duurzaam
door

Simpele tips om duurzamer te leven met je gezin

One small step for mom, one giant leap for mankind. Want ook met een gezin is het best makkelijk om die ecologische voetafdruk te verkleinen.

Steeds meer mensen doen hun best de wereld weer wat mooier te maken en schoner te houden. Er zijn steeds meer nieuwbakken vegetariërs, flexitariërs en vliegschamers. Bijdragen aan een groenere aarde: daar is niets geitenwollensokkerigs aan, het is gewoon hard nodig. Ook als gezin met jonge kinderen kun je veel doen. ‘Heel veel, zelfs,’ zegt Kari van der Heide.

Advertentie

Ze schreef het boek De groene mama, dat volgend jaar herfst verschijnt, en schrijft op haar site columnsbykari.com over duurzaam leven met kinderen. ‘Je denkt misschien dat het vooral de grote bedrijven en landbouw zijn die iets voor een beter milieu kunnen doen, maar echt: alle beetjes helpen. Als duizend mensen besluiten geen plastic zak meer mee te nemen naar de winkel, scheelt dat toch echt duizend plastic zakken.’

Zeker als gezin kun je behoorlijke stappen maken om je zogenaamde ‘ecologische voetafdruk’ te verkleinen. Die kun je onder andere berekenen op wnf.nl/voetafdruktest. De test laat zien hoeveel land er wordt verbruikt bij de productie en het vervoer van alles wat je consumeert en onderneemt, maar ook hoeveel CO2 je daarbij uitstoot. Met name deze uitstoot zorgt voor de opwarming van de aarde. Ecologische voetafdrukken verschillen enorm per persoon, per regio en per land, en natuurlijk per leefstijl. In Nederland staan we er niet al te best op: we stoten ongeveer drie keer zo veel CO2 uit als gemiddeld in de wereld. Dat komt met name doordat we meer energie verbruiken in en om het huis, veel vlees en zuivel eten en regelmatig met de auto en het vliegtuig reizen.

Vijfduizend luiers

Een gemiddeld gezin in Nederland, van twee volwassenen en twee kinderen,  zorgt volgens berekeningen van de voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal voor ongeveer 24 ton CO2-uitstoot per jaar. Daarmee zijn we de nummer vijf CO2-uitstoter van Europa. Ter vergelijking: 24 ton is net zo veel als bijna 200 mensen in Somalië samen uitstoten, maar toch nog altijd een derde minder dan een gezin in Estland, de uitstootkoploper van Europa, de lucht in laat gaan.

Kinderen zijn daarbij flinke ‘boosdoeners’: een kind veroorzaakt totdat hij naar school gaat gemiddeld drie keer meer afval dan een volwassene. Dat zit ’m natuurlijk vooral in de luiers: dat zijn er ruim vijfduizend totdat een kind zindelijk is. ‘Als je wegwerpluiers gebruikt, betekent dat zo’n tweeëntwintig kilo aan extra afval per maand,’ rekent duurzaamheidsexpert Kari van der Heide voor.

Maar ook kleding, speelgoed en alle andere spullen die je alleen voor een baby nodig hebt en die je dus maar korte tijd gebruikt, zorgen voor veel babyafval en uitstoot, net als bijvoorbeeld de potjes groente en fruit en dingen als plastic flessen, servies en spenen. De voetafdruk van een westerse baby is dan ook twee keer zo groot als die van een baby in het midden en zuiden van Afrika. En het is niet moeilijk daar iets aan te doen.

Je kunt natuurlijk allereerst aan de slag met de geijkte dingen die ervoor zorgen dat de ecologische voetafdruk van je gezin kleiner wordt: minder autorijden, minder of zelfs helemaal niet meer vliegen, je huis isoleren en overstappen op groene of zonne-energie, recyclen en minder of geen vlees meer eten. Hieronder zie je wat al deze maatregelen schelen aan CO2-uitstoot.

Zo bespaar je

De gemiddelde Nederlander stoot bijna 16 ton CO₂ per jaar uit, een gezin 24 ton. Maar besparen kan!

  • Geen auto: 2 tot 4 ton
  • Isolatie van je huis: 3 ton
  • Eén keer minder vliegen: 1,5 tot 2,5 ton
  • Tien zonnepanelen: 1 ton
  • Groene energie: 1,5 ton
  • Geen vlees eten: 0,8 ton
  • Koud wassen: 0,3 ton
  • Geen droger: 0,2 ton
  • Recyclen: 0,2 ton
    Bronnen: Milieu Centraal en Lund University, Zweden

Wegbare en wasbare luiers

De grootste klapper die je als jong gezin kunt maken als je duurzamer wilt leven, is wegwerpluiers de deur uit doen en overstappen op wasbare. Dat scheelt niet alleen in geld (de aanschaf van een compleet wasbaar pakket kost ongeveer zevenhonderd euro, maar dat is vijfhonderd euro minder dan drie jaar aan wegwerpluiers kosten), maar vooral ook in milieubelasting. Standaard wegwerpluiers bestaan voor ongeveer dertig procent uit plastic, aldus Milieu Centraal, en daarvan is maar een klein deel afbreekbaar.

Wasbare luiers die je, als ze vies zijn, in zijn geheel of gedeeltelijk (het binnenbroekje) in de wasmachine doet, bevatten geen plastic. Ze zijn van biologisch katoen of bamboe en zorgen voor 1,4 keer minder CO2-uitstoot dan de wegwerpvariant, zelfs als je meerekent dat de wasmachine vaker moet draaien. ‘Sterker nog, zelfs als je de wasbare luiers in de droger zou stoppen, zijn ze nog milieuvriendelijker dan wegwerpluiers,’ vertelt Kari van der Heide. ‘Maar als je echt duurzaam wilt zijn, hang je ze natuurlijk aan de lijn.’

Tips voor wasbare luiers

Op haar blog geeft Van der Heide tips over wasbare luiers. Je hoeft bijvoorbeeld niet bang te zijn voor poep in de trommel, omdat je de meeste ontlasting opvangt met speciale inlegvellen. Die gooi je wel weg, maar omdat ze biologisch afbreekbaar zijn, is dat geen probleem. Wasbare inlegvellen van bijvoorbeeld biologische hennep zijn er ook, die zijn nog beter voor het milieu. ‘Wil je het nog grondiger aanpakken, dan kun je zelfs kiezen voor wasbare billendoekjes,’ zegt Van der Heide. Dat zijn een soort washandjes, maar dan dunner, waardoor ze lekker poetsen. Je kunt ze gewoon met je wasbare luiers in de wasmachine doen en ze zitten niet in een plastic verpakking. Je moet ze alleen wel eerst nat maken voordat je kunt verschonen, hoewel er ook soorten zijn die je met een duurzame olie vochtig kunt houden. Vind je dat niks, dan kun je ook denken aan doekjes van biologisch afbreekbare houtpulp.

De meest duurzame luieroptie is natuurlijk géén luiers gebruiken. Baby Zindelijkheids Communicatie (BZC) is een methode waarbij je je baby nooit een luier aantrekt, maar goed let op zijn poep- en plassignalen, zodat je hem op tijd boven een potje of de wc kunt houden. Dát scheelt pas afval. Zeker ook omdat kinderen die groot worden met BZC, gemiddeld een tot twee jaar eerder zindelijk zijn dan luierdragers, ook ’s nachts.

Meer lezen: Wasbare luiers, zo werkt dat

Borst- en flesvoeding

Ook op het gebied van voeding kun je met kinderen vrij makkelijk duurzamer leven dan gemiddeld. Dat begint al na de geboorte: als je kiest voor borstvoeding en daar lang mee doorgaat, wordt die ecologische voetafdruk in één klap een stuk kleiner. Voor het produceren van één kilo kunstvoeding is namelijk tien liter melk nodig en melkproductie staat garant voor een hoge CO2-uitstoot. Bovendien bevat kunstvoeding palm- en sojaolie, waarvoor tropisch bos wordt gekapt.

Het International Baby Food Action Network (IBFAN), waar ook Nederlandse babyvoedingsorganisaties lid van zijn, berekende dat er elk jaar wereldwijd bijna twee miljard ton kunstvoeding wordt geproduceerd. Dat staat gelijk aan een CO2-uitstoot van veertig miljoen ton: net zo veel als ruim 42 vliegretourtjes Amsterdam-New York. Volgens Milieudefensie is kunstvoeding dan ook een grotere milieuvervuiler dan de wegwerpluier. ‘Het lukt alleen niet iedereen om borstvoeding te geven,’ zegt Kari van der Heide. ‘En niet alle moeders willen het. Als iemand kunstvoeding kiest, adviseer ik glazen flessen met natuurrubberen spenen in plaats van plastic, of siliconen exemplaren.’

Dat rubber wordt weliswaar met een vliegtuig uit de tropen getransporteerd, maar rubberbomen zijn biologisch en CO2-arm geteeld en kunnen tot wel veertig jaar rubber maken. Bovendien bevatten natuurrubber spenen geen gifstoffen, kunnen ze jarenlang mee en zijn ze biologisch afbreekbaar. Uiteindelijk dus best wel duurzaam.

Vlees noch vis

Zijn je kinderen toe aan hapjes, dan is het milieuvriendelijker om hun eten zelf te maken en geen potjes te kopen. Het is dan geen gek idee om ze minder of zelfs helemaal geen vlees te geven. ‘Minder of geen vlees meer eten is eigenlijk het beste dat je kunt doen als je duurzamer wilt leven,’ aldus Van der Heide. Zo is de wereldwijde vleesproductie verantwoordelijk voor bijna twintig procent van de hele CO2-uitstoot en is er voor het maken van een kilo vlees honderd keer meer water nodig dan voor de productie van een kilo graan of groente. Met name rundvlees is slecht voor het milieu. Om één kilo rundvlees te produceren, is vijftienduizend liter water nodig. Ter vergelijking: bij een douchebeurt verbruik je vijftig à zestig liter. Dat komt vooral doordat het veevoer van koeien veel soja bevat, dat liters schaars water kost.

Minderen loont echt: er is minder water nodig, maar per honderd gram niet-gegeten rundvlees wordt er ook nog eens bijna twee kilo minder CO2 uitgestoten. Voor kip is dat 0,4 kilo en voor varkensvlees 0,12 kilo, aldus het Planbureau voor de Leefomgeving. Moet je nagaan wat het aan besparing oplevert als de hele wereld minder vlees gaat eten. Dat bakje vla of die beker melk heeft een vergelijkbare milieu-impact.

‘Minderen met vlees of helemaal geen vlees meer eten wordt steeds makkelijker,’ zegt Kari van der Heide. ‘Er zijn inmiddels zo veel goede vlees- en zuivelvervangers op de markt. Maar ook veganistisch eten is helemaal niet zo ingewikkeld, ook niet met kinderen. Ouders vragen zich vaak af of die wel alle bouwstoffen en vitamines binnenkrijgen als ze geen dierlijke producten meer eten, maar er zijn drie dingen waarop je vooral goed moet letten: proteïne, vitamine B12 en omega 3, meervoudig onverzadigde vetzuren.’ Die vetzuren haal je normaal gesproken uit vis. Veganisten slikken vaak pillen gemaakt van plantaardige algenolie, waar ook omega 3 in zit. ‘Als je je er een beetje in verdiept, komen je kinderen echt niks tekort als ze veganistisch eten,’ zegt Van der Heide. ‘Er zijn tegenwoordig boeken en websites vol over geschreven en er zijn diëtisten die je goed kunnen adviseren.’

Lees ook: Mijn kind wil vegetarisch eten: waar moet ik opletten?

Kleding en speelgoed

Zo zijn er nog ontelbaar veel opties om met je gezin groener te leven. Het blog van Kari van der Heide en veel andere boeken en sites staan er vol mee (zie hieronder). Ook fijn: er bestaat al een volledig ‘groene’ kinderwagen en een buggy van gerecyclede petflessen. Maar babyspullen hoeven natuurlijk niet nieuw te zijn en ook kleertjes kun je prima tweedehands kopen. Wil je toch liever nieuwe rompers en pakjes, kies dan voor kleding van milieuvriendelijke stoffen, zoals biologisch katoen, linnen, hennep of tencel, bij voorkeur met een keurmerk. ‘En was kleding koud. Dat scheelt veel energie en de meeste vlekken krijg je er prima uit op dertig graden,’ tipt Van der Heide.

Geef je kinderen liever ook geen plastic speelgoed of dingen met batterijen, hoe aantrekkelijk ze dat ook vinden. De productie ervan is erg milieuonvriendelijk. Om over het vervoer vanuit – vaak – Azië nog maar te zwijgen. Bovendien is plastic speelgoed niet biologisch afbreekbaar, net als de batterijen die er vaak in zitten. ‘Kies liever voor houten speelgoed met het FSC-keurmerk,’ zegt Kari van der Heide. ‘Of dingen van bamboe of rubber. Die zijn een stuk groener dan plastic en je kunt ze in steeds meer online winkels vinden. Of tweedehands, nog beter.’

Een kind minder

Eerlijk is eerlijk: het minst duurzame dat je kunt doen, is überhaupt kinderen krijgen. De universiteit van het Zweedse Lund rekende onlangs uit dat één kind minder krijgen gemiddeld 58 ton CO2 per jaar scheelt. In dat getal is ook zijn uitstoot in de toekomst al meegerekend. Dat betekent concreet dat als je één kind minder krijgt dan je van plan bent, je alle bovenstaande tips om duurzamer te gaan leven met je gezin, kunt vergeten. Puur en alleen door dat kind niet op de wereld te zetten, bespaar je twintig keer meer CO2 dan met alle andere groene keuzes bij elkaar. Voor prins Harry en Meghan Markle dé reden om het bij maximaal twee kinderen te laten, lieten ze deze zomer weten.

Ook voor Sanneke van Zon (35), moeder van een dochter van zeven en een zoon van vier, is het klimaat een belangrijke overweging om toch niet voor een derde te gaan, ook al wil ze dat eigenlijk graag wel. ‘We eten geen vlees, rijden elektrisch, scheiden ons afval, kopen veel kleding tweedehands, enzovoort. Maar dat weegt allemaal niet op tegen wat een kind allemaal veroorzaakt wat betreft het klimaat. Zul je net zien dat ik een formule1-coureur baar. Sta je daar met je verantwoorde linzenburger… Ik grap er nu over, maar met een kind minder kun je echt verschil maken.’

‘Een kind minder krijgen is inderdaad de meest duurzame optie,’ zegt Kari van der Heide ook. ‘Maar het is wel een heel rigoureuze keuze. Ik geloof dat de mens ook een doel heeft op aarde en ik denk dat als je probeert zo veel mogelijk in harmonie met de natuur te leven en echt duurzame keuzes te maken, je al een heel eind in de goede richting bent. En gelukkig is het allang niet meer zo dat je als duurzame wereldburger minimalistisch op een houtje moet zitten bijten. Je kunt op een duurzame manier ook stijlvol en ‘rijk’ leven. Begin met kleine stapjes als korter douchen en wat minder met de auto en je zult zien dat je het na een tijdje heel raar gaat vinden dat het brood dat je koopt in een plastic zak zit.’ Neem je kinderen vooral mee in die verbazing, dan nemen zij je groene levensstijl vanzelf over.

In perspectief

Je stoot 1 ton CO₂uit als je:

  • 319 liter diesel verbrandt
  •  7 keer naar Parijs vliegt
  •  300 kilo standaard kantoorpapier verbruikt
  •  16.000 kilometer met de trein reist
  •  500 dagen ademhaalt

Bron: Climate Neutral Group

Waterverbruik

Hoewel we in Nederland bovengemiddeld veel CO₂ uitstoten, valt het met ons waterverbruik wel mee: de Universiteit Twente berekende dat een Nederlander ongeveer 4016 liter water per dag verbruikt, tegen 4000 gemiddeld in de wereld. Dat zijn desondanks nog altijd flinke hoeveelheden, die voor tweederde worden veroorzaakt door de productie van vlees, zuivel en eieren. Maar ook onze grote voorliefde voor douchen en badderen speelt een grote rol in het waterverbruik. Bereken je eigen ecologische watervoetafdruk op waterfootprint.org.

Meer lezen?

  • Columsbykari.com en het boek De groene mama van Kari van der Heide (Gottmer)
  • Sustainableyou.nl en het boek Let’s go green van Susan Gerritsen-Overakker (Spectrum)
  • Thinkbigactnow.org en het boek De verborgen impact van Babette Porcelijn (Q)
  • Dit is een goede gids van Marieke Eyskoot (Boekerij)
  • Ecomama.nl

Uitstoot compenseren

Zie je het niet zitten je leven te veranderen ten behoeve van het klimaat? Via treesforall.nl kun je niet alleen je CO₂-uitstoot berekenen, maar deze ook compenseren door wereldwijd bomen te laten planten. Hivos.nl compenseert jouw uitstoot door biogasprojecten in ontwikkelingslanden, en op greenseats.nl kun je voor elke vliegreis die je maakt meebetalen aan klimaatprojecten over de hele wereld.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Neeltje Huirne. Beeld: istock.

Lees ook: 100 dagen wasbaar luieren