Wat is een vlekjesziekte?
Vlekjesziekten zijn kinderziektes die worden veroorzaakt door een bacterie of virus en gepaard gaan met huiduitslag. Ze zijn vaak erg besmettelijk; besmetting verloopt via de handen of via speekseldruppels in de lucht bij praten, hoesten en uitademen.
De bekendste vlekjesziekten zijn waterpokken, mazelen, de vijfde ziekte, de zesde ziekte, roodvonk en rodehond. De meeste van deze ziektes verlopen mild, maar van mazelen en roodvonk kan je kind zich erg beroerd voelen. Een geruststelling: als je kind een van deze ziektes eenmaal heeft doorgemaakt, bouwt hij antistoffen op en krijgt hij de ziekte meestal niet meer (of in een hele lichte vorm). Tegen mazelen en rodehond worden kinderen standaard gevaccineerd via de BMR-prik, waardoor deze ziektes in Nederland nog maar zelden voorkomen.
Het duurt na besmetting vaak enkele dagen voordat de eerste symptomen zichtbaar zijn. Omdat je kind in die dagen al besmettelijk is, is het belangrijk om het kinderdagverblijf, de peuterspeelzaal of school direct in te lichten zodra je de vlekken opmerkt.
Waar komen de namen vijfde en zesde ziekte vandaan?
De termen vijfde en zesde ziekte komen voort uit de ontdekkingsgeschiedenis van vlekjesziekten. In de negentiende eeuw kende men pas drie ziektes met vlekjes: mazelen, rodehond en roodvonk. Rond 1900 werden er drie nieuwe varianten ontdekt, die logischerwijs de vierde, vijfde en zesde ziekte werden genoemd. Later bleek de vierde ziekte slechts een milde vorm van mazelen te zijn, waardoor die term verdween. De namen van de vijfde en zesde ziekte zijn gebleven.
Welke 7 kinderziektes met vlekjes zijn er en hoe herken je ze?
Ben je op zoek naar de oorzaak van de vlekken bij je kind? Hieronder vind je een overzicht van de 7 bekendste kinderziektes met vlekjes, inclusief de symptomen. Let op: niet alle uitslag wijst direct op een kinderziekte, het kan ook een allergische reactie of eczeem zijn.
1. Wat zijn de mazelen (de eerste ziekte)?
Mazelen is een zeer besmettelijke virusziekte, waartegen in Nederland gelukkig wordt gevaccineerd. De ziekte start vaak met verkoudheid, hoesten, (hoge) koorts, rode ogen en lichtschuwheid.
Zo zien de vlekken eruit: Eerst ontstaan er witte puntjes aan de binnenkant van de wangen. Drie dagen later volgen paarsrode vlekken achter de oren en in het gezicht. Deze vlekken verspreiden zich verder over het lichaam, vloeien vaak samen en worden geleidelijk bruin voordat ze wegtrekken.
2. Wat is roodvonk (de tweede ziekte)?
Roodvonk is een bacteriële infectie waar vooral kleuters vatbaar voor zijn. Het begint met snel oplopende koorts, keelpijn, hoofdpijn, misselijkheid en een witte aanslag op de tong.
Zo zien de vlekken eruit: Na ongeveer twee dagen ontstaan er fijne, donkerrode spikkels op de borst. Dit voelt en ziet eruit als rood kippenvel. De uitslag trekt naar warme plekken zoals de liezen, oksels, knieholtes en elleboogholtes. Verder kleurt het gezicht rood, waarbij een duidelijke 'witte' driehoek rond de mond en neus zichtbaar blijft. De tong kleurt felrood, dik en bobbelig: de bekende frambozentong.
3. Wat is rodehond (de derde ziekte)?
Rodehond is een milde infectie die dankzij het rijksvaccinatieprogramma bijna niet meer voorkomt, maar gevaarlijk kan zijn voor zwangere vrouwen. Het begint met verkoudheidsklachten en opgezette klieren in de nek en achter de oren.
Zo zien de vlekken eruit: Binnen een dag verschijnen platte, rozerode vlekjes in het gezicht en achter de oren. Deze verspreiden zich zeer snel over de rest van het lichaam. De vlekken kunnen soms kort verdwijnen en op een andere plek weer opduiken. Binnen een paar dagen trekt de uitslag vanzelf weg.
4. Wat is de vijfde ziekte?
De vijfde ziekte is een onschuldige virusinfectie die vooral in het voorjaar en de zomer voorkomt. Een kind voelt zich meestal slechts wat hangerig en hoeft geen koorts te hebben.
Zo zien de vlekken eruit: Het start met kleine, vlindervormige, rode vlekjes in het gezicht waardoor de wangen vuurrood kleuren. Het voorhoofd, de neus en de kin blijven opvallend vrij van vlekken. Vervolgens ontstaan er grillige, rozerode vlekken over het hele lichaam. Soms zijn het er zoveel dat de hele huid rozerood lijkt. Na ongeveer tien dagen is de uitslag verdwenen.
5. Wat is de zesde ziekte?
De zesde ziekte is de meest voorkomende vlekjesziekte bij baby's en peuters onder de twee jaar en steekt vooral in de winter en het voorjaar de kop op. Het begint met hoge koorts en fors opgezette klieren achter de oren en in de nek.
Zo zien de vlekken eruit: Pas na een paar dagen, zodra de koorts plotseling daalt, verschijnen de eerste kleine, lichtrode vlekjes in het gezicht. Daarna trekken de vlekken, die overigens niet jeuken, door naar de buik, borst en romp. Binnen twee dagen verdwijnt de uitslag weer.
6. Wat zijn waterpokken?
Vrijwel elk kind krijgt op jonge leeftijd te maken met waterpokken. Deze zeer besmettelijke ziekte begint vaak met een milde verkoudheid, koorts en lichte hangerigheid.
Zo zien de vlekken eruit: Over het hele lijf ontstaan kleine rode vlekjes die zich snel ontwikkelen tot blaasjes, soms met honderden tegelijk. Ze komen zelfs voor in de mond, tussen de haren of op de oogleden en gaan gepaard met flinke jeuk. Na een paar dagen verdrogen de blaasjes tot korstjes, die na twee weken verdwijnen. Bekijk ook de Ouders van Nu-review: Getest: 4x waterpokkenbehandeling
7. Wat is de hand-, voet- en mondziekte?
Dit is een besmettelijke, onschuldige infectieziekte die we veel zien bij kinderen onder de tien jaar in de zomer- en herfstmaanden. (Verwar dit overigens niet met de veeziekte mond- en klauwzeer). Het virus is na besmetting zo'n drie tot zes dagen onzichtbaar, wat betekent dat je kind al besmettelijk is voordat hij klachten heeft.
Zo zien de vlekken eruit: Er ontstaan vlekken en blaasjes op de handpalmen, de voetzolen, bij de lippen en aan de binnenkant van de mond. Ze jeuken in principe niet, maar de blaasjes in de mond kunnen zich ontwikkelen tot pijnlijke zweertjes, waardoor slikken of eten soms lastig is.
Wat moet je doen als je kind een ziekte met vlekken heeft?
De meeste vlekjesziekten zijn onschuldig en eisen simpelweg de tijd om uit te zieken. Als je kind zich niet erg beroerd voelt, mag hij (zolang er geen koorts is) gewoon naar de opvang of naar school. Overleg wel altijd even met de leiding.
Heeft je kind verhoging of koorts? Dat is op zichzelf niet gevaarlijk. Het is wel belangrijk dat hij de warmte goed kwijt kan, dus kleed je kind luchtig aan en bied voldoende en regelmatig vocht aan. Als je kind zich echt ellendig voelt of pijn heeft, is het gebruik van paracetamol toegestaan. Bij waterpokken is het belangrijk om de nagels van je kind kort te knippen om openkrabben (en littekens) te voorkomen. Verlicht de jeuk met een verkoelende zalf of vloeistof (zoals ‘schudsel’) van de drogist of apotheek, maar gebruik deze nooit op open wondjes.
De vlekken verbleken niet als je erop drukt. (Je controleert dit door met een stevig glas op de vlek te drukken. Blijft de vlek zichtbaar door het glas heen? Bel dan onmiddellijk de arts, omdat dit kan wijzen op onderhuidse bloedingen, mogelijk passend bij de gevaarlijke meningokokken-bacterie).
Je kind weigert structureel te drinken, wordt snel zieker, kreunt of wordt erg suf.
Je baby is jonger dan drie maanden en heeft koorts.
Je vermoedt dat je kind roodvonk heeft.
Je bent zelf zwanger (of probeert zwanger te worden) en bent in direct contact geweest met de vijfde ziekte of rodehond.
Vertrouw verder altijd op je eigen gevoel als ouder. Voelt de situatie niet veilig? Bel dan simpelweg de huisarts voor overleg.
Welke inentingen beschermen tegen vlekjesziektes?
Binnen het Rijksvaccinatieprogramma worden kinderen beschermd tegen een aantal gevaarlijke vlekjesziekten. Zo krijgen baby's met 14 maanden de BMR-prik, wat staat voor Bof, Mazelen en Rodehond. Deze prik wordt op negenjarige leeftijd nog eens herhaald. Door de vaccinatie bouwen kinderen essentiële weerstand op. Ook tegen de gevaarlijke bacterie meningokokken is een inenting beschikbaar; deze krijgen kinderen rond de leeftijd van 14 maanden en 14 jaar.
Bronnen: Thuisarts, Benu Apotheek
