Wat is de vijfde ziekte?
De vijfde ziekte (Erythema infectiosum) is een besmettelijke vlekjesziekte, die vooral voorkomt bij kinderen tussen de vier en tien jaar. De vijfde ziekte komt meestal voor in het voorjaar of de vroege zomer. De ziekte wordt ook wel ‘besmettelijke roodheid’ genoemd, omdat het eigenlijk niet meer is dan dat. Er ontstaan over het hele lichaam rode vlekjes. Dat begint in het gezicht. Vooral de wangen kunnen erg rood worden. Na ongeveer een week verdwijnen de vlekken vanzelf.
Als je de vijfde ziekte hebt, kun je last hebben van griepachtige verschijnselen. Denk bijvoorbeeld aan koorts, hoofdpijn en spierpijn. Bij de meeste kinderen zijn de klachten niet ernstig en zijn ze hooguit wat hangerig. Als je de vijfde ziekte hebt gehad, kun je die niet nog een keer krijgen.
INCUBATIETIJD*: één tot drie weken.
SYMPTOMEN: griepachtige verschijnselen zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn en rode vlekjes die samenvloeien tot grotere vlekken.
BESMETTELIJK: ja, één week voordat de rode vlekjes verschijnen.
RISICO VOOR ZWANGEREN: ja, er is kans op een miskraam.
*De tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste symptomen.
Oorzaak van de vijfde ziekte
De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door een virus (het parvovirus B19). Dit virus zit in de keel van besmette mensen en wordt verspreid via druppeltjes in de lucht. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij hoesten, niezen of praten.
Waarschuwing: Deze kinderziektes zijn gevaarlijk voor zwangere vrouwen
Wat zijn symptomen van de vijfde ziekte?
De vijfde ziekte begint bij kinderen meestal met kleine rode vlekjes in het gezicht. Soms zijn de wangen vuurrood. Het kan dan net lijken alsof je kind er een klap op heeft gehad of zich hard heeft gestoten. De huid rond zijn mond ziet er juist bleek uit. Een dag later breiden de vlekjes zich uit naar de armen, benen en billen en een paar dagen later zit ook zijn romp vol uitslag.
De vlekken zijn groot en klein, en liggen als een grillig patroon door elkaar. Ook liggen ze vaak iets bovenop de huid, als een soort bultjes. De uitslag kan jeuken. Wat verder opvalt, is dat de roodheid kan wegtrekken en een paar uur later terug kan komen. De huid van je kind gloeit en voelt warm aan.
Meestal heeft je kind lichte koorts en is hij wat hangerig, maar hij voelt zich niet echt ziek. Na ongeveer een week verdwijnen de vlekjes, zonder te vervellen of littekens achter te laten.
Dit kind met de vijfde ziekte heeft last van vurige huiduitslag.
Vijfde ziekte bij baby’s
Baby’s kunnen de vijfde ziekte krijgen, maar gelukkig is de ziekte onschuldig. Een baby met de vijfde ziekte heeft felrode wangen en vlekken. Is je baby jonger dan drie maanden en heeft hij de vijfde ziekte? Dan is het verstandig om met je baby langs de huisarts te gaan.
Meer vlekjesziekten: De meeste kinderziekten zijn onschuldig. Welke vlekjesziekten zijn er en hoe zie je het verschil?
Vijfde ziekte bij volwassenen
Als volwassenen de vijfde ziekte hebben, voelen ze zich vaak echt ziek. Ze kunnen veel last hebben van gewrichtsklachten. Denk bijvoorbeeld aan pijn en stijfheid van de handen, polsen, knieën en voeten. Dit duurt meestal één tot twee weken. Sommigen krijgen vlekken op hun gezicht en op de rest van hun lichaam.
Is de vijfde ziekte besmettelijk?
Het risico op besmetting is niet heel groot. De vijfde ziekte is vooral besmettelijk als je langere tijd dicht bij iemand in de buurt bent die besmet is, bijvoorbeeld als iemand uit je gezin de ziekte heeft of een ander kind op de kinderopvang. Door hoesten, niezen en praten kan het virus in de lucht komen.
Na de besmetting duurt het één tot drie weken voordat je kind ziek wordt. In de week voordat de vlekjes ontstaan, kan hij andere mensen besmetten. Omdat je dan nog niets aan je kind merkt, kun je de besmetting van anderen niet voorkomen. Zodra je de vlekjes ziet, is je kind al niet meer besmettelijk voor anderen.
Risico’s: de vijfde ziekte en zwangerschap
Er zijn aanwijzingen dat de vijfde ziekte gevolgen heeft voor vrouwen die net zwanger zijn. Het is dus beter om je zieke kind uit de buurt te houden van zwangere vrouwen.
Krijg je de vijfde ziekte in de eerste helft van je zwangerschap? Dan is er een iets verhoogde kans op een miskraam of bloedarmoede bij de baby. Als je de vijfde ziekte hebt gehad voor je zwanger werd, kun je die niet nog een keer krijgen omdat je lichaam al antistoffen heeft gemaakt tegen het virus.
Werkplek vermijden
Ben je zwanger en werk je veel met kinderen, bijvoorbeeld in de kinderopvang, het onderwijs of de zorg? Meld een uitbraak dan bij je werkgever en overleg met de bedrijfsarts, verloskundige of huisarts. Soms is bloedonderzoek nodig om te zien of je antistoffen hebt. Of je tijdelijk aangepast werk nodig hebt, hangt af van je situatie en je zwangerschapsduur.
Wanneer de huisarts inschakelen?
Als je kind de vijfde ziekte heeft, hoef je niet naar de huisarts. Twijfel je, dan kun je natuurlijk wel contact opnemen met de huisarts. Hij kan de vijfde ziekte vaststellen aan de hand van de symptomen en de vlekjes op het gezicht en het lichaam. Een bloedonderzoek is niet nodig. Neem sowieso contact op met de huisarts als je kind de vijfde ziekte heeft en:
te weinig of niet drinkt
steeds moet overgeven
suf wordt
benauwd is of heel snel gaat ademen
blijft huilen of gaat kreunen
de huidskleur grauw wordt
Heeft je kind een verminderde afweer of een ernstige bloedziekte? Overleg dan met de huisarts als je denkt aan de vijfde ziekte.
Zwanger en de vijfde ziekte?
Ben je minder dan twintig weken zwanger en heeft iemand in je gezin of directe omgeving de vijfde ziekte? Overleg dan met je huisarts of verloskundige. Die kan bepalen of bloedonderzoek nodig is. Zo kom je erachter of je mogelijk zelf ook ziek bent of dat je al antistoffen tegen de ziekte hebt. Als blijkt dat je de vijfde ziekte hebt, word je doorverwezen naar de gynaecoloog. Je zwangerschap wordt dan extra goed in de gaten gehouden.
Wat kun je tegen de vijfde ziekte doen?
De vijfde ziekte gaat vanzelf over. Als je denkt dat jij of je kind de vijfde ziekte heeft, bel dan de huisarts als je daar vragen over hebt. Is je kind echt ziek, dan kun je hem het beste laten uitzieken. Zorg voor frisse lucht en als hij last heeft van jeuk, gebruik dan bijvoorbeeld zinkzalf of een zinklotion.
Als je kind de vijfde ziekte heeft gehad, kunnen de vlekken binnen drie weken nog tijdelijk terugkomen. Dit kan door kou, warmte, stress of inspanning komen. De vlekken verdwijnen vanzelf weer.
Goed om te weten
Je kunt de vijfde ziekte maar één keer krijgen.
Mag je kind naar het kinderdagverblijf?
Als je kind zich verder goed voelt, kan hij naar het kinderdagverblijf of naar school. De vijfde ziekte is al besmettelijk voordat iemand klachten krijgt. Thuisblijven helpt niet om te voorkomen dat anderen ziek worden. Vertel de medewerkers van de kinderopvang of leerkracht van je kind dat hij de vijfde ziekte heeft. Zij kunnen in overleg met de GGD andere ouders informeren. Ouders kunnen dan letten op de klachten van de vijfde ziekte bij hun kind.
Valt de vijfde ziekte binnen Rijksvaccinatieprogramma?
Er is geen vaccin om de vijfde ziekte te voorkomen. Je kunt wel zelf een paar maatregelen nemen om de kans dat je de vijfde ziekte krijgt te verkleinen:
Gebruik een papieren zakdoek als je moet hoesten of niezen, of hoest/nies in de plooi van je ellenboog.
Gebruik een zakdoek maar één keer.
Was je handen regelmatig en na het hoesten/niezen.
Je hoeft niet uit de buurt te blijven van mensen die hoesten of niezen, maar pasgeboren baby’s kun je beter wel uit hun buurt houden.
Leer je kind ook hoe hij ‘netjes’ kan hoesten en niezen.
Wat is het verschil tussen de vijfde en de zesde ziekte?
Het verschil tussen de vijfde en de zesde ziekte is heel duidelijk. Bij de zesde ziekte heeft je kind eerst een paar dagen flinke koorts en daarna verschijnen de vlekjes. De vijfde ziekte begint juist met felrode vlekjes op de wangen. Lees hier meer over de zesde ziekte
Bronnen: Thuisarts, RIVM
