baby honing

Waarom honing gevaarlijk is voor baby’s

Vroeger werd nog weleens de tip gegeven om honing op de speen van je baby te smeren, als zoethoudertje. Tegenwoordig wordt dit met klem afgeraden: honing kan namelijk gevaarlijk zijn voor baby’s. Hoe zit dat precies en wat zijn de risico’s van honing voor je baby?

Honing gevaarlijk voor baby’s tot 1 jaar

Op het consultatiebureau krijg je tegenwoordig het advies om je baby tot zijn eerste verjaardag géén honing te geven. Ook niet een heel klein beetje. In honing kan namelijk een bacterie zitten die levensgevaarlijk is voor baby’s. Als kinderen jonger dan 1 jaar in aanraking komen met deze bacterie, kunnen zij zuigelingenbotulisme krijgen; een ernstige ziekte die tot verlammingen en zelfs – in het ergste geval – tot de dood kan leiden.

Clostridium botulinum bacterie

Honing kan sporen bevatten van de bacterie clostridium botulinum. Deze bacterie leeft normaal gesproken in de grond en kan via de pootjes van de bijen in honing terecht komen. De bacterie maakt een toxine (gifstof) aan, botuline, die al in kleine hoeveelheden erg giftig kan zijn. Botuline kan een ernstige voedselvergiftiging veroorzaken. Dit noemen we botulisme; en bij baby’s ‘infantiel botulisme’ of ‘zuigelingenbotulisme’. Deze ziekte komt in Nederland zelden voor, maar is wel zeer gevaarlijk.

Sporen van de botulisme-bacterie in honing kunnen voor volwassenen in principe weinig kwaad, maar voor baby’s kan het levensgevaarlijk zijn. Baby’s tot 1 jaar zijn erg gevoelig voor de bacterie, daarom wordt geadviseerd om kinderen tot de eerste verjaardag helemaal geen honing te geven. De sporen van de bacterie kunnen overleven in een omgeving zonder zuurstof en zijn ook hittebestendig. Dus ook als je de honing verhit, kan het nog steeds de gevaarlijk sporen bevatten.

Handig voedingsschema per maand: dit mag je baby het eerste jaar eten

Wat is botulisme?

Botulisme of ‘botulinevergiftiging’ is een ernstige ziekte die je kunt oplopen door het eten van besmet voedsel. Het gaat om voedsel dat onjuist is ingemaakt of bewaard en dan vooral om honing of zelf ingemaakte groente en vlees. Botulisme kan bij uitzondering ook optreden door contact met dode vissen en dode watervogels.

De eerste symptomen van botulisme treden ongeveer twaalf tot 36 uur na het eten van het besmette voedsel op, maar het kan ook acht dagen duren voordat de eerste symptomen zichtbaar zijn. Iemand met botulisme gaat slechter slikken, slechter zien, moeilijker praten en raakt verlamd. De ziekte kan fataal aflopen.

Zuigelingenbotulisme

Als een baby sporen van de botulisme-bacterie binnenkrijgt, kunnen deze sporen in de darmen gaan ontkiemen en uitgroeien tot bacteriën, omdat de darmflora van jonge baby’s nog niet goed ontwikkeld is. Die bacteriën kunnen vervolgens het giftige botuline gaan produceren in de darmen van het kind. De gifstoffen tasten de zenuwen aan, waardoor de baby verlamd kan raken of zelfs kan overlijden.

Zuigelingenbotulisme komt vooral voor onder baby’s die jonger zijn dan zes maanden: in 98 procent van de gevallen bij baby’s gaat het om deze leeftijdsgroep. Toch kan het ook daarna nog optreden, daarom wordt geadviseerd om tot de eerste verjaardag geen honing te geven.

Babypoep: wat is normaal qua kleur en frequentie?

Eerste symptomen botulisme bij baby

Als een baby zuigelingenbotulisme heeft opgelopen via besmette honing, duurt het een aantal dagen voordat de ziekte echt doorbreekt. Het kan beginnen met aan aantal onschuldig ogende symptomen:

Vertoont je baby deze eerste symptomen, dan is het – zeker als hij honing binnen heeft gekregen – verstandig om de huisarts te bellen. Hoe sneller botulisme behandeld wordt, hoe kleiner de kans is op complicaties. Als je er op tijd bij bent, kan je kind binnen een paar weken hersteld zijn.

Doordat de eerste symptomen van botulisme vrij onschuldig lijken, is de ziekte in eerste instantie moeilijk te herkennen. Baby’s eten minder goed, slikken wat lastiger, ademen lastiger, worden wat slapper en reageren trager. Daardoor wordt de diagnose meestal pas veel te laat gesteld, omdat er niet aan botulisme wordt gedacht. Dat kan vreselijke gevolgen hebben.

Risico’s voor baby’s

Als een baby niet op tijd behandeld wordt aan botulisme, kan dat zeer ernstige gevolgen hebben. De spierzwakte en verlammingsverschijnselen breiden zich steeds verder uit. In het meest ernstige geval kunnen het hart en de ademhalingsspieren ook verlamd raken, waardoor het kind kan overlijden.

Risico’s voor oudere kinderen of tijdens zwangerschap

De botulisme-bacterie is niet gevaarlijk voor kinderen die 1 jaar of ouder zijn of voor volwassenen. Vanaf 1 jaar is de darmflora van een kind namelijk volledig ontwikkeld en bestand tegen de bacterie. Sporen van de botulisme-bacterie kunnen dan niet overleven in de darmen. Voor kinderen ouder dan 1 en voor volwassenen is de kans dus ook zéér klein dat zij botulisme oplopen. Vanaf 1 jaar kunnen kinderen dus gewoon honing eten, zonder risico’s. Ook tijdens een zwangerschap kun je zonder problemen honing eten. Lees hier meer over de stoelgang en darmen van je kind.

Kans op besmette honing

De kans is klein dat een potje honing is besmet met de bacterie clostridium botulinum, meldt het Voedingscentrum. Maar het is niet te voorkomen dat er via de pootjes van bijen soms toch sporen van de bacterie in honing terecht komen. De bacterie kan in alle soorten honing voorkomen.

Hoe vaak het precies voorkomt dat de bacterie in honing zit, is niet bekend. Uit een onderzoek in 1999 bleken zes van de 85 honingmonsters sporen te bevatten; ongeveer zeven procent dus. Uit andere studies kwamen percentages tussen de nul en veertien procent. De kans is in principe altijd aanwezig, daarom wordt door experts afgeraden om je baby honing te geven.

Wat als je baby toch honing heeft gegeten?

Het kan gebeuren dat je baby toch honing heeft gegeten. Maar de kans dat die honing besmet was met de botulisme-bacterie is klein. En de kans dat je baby ziek wordt is ook zeer klein. In Nederland komt de ziekte vrijwel niet voor; sinds het jaar 2000 zijn er slechts enkele gevallen van zuigelingenbotulisme gemeld.

Heeft je baby honing op, houd je kind dan de komende tijd wel goed in de gaten en wees alert op mogelijke eerste symptomen van botulisme. Denk je symptomen te herkennen, bel dan direct de dokter. Hoe eerder je erbij bent, hoe kleiner de kans op complicaties is.

Een baby met botulisme moet in het ziekenhuis behandeld worden.

Andere risicovolle voedingsmiddelen?

De sporen van clostridium botulinum kunnen naast honing in andere voedingsmiddelen voorkomen, al is de kans klein. Het gaat vooral om zelf ingemaakte groente, vlees en knoflook die voor langere tijd bewaard worden. Ook zelfgemaakte kruidenolie, chiliolie of knoflookolie kunnen de sporen bevatten. Dat komt doordat het zelf handmatig wecken, fermenteren of inmaken van voedingsmiddelen niet altijd goed gaat, bijvoorbeeld doordat het niet goed verhit wordt of niet luchtdicht verpakt wordt.

Overigens is zelf ingemaakt fruit geen risico. Het fruit is namelijk te zuur voor de bacterie om in te overleven. Ook ingeblikt of ingemaakt voedsel uit de winkel is in principe veilig, omdat dit te zuur is of goed gesteriliseerd. Pas wel op als een blikje bol staat; gooi het product dan weg.

Botulisme voorkomen

De allerbelangrijkste tip om botulisme bij je baby te voorkomen: geef je kind geen honing tot hij 1 jaar oud is. Omdat botulisme zo lastig te herkennen is en levensgevaarlijk kan zijn, raden het consultatiebureau en het Voedingscentrum aan om geen enkel risico te nemen. Geef dus ook geen kleine beetjes honing, ook niet opgelost in thee of pap, en ook niet als zoethoudertje op de fopspeen.

Daarnaast geeft het Voedingscentrum de volgende adviezen om besmetting met de botulisme-bacterie te voorkomen:

  • Weck zelf geen groente of vlees. Je kunt wel zelf thuis fruit wecken.
  • Ook het zelf fermenteren van groente of vlees (zoals worst of olijven) wordt afgeraden. Bij producten die door het fermenteren erg zuur worden, zoals zuurkool en yoghurt, is de kans op botulisme kleiner.
  • Bewaar ingemaakte producten in olie, zoals groente in olie, knoflook in olie, zelfgemaakte pesto, sausen of kruidenolie, niet langer dan vier dagen in de koelkast.
  • Gooi bolstaande conservenblikjes met voedsel weg.

Lees ook: Waarom Zweedse autoriteiten rijstwafels voor kinderen afraden.