Eikenprocessierups: hoe voorkom je klachten?

Wat is de eikenprocessierups?

De eikenprocessierups is een rupsensoort die in eikenbomen leeft. Het is de rups van een nachtvlinder met de naam ‘eikenprocessievlinder’. Het beestje eet zich vol aan de bladeren van eikenbomen en gaat ’s nachts samen met andere rupsen in een soort optocht (processie) op zoek naar eten.

De eitjes van de rups komen in het voorjaar uit. Soms met zoveel tegelijk dat er sprake is van een plaag. Als je met je kind buiten bent, let er dan goed op dat er geen eikenprocessierupsen in de buurt zijn.

Brandharen van eikenprocessierups

Hoewel de eikenprocessierups maar klein is, heeft hij brandharen die heel vervelend kunnen zijn voor de huid, ogen en luchtwegen van mensen. Elke eikenprocessierups heeft maar liefst 700.000 brandharen. Die superkleine witte haartjes op zijn lijf kun je niet met het blote oog zien. Ze laten makkelijk los en worden zo via de wind verspreid. Maar de rups kan ze ook afschieten als hij zich bedreigd voelt.

Aan de brandharen van de rups zitten hele kleine weerhaakjes, die zich vastzetten in je huid, oog of luchtwegen. Je kunt de haren van deze rups daarom niet zo makkelijk verwijderen. Die haren zorgen voor vervelende jeuk en kunnen ook zorgen voor een brandend gevoel, huiduitslag of zwelling.

Tip! Heeft je kind last van hevige jeuk door de brandharen? Een crème met calendula kan verzachtend werken.

Wanneer last van de eikenprocessierups?

Vanaf half mei tot half juli zijn eikenprocessierupsen actief. Daarna verpoppen de rupsen zich tot vlinders. In augustus zijn alle rupsen verpopt. Toch zorgen de brandharen van oude nesten soms nog tot in het najaar voor overlast.

In augustus leggen volwassen vlinders eitjes in de eikenboom. Die eitjes overwinteren en komen in het voorjaar uit. Hoe warmer het is in februari en maart, hoe eerder de rupsen uitkomen. Vanaf half april zijn de eerste rupsen dan alweer actief.

Je denkt misschien dat een (extreem) koude winter helpt om het aantal rupsen te verminderen, maar helaas: de eitjes en jonge rupsen overleven zelfs bij temperaturen van -22 °C. De Nederlandse winter is dus prima te doen voor de eikenprocessierups.

Zo herken je de eikenprocessierups

De eikenprocessierups vind je zoals gezegd in eikenbomen. Vooral in de maanden mei, juni en juli zitten sommige eikenbomen vol met deze rupsen. Je kunt aan een eikenboom zien dat deze rups erin zit door dicht wit, grijzig spinsel rondom de takken en de stam van de boom. Ook zijn de bladeren van de boom aangevreten.

Jonge rupsen hebben een oranje kleur als ze uit het eitje tevoorschijn komen. Als ze ouder worden, verandert de kleur in grijsgrauw met lichtgekleurde zijden. De rups heeft opvallende lange witte haren. Dit zijn overigens niet de haren die voor irritatie zorgen. Dat zijn de heel kleine brandhaartjes, die kun je niet met het blote oog zien.

Uitslag van de eikenprocessierups: zo herken je dit

De brandharen van de eikenprocessierups kunnen zorgen voor huiduitslag bij je kind of jou. Zo kan je last krijgen van rode bultjes of blaasjes en heftige jeuk. De uitslag kan je kind overal krijgen, maar zit vooral vaak aan de binnenkant van de armen. Maar je kunt de uitslag ook krijgen rondom je oksels, hals, borst, buik en rug.

Je kunt huiduitslag door een eikenprocessierups ook herkennen doordat alle bultjes op elkaar lijken. Alsof je kind is geprikt door heel veel muggen.

Andere klachten door eikenprocessierups

Komt je kind in aanraking met de brandharen van de eikenprocessierups? Dat betekent niet automatisch dat hij heftige klachten krijgt. De ene persoon heeft er meer last van dan de ander. Als je vaker in contact komt met de brandharen, kunnen de klachten heftiger zijn.

Binnen enkele uren na contact met een eikenprocessierups kun je last krijgen van deze klachten.

Huidklachten:

• Hevige, branderige jeuk

• Rode bultjes of blaasjes

• Uitslag van rode huid/vlekken

Neus-, keel- en luchtwegklachten:

• Loopneus

• Kriebel/irritatie in de keel, hoesten

• Moeilijk slikken

• Kortademigheid

Oogklachten:

• Roodheid

• Dikke oogleden

• Het gevoel dat er iets in je oog zit

De meeste klachten verdwijnen binnen enkele dagen tot twee weken. Je kind kan zoveel last hebben van de brandharen dat hij één of meerdere van deze symptomen krijgt: overgeven, duizeligheid, koorts en zich niet lekker voelen (algehele malaise). Ook kunnen de plekjes of de ogen gaan ontsteken. Bel meteen de huisarts bij benauwdheid, dikke oogleden, dikke lippen of een dikke tong. Misschien heeft je kind een allergische reactie.

Lees ook: Zo herken je een allergische reactie bij je kind

Behandelplan: wat moet je doen als je klachten hebt van de eikenprocessierups?

Is je kind in contact gekomen met de haren van de eikenprocessierups? Doe dan het volgende:

• Trek zijn kleren uit en was ze op 60 °C: zo was je de brandharen eruit.

• Plak plakband op de huid waar het jeukt en/of rood is en trek het plakband er weer af. De haartjes blijven aan het plakband zitten.

• Spoel de huid of ogen goed met lauw water.

• Ga niet krabben of wrijven. Daardoor wordt de jeuk juist erger.

• Bij hevige jeuk kan zalf of crème met menthol, aloë vera of calendula helpen.

• Bel meteen 112 bij een allergische reactie.

Meer lezen: Waarom de reuzenberenklauw levensgevaarlijk kan zijn

Tips: zo voorkom je klachten

Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot twee weken. Toch is voorkomen beter dan genezen. Let dus goed op als je met je kind naar buiten gaat of op vakantie de tent opzet. Staan er eikenbomen in de buurt? Kijk of de bladeren aangevreten zijn en of er spinsel in de boom en/of op de stam zit. Zo ja, blijf uit de buurt van deze bomen en leg je kind uit waarom hij dat ook moet doen. Ook als je niet meteen ziet of er rupsen zijn, maar de kans wel aanwezig is, is het goed om maatregelen te nemen:

1. 1

   Zorg dat hals, armen en benen van je kind bedekt zijn.

2. 2

   Vermijd direct contact met rupsen, (oude) brandharen, spinselnesten en vervellingshuidjes.

3. 3

   Leg je kind uit dat hij contact met de eikenprocessierups moet vermijden.

4. 4

   Vermijd plekken waar eikenbomen met processierupsen staan. Ook bomen met oude nesten kunnen gevaarlijk zijn.

5. 5

   Heb je in jouw tuin of omgeving last van eikenprocessierupsen? Bestrijd de rupsen niet zelf, maar huur een deskundig bedrijf in of vraag advies bij de gemeente.

Eikenprocessierups: wanneer naar de huisarts?

Houdt je kind veel last van jeuk en wordt dit niet beter met de tips om dit te behandelen, neem dan contact op met de huisarts. Doe dit ook als zijn ogen steeds dikker en roder worden, ondanks spoelen met lauw water. Soms blijft er een brandhaar in het oog zitten, wat kan zorgen voor een ontsteking. En, zoals gezegd: bel direct bij verschijnselen van een allergische reactie.

Lees ook: EHBO bij kinderen, dit moet elke ouder weten

Bastaardsatijnrups en dennenprocessierups

Aan de kust, in de duinen en op het strand kun je ook de bastaardsatijnrups tegenkomen. De bastaardsatijnrups is donkerbruin tot zwart van kleur, heeft twee rode bultjes op zijn rug en bosjes lange, geelbruine haren. Dit is ook een rups met brandharen, die voor dezelfde klachten zorgen als die van de eikenprocessierups. Volg dezelfde tips op wanneer je kind in aanraking is geweest met een bastaardsatijnrups.

Weer een andere rupsensoort met brandharen is de dennenprocessierups, die op verschillende dennensoorten leeft. Deze rups vind je met name in Zuid-Europa, maar hij verspreidt zich geleidelijk naar het noorden toe. De dennenprocessierups geeft alleen klachten als je erop gaat staan.

Check voor meer informatie de website van de GGD.

Bronnen: GGD, Rode Kruis, Thuisarts, Huidarts, Zorgwijzer