Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

normen-en-waarden

Je kind normen en waarden bijbrengen

Opstaan voor ouderen in de trein, niet schelden, niet pesten… Er zijn allerlei normen en waarden die ons helpen op een fijne manier samen te leven. Weet jij welke je belangrijk vindt en hoe je dit meegeeft aan je kind?

Wat zijn normen en waarden

Normen en waarden: je hoort er vaak over, maar wat houdt het precies in? Allereerst waarden, dat zijn opvattingen die voor een grote groep mensen belangrijk zijn en die de sociale omgang met elkaar bevorderen. Hierbij kun je denken aan: eerlijkheid, vertrouwen en respect voor elkaar en elkaars eigendommen.

Advertentie

Uit deze waarden komen normen (regels) voort: je liegt niet tegen mensen, je discrimineert niet en je steelt niet. Normen en waarden zijn dus eigenlijk de omgangsvormen en principes die we gebruiken in het dagelijks leven, om op een goede en sociale manier met elkaar om te gaan.

Als je in de bus zit en er stapt een ouder iemand in die geen zitplaats heeft, bied je diegene jouw stoel aan. Waarom? Misschien omdat je hebt geleerd dat het zo hoort. Of omdat je zelf vindt dat het respectvol en vriendelijk is om behulpzaam te zijn. Zo laat je ook iemand met maar één boodschap voorgaan bij de kassa, of je gaat voor elkaar opzij bij een drukke ingang. Dat zijn dingen die veel mensen doen, uit beleefdheid of omdat je een ander er blij mee maakt.

Normen en waarden in de opvoeding

Een heleboel normen en waarden zijn vanzelfsprekend voor ons. Je hebt ze van jongs af aan meegekregen en je denkt er niet bij na. Als vanzelf draag je deze normen en waarden waarschijnlijk ook over op je kinderen, omdat jij ze het voorbeeld geeft, of omdat je het benoemt als zich iets voordoet wat met normen en waarden te maken heeft.

Wat voor jou vanzelfsprekend is, hoeft niet voor een ander te gelden, of voor je kind. Het is daarom jouw taak om je kind in aanraking te laten komen met normen en waarden die het leven met elkaar leuker en makkelijker maken.

Maar welke normen en waarden zijn nou echt belangrijk voor je? Wat willen jij en je partner jullie kind meegeven? Misschien vinden jullie sommige normen en waarden vanuit een bepaalde (geloofs)overtuiging of cultuur mooi om aan je kind te leren. Of juist niet. Interessant én belangrijk om het daar samen over te hebben. Zo ontdek je of jullie op één lijn zitten. En als jullie weten welke normen en waarden je je kind wilt bijbrengen, zul je er in de praktijk ook bewuster op letten.

Lees ook: Opvoedissues? Zó word je het met elkaar eens 

Voorbeelden normen en waarden voor kind

Welke dingen wil jij je kind zeker meegeven? Wat vind je niet zo belangrijk? Een aantal voorbeelden om te overwegen:

  • elkaar geen pijn doen
  • iedereen is goed zoals hij is en mag zijn zoals hij is
  • vriendelijk tegen elkaar zijn
  • geen vieze of lelijke woorden gebruiken
  • geen kinderen pesten of buitensluiten
  • geen dingen stuk maken
  • een ander troosten als je hem (per ongeluk) pijn doet
  • eerst vragen, niet zomaar afpakken
  • niet liegen
  • respect hebben voor elkaar
  • oudere mensen aanspreken met ‘u’
  • ‘alsjeblieft’ en ‘dankjewel’ zeggen
  • elkaar laten uit praten
  • sorry zeggen, ruzie altijd goedmaken
  • iemand aankijken als hij tegen je praat
  • niet weglopen als iemand tegen je praat
  • tijdens het eten geen telefoon op tafel
  • iedereen helpt mee met de tafel afruimen
  • afval altijd goed scheiden
  • eerst buitenspelen, dan pas schermtijd

Wanneer beginnen met normen en waarden?

Zodra je kind is geboren ben jij zijn grote voorbeeld. Kinderen leren door hun ouders te observeren. Dus ook als je nog niet bewust bezig bent met je kind normen en waarden leren, krijgt hij daar al heel wat van mee. Tijdens een wandeling met de kinderwagen ziet hij hoe je voorbijgangers vriendelijk groet, of hoe je iemand helpt een omgevallen fiets op te rapen. Je kind slaat dit op en gaat het misschien kopiëren, maar weet nog niet echt waarom. Dat komt pas later, als het echte opvoeden begint.

Na zijn eerste verjaardag gaat je kind steeds meer van de wereld ontdekken, dingen uitproberen en kan hij ook gedrag laten zien dat jij niet goed vindt. Dan begint het corrigeren en daarbij kun je uitleggen waarom iets niet mag. Een dreumes die net één is geworden, zal daar nog niet veel van begrijpen. Maar naarmate hij ouder wordt, gaat hij verbanden leggen tussen jouw woorden en zijn gedrag.

De eerste normen die een dreumes leert, zijn bijvoorbeeld: geen speelgoed afpakken, niet slaan, aan tafel blijven zitten tijdens het eten, geen eten uitspugen, zwaaien naar oma als ze naar huis gaat, geen servies op de grond gooien.

Lees ook: Op deze leeftijd begint opvoeden echt

Normen en waarden bij de kinderopvang

Je kind komt steeds meer in aanraking met afspraken en ongeschreven regels. Niet alleen thuis, maar ook op de peuterspeelzaal, op school, bij de gastouder of de opvang. Daar kunnen andere gewoontes en regels gelden dan thuis. Zo moet je kind op de opvang waarschijnlijk eerst vragen of hij naar de wc mag, terwijl hij thuis gewoon mag gaan. En op school moet je je vinger opsteken voordat je iets vraagt, terwijl dat thuis niet hoeft.

Kinderen kunnen doorgaans heel goed omgaan met deze verschillende regels, zolang ze op elke plek duidelijk zijn en niet al te veel afwijken. Oma vindt dingen goed die thuis niet mogen, en zo leren kinderen ook op andere plekken al snel wat de afspraken zijn.

Het helpt als je een opvangplek kiest die goed past bij jouw waarden en normen en jouw visie op opvoeden. Dan kun je er gerust op zijn dat je kind op de opvang geen dingen leert waar jij niet achter staat. Verdiep je in hoe zij over dingen denken en hoe ze met bepaalde situaties omgaan. Je kunt daarvoor het pedagogisch beleid van de opvang doorlezen. Bespreek bij de kennismaking de dingen die jij belangrijk vindt: hoe gaan ze om met straffen en belonen, welke normen en waarden benadrukken ze? Wijkt dit erg af van wat jij belangrijk vindt of past het niet bij jou, kijk dan verder naar een plek die wel goed voelt. Maar bedenk ook dat kleine verschillen met jouw normen en waarden niet erg zijn. Daar leren kinderen alleen maar van.

Loop je na verloop van tijd toch tegen dingen aan waar jij heel anders over denkt dan de opvang of oppas, of misschien opa’s en oma’s die veel oppassen? Praat erover. Vertel wat jij graag anders ziet en luister ook naar de uitleg van de ander. Misschien is er een goede reden voor een bepaalde regel, of kunnen jullie een middenweg vinden.

Lees ook: Voordelen kinderopvang voor je baby

Wat kun jij nog meer doen? 5 tips

  1. Doe belangrijke normen en waarden voor: kinderen leren het meest van wat ze jou zien doen, niet van wat je zegt. Benoem daarbij wat je doet, zodat je kind het snapt. Dat kun je van jongs af aan doen.
  2. Het is het mooist als kinderen dingen niet gaan doen ‘omdat het zo hoort’, maar omdat ze van binnenuit voelen dat het fijn is als je ze doet. Vertel je kind wat het positieve effect is: ‘Kijk, je zei dankjewel tegen de slager en hij lacht, dat vindt hij fijn’ of ‘Als je me helpt met klusjes in huis ben ik sneller klaar en ik vind het veel gezelliger’.
  3. Leg uit waarom iets fijn, aardig, respectvol of behulpzaam is. Waarom je iets belangrijk vindt of waarom je iets doet. ‘Oude mensen kunnen vaak niet zo lang staan, daarom is het fijn als jij je stoel aanbiedt in de trein.’
  4. Leer je kind dat de gewoonten van iemand met een andere achtergrond of cultuur anders kunnen zijn dan die van jullie. Dat jullie normen en waarden niet per se beter zijn dan die van een ander. Zo stimuleer je hem zich in te leven in een ander en zich open te stellen voor andere ideeën. Je kind komt hier misschien vanzelf mee in aanraking op school of in de buurt, maar je kunt hem ook voorlezen over andere culturen of tijdens vakanties benoemen wat in een ander land de gewoontes zijn.
  5. Help je kind van jongs af aan om zich te verplaatsen in anderen. Dat is nog lastig voor heel jonge kinderen, maar je kunt al wel beginnen met verwoorden hoe iets voor een ander is. ‘Wat fijn dat ik een hapje van jouw appel mag.’ Als ze wat ouder zijn, kun je ze ook op een geduldige, vragende manier helpen zich in te leven in een ander: ‘Is het fijn als iemand iets afpakt? Kijk, het kindje moet huilen.’

Maar vooral: geef het goede voorbeeld

Kinderen leren van hun ouders en op plekken waar ze veel komen welke normen en waarden belangrijk zijn om op een fijne manier met elkaar samen te leven. Je kunt daar met de opvoeding van alles aan bijdragen, maar het werkt het beste als je zélf goed weet welke normen en waarden je belangrijk vindt en dat aan je kind laat zien. Voorleven, daar leren kinderen het allermeest van.

Dit artikel is tot stand gekomen en goedgekeurd door artsen en andere (medische) deskundigen van het Ouders van Nu expertteam.


Tischa Neve

Kinderpsycholoog

Tischa Neve is kinderpsycholoog, en opvoedkundige, moeder van Dim en pleegmoeder. Sinds het opvoedtv-programma Schatjes (2006) waarin zij ouders coachte, richt zij zich op het inspireren en ondersteunen van ouders en professionals bij de opvoeding en het grootbrengen van kinderen. Ze schreef het inspiratieboek voor leuker en makkelijker opvoeden, waar praktische tips in staan die je direct in de praktijk kunt brengen bij het opvoeden van je kind.

Contact
Website
Facebook
Instagram