieuwe vaardigheid of ontwikkelingsfase gewend zijn, zal de onrust wegebben. Maak je je zorgen of duurt het in jouw ogen extreem lang? Neem dan contact op met het consultatiebureau of je huisarts.

Lees ook: Mijn baby wil niet slapen, wat nu?

Welke slaapregressie ervaren de meeste ouders als het zwaarst?

De meeste ouders en slaapcoaches wijzen de slaapregressie van vier maanden aan als de meest uitdagende fase. Dit komt doordat dit de enige regressie is die gepaard gaat met een permanente biologische verandering in de hersenen. De slaap van de baby gaat over van een tweefasige slaap naar een cyclus met vier fasen, vergelijkbaar met volwassenen. Dit betekent dat je baby tussen elke cyclus alerter wakker wordt en zelf moet leren de overgang naar de volgende fase te maken.

Hieronder een overzicht van de zwaarste momenten:

1. De 4 maanden regressie (De ‘Grote’ Verandering)

Dit is technisch gezien geen tijdelijke terugval, maar een permanente rijping van het slaapsysteem. De baby gaat van een tweefasige slaap naar een slaapcyclus met vier fasen (zoals volwassenen).

• Waarom het zo zwaar is: De baby wordt tussen elke cyclus (elke 45 minuten) alerter wakker en moet opeens zelf leren de overgang naar de volgende fase te maken.

• Gevolg: Veel hazenslaapjes overdag en elk uur wakker worden in de nacht.

2. De 8-10 maanden regressie (Fysieke onrust)

Rond deze tijd gebeurt er mentaal en fysiek enorm veel tegelijkertijd.

• Oorzaken: Verlatingsangst piekt, de baby leert kruipen of staan, en er is vaak een overgang van drie naar twee dutjes.

• Waarom het zwaar is: Je kindje wil in bed gaan staan of kruipen zodra je de kamer uitloopt, wat leidt tot lange strijdpartijen voor het slapengaan.

3. De 18 maanden regressie (Wilskracht)

Dit wordt vaak de meest uitdagende regressie voor peuterouders genoemd.

• Oorzaak: Een combinatie van groeiende onafhankelijkheid (de "nee"-fase) en nieuwe kiezen die doorkomen.

• Gevolg: Je peuter heeft nu de kracht en het uithoudingsvermogen om urenlang te protesteren tegen het naar bed gaan.

4. 24 maanden slaapregressie (De peuter-wilskracht)

Rond de tweede verjaardag verandert de dynamiek in huis vaak door de toenemende zelfstandigheid en fantasie van je peuter.

• Oorzaken: Toenemende verlatingsangst, de ontwikkeling van angst (bang in het donker), het testen van grenzen en een verandering in de behoefte aan het middagdutje.

• Waarom het zwaar is: Je peuter kan nu praten en onderhandelen ("Nog één slokje water!"), uit bed klimmen of simpelweg weigeren te gaan slapen.

• Gevolg: Bedtijd rekken, nachtelijke paniek door dromen of het volledig weigeren van het middagdutje (terwijl ze het nog wel nodig hebben).

Moet je je baby bij een slaapregressie gewoon laten huilen?

Je hoeft je baby niet eindeloos te laten huilen; je kunt hem absoluut troosten en tegelijkertijd helpen om zelfstandig in slaap te vallen. Volgens kinderslaapcoach Nathalie Schittekatte hoeft huilen nooit de basis te zijn van een slaapaanpak, maar is het tegelijkertijd niet nodig om elke kik direct te blussen. Ze benadrukt dat liefdevol leren slapen betekent dat je je kind stap voor stap begeleidt op een manier die bij jullie allebei past. Je reageert wel, maar zorgt er ook voor dat je niet de rust wegneemt die je kind nodig heeft om zelf in slaap te vallen.

Lees ook: Alles over huilen en troosten

Hoe help je je kind (en jezelf) het beste door een regressie heen?

Je hebt weinig invloed op de slaapregressie zelf, maar je kunt de situatie wel aanzienlijk dragelijker maken door nabijheid te bieden, vast te houden aan jullie bekende routines en goed voor jezelf te zorgen.

Met deze praktische stappen kom je de fase beter door:

• Bied duidelijkheid met een vast slaapritueel. Gebruik dit ritueel elke keer als je je baby in bed legt. Lees hier hoe je je eigen slaapritueel ontwikkelt.

• Laat je baby merken dat je er bent. Zo'n ontwikkelingsfase is voor je kind onrustig. Knuffel en troost hem; nabijheid zorgt voor veiligheid, wat weer helpt bij het slapen.

• Check het slaapritme. Kijk goed of het oude ritme nog past. Misschien is je kind toe aan langere wakkertijden of minder slaapjes overdag.

• Maak de slaapkamer goed donker. Omdat kinderen lichter slapen tijdens een regressie, worden ze sneller wakker van licht.

• Houd de slaapkamertemperatuur tussen vijftien en achttien graden. Zo zorg je dat je baby het niet te warm of te koud heeft.

• Zet een white-noiseapparaat in. Dit maskeert omgevingsgeluiden en werkt voor veel baby's geruststellend.

• Verdeel de gebroken nachten. Je hoeft het niet alleen te doen. Wissel de nachten af met je partner of vraag of iemand overdag even kan oppassen, zodat jij zelf wat rust kunt pakken.

Slaapregressie bij dreumes

Rond 18 maanden ontdekt een kind dat hij kan kiezen en nee kan zeggen. Je dreumes kan dan het besluit nemen: ik ga niet slapen. Ook bij deze slaapregressie is het goed om te bedenken dat hij dit niet doet om jou te pesten. Maar hij is misschien wél aan het uitproberen wat zijn ‘nee, ik slaap niet’ voor reactie oplevert. Word niet boos, maar blijf wel consequent. Probeer je te houden aan het slaapritme. Dat je kind niet wil slapen, hoeft niet te betekenen dat hij niet moe is.

Al zijn de dutjes misschien tijdelijk korter dan je gewend was, blijf ze consequent aan je kind aanbieden. Ga ook niet sleutelen aan de bedtijd. Vaak is zelfs een eerdere bedtijd wenselijk wanneer de dutjes tijdelijk rommeliger zijn. Zo raakt je dreumes niet oververmoeid.

Bronnen: Centrum Jeugd en Gezin, GGD