Seksuele voorlichting geven aan je kind

Seksuele voorlichting geven aan je kind

Seksuele voorlichting is soms best lastig. Hoe pak je dit aan? Je kind ontdekt steeds meer van zijn lichaam en dat van anderen.

Seks is misschien niet zomaar een onderwerp dat je na een drukke schooldag aansnijdt. Maar het is ook niet iets dat je moet vermijden, zelfs niet als je kind nog heel jong is. Het hoort bij zijn opvoeding. Toch wordt er thuis nauwelijks over gesproken. Bij een derde van de kinderen tussen 9 en 12 jaar komt het zelfs helemaal nooit ter sprake. Terwijl kinderen er wel degelijk behoefte aan hebben.

Onderzoek:

Uit onderzoek van Kenniscentrum Seksualiteit Rutgers (KSR) en het NOS Jeugdjournaal blijkt dat kinderen behoefte hebben om vaker en uitgebreider seksuele voorlichting te bespreken. Ook kwam naar voren dat kinderen te weinig over seksualiteit weten. Zo praat 30 procent van de kinderen tussen de 9 en 12 jaar nooit over seks, weet slechts 48 procent wat vrijen of seks is, weet 60 procent waar baby’s vandaan komen en is er weinig kennis over lichamelijke veranderingen tijdens de puberteit

Wanneer beginnen met seksuele voorlichting?

Vroeg of laat komen de vragen: waar kom ik vandaan? Hoe groeit de baby in je buik, hoe komt hij erin en hoe er weer uit? Die vragen vormen de basis van de seksuele voorlichting. Er is niet zo iets als het moment waarop de seksuele voorlichting plaatsvindt. Voorlichting is een constante herhaling, waarbij de vragen als leidraad werken. Vraagt je kind bijvoorbeeld, wat voor een lekkers je uit de condoomautomaat kan trekken, doe dan niet meteen het hele verhaal. Soms heeft je kind al genoeg aan: “O, dat zijn condooms, die kun je niet eten. Vraagt hij door, dan geef je antwoord. Vraagt hij het de volgende dag weer, dan geef je weer antwoord.

Wat vertel je op welke leeftijd?

Kinderen zijn vaak verder dan we denken, dus begin niet te laat met de eerste seksuele voorlichting.

  • 0 – 3 jaar
    Bij kleine kinderen kun je het fysieke verschil uitleggen tussen jongens en meisjes. Benoem ook altijd alle lichaamsdelen en sla de geslachtdelen niet over. Gebruik hiervoor termen waar jij je prettig bij voelt. Vind je het woord ‘vagina’ vervelend, verzin dan iets nieuws. Anders forceer je jezelf en zal je kind dat merken, waardoor het weer een ‘raar’ onderwerp wordt. Bespreek op tijd met je partner welke termen jullie gaan gebruiken. Zo kom je niet voor verrassingen te staan.
  • 4 – 8 jaar
    Is je kind tussen de 4 en 8 jaar, vertel dan eens dat jij en je partner het fijn vinden om elkaar te knuffelen en te zoenen.
  • 8 – 10 jaar
    Later, als je kind tussen de 8 en 10 jaar is, kun je beginnen met praten over seks en waar kinderen vandaan komen. Op deze leeftijd moeten ze de basisinformatie eigenlijk al hebben, zowel de ‘technische’ kennis als praten over emoties en wederzijds respect. Als ouders voor die tijd nooit open seksualiteit besproken hebben, is het voor kinderen gênant als zij dit opeens wel doen. Praten over seksuele opwinding komt meestal pas later aan de orde. Dat bespreken ze waarschijnlijk ook niet met jou maar met leeftijdsgenoten. Geef ook uitleg over menstruatie, de groei van baardhaar en schaamhaar dingen als de eerste zaadlozing. Bijvoorbeeld naar aanleiding van dingen die je in de media ziet of zelf meemaakt.
  • 10 – 11 jaar
    Het is handig om vóór de overgang naar de middelbare school te vertellen wat er allemaal gebeurt in de puberteit. Kinderen kunnen al rond hun negende in de (pre)puberteit komen en dan is het handig om te weten wat er te gebeuren staat. Heftige gevoelens, stemmingswisselingen, menstruatie, schaamhaar, borsten, natte dromen, enzovoorts. Bijvoorbeeld naar aanleiding van dingen die je in de media ziet of zelf meemaakt. Je kunt ook een boek kopen over dit onderwerp. Dan hoef je het niet allemaal zelf uit te leggen.
  • 11+
    Aan het begin van de puberteit geef je de preventieve voorlichting. Dit is bedoeld om je kind te helpen (en te waarschuwen) aan de vooravond van zijn eigen seksuele ervaringen.

Tips voor alle leeftijden

  1. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen
    Als je er jong over begint, is er nog geen taboe. Het is een heel normaal onderwerp en er wordt veel minder lacherig over gedaan dan op latere leeftijd. Uit onderzoek blijkt bovendien dat kinderen die vroeg seksuele voorlichting kregen, gemiddeld juist later beginnen met seks, vaker voorbehoedsmiddelen gebruiken, minder te maken krijgen met dwang én weerbaarder zijn.
  2. Voer het eerste gesprek als je kind 4 jaar oud is
    Dat kan op een lieve en zachte manier. Je kunt al uitleggen wat seksualiteit is en vertellen waar de grenzen liggen. Dit gesprek wordt nu vaak overgeslagen door ouders, waardoor kinderen als ze ouder zijn opeens met heftigere beelden en verhalen (op het schoolplein) geconfronteerd worden. En dan wordt seks misschien iets vies.
  3. Integreer de seksuele voorlichting binnen je dagelijks leven
    Pak het niet op als een zwaar, beladen onderwerp, je hoeft er ook niet speciaal voor te gaan zitten.Soms praat het makkelijker als je elkaar niet aankijkt, tijdens het opruimen of in de auto. Het is een onderdeel van het bestaan en benader het dan ook op die manier. Er doen zich gedurende de dag voldoende momenten voor om iets te bespreken op het gebied van seks. Vaak begint je kind vanzelf met vragen stellen. Bijvoorbeeld als hij je onder de douche ziet en zich afvraagt hoe het komt dat je er anders uitziet dan hij. Kijk en luister naar je kind. Probeer te achterhalen hoe ver hij is, zodat je op zijn niveau kunt aansluiten.
  4. Begin er zelf over
    Stelt je kind nooit vragen over seks of sekseverschillen? Dan is het misschien goed om er zelf zijdelings over te beginnen. Bijvoorbeeld als je twee mensen ziet zoenen op televisie of dieren ziet paren in de wei. Vertel niet teveel ineens, zorg dat je kind zich veilig voelt als je erover begint en praat positief over seks en relaties.
  5. Stel seksuele voorlichting niet uit
    Ouders denken vaak dat hun kind niet geïnteresseerd is in seksualiteit en stellen daarom de voorlichting uit. Dat is struisvogelgedrag. Kinderen hebben vaak wel een beeld bij seks. Dat werkt heel goed als basis voor een gesprek. Stel je kind een vraag erover, dan heb je een mooie aanleiding om die informatie aan te vullen. Als ik ouders kan overtuigen om er gewoon mee te beginnen, blijken ze praten eigenlijk best makkelijk te vinden.
  6. Je kleuter kan al verliefd zijn
    Dat kan voor hem heel heftig voelen, maar toch is het echt iets anders dan verliefdheid bij oudere kinderen. Op de basisschool hebben verliefde kinderen meestal nog geen behoefte aan lichamelijk contact. Je kunt je kleuter helpen door te benoemen hoe verliefd zijn voelt. Dat het je vrolijk kan maken maar ook verlegen. En dat het normaal is. Bedenk samen wat het verschil is tussen verliefdheid en vriendschap.
  7. Je hoeft niet alle vragen van je kind in detail te beantwoorden
    Geef bij voorkeur altijd antwoord op vragen van je kind, zodat hij weet dat het met vragen bij jou terechtkan. Details zijn niet nodig, en kinderen vinden dat vaak ook veel te persoonlijk. Forceer het niet, doet wat in jouw geval oké voelt. Wil of kan je een vraag echt niet beantwoord, wees er dan wel open over het waarom. Leg uit dat je iets voor jezelf wilt houden omdat het intiem is. Als je een antwoord niet weet, zoek het dan op en kom er later op terug.
  8. Mama, doe jij het ook?
    Als je kind een vraag stelt die je niet letterlijk wilt beantwoorden, bedenk dan hoe je toch antwoord kan geven op een manier die aansluit bij zijn beleving. Als je kind vraagt: ‘Doen jij een papa het ook?’ Dan kun je bijvoorbeeld vertellen dat jullie het fijn vinden om te knuffelen en tegen elkaar aan te liggen maar dat de rest privé is. Zo leert je kind dat het normaal is om dingen voor jezelf te houden.

 

Informatieve en preventieve voorlichting

Maak duidelijk onderscheid tussen informatieve en preventieve voorlichting. De preventieve voorlichting doe je aan het begin van de puberteit (ongeveer 11 jaar) en is vooral bedoeld om je kind te helpen (en te waarschuwen) aan de vooravond van zijn eigen seksuele ervaringen. Bij jongere kinderen geef je informatie over alles wat hij om zich heen ziet. Dat is een belangrijke voorwaarde voor hem om zijn wereldje steeds meer te kunnen begrijpen, te ordenen.

Seksuele voorlichting op school

Veel kinderen geven aan dat ze op school geen seksuele voorlichting krijgen, terwijl de onderwijsinspectie sinds 1 december 2012 basisscholen heeft verplicht om een deel van de seksuele voorlichting op zich te nemen.

Ineke van der Vlugt van Kenniscentrum Seksualiteit Rutgers (KSR): ‘Dit onderwerp moet weer op de agenda komen. Seksuele voorlichting zit in de kerndoelen van het onderwijs. Scholen kunnen daar zelf invulling aan even, en dat is ook goed. Maar we willen ervoor pleiten dat een aantal onderwerpen als puberteit, frequenter worden besproken.’

Sinds 1 december 2012 heeft de Onderwijsinspectie basisscholen verplicht (‘kerndoel 38’) een deel van de seksuele voorlichting op zich te nemen. Veel ouders staan daar achter, zo blijkt uit onderzoek onder 1591 vaders en moeders van Rutgers, kenniscentrum seksualiteit. Al hebben ze wel een duidelijke voorkeur voor bepaalde onderwerpen. Leren dat jouw lichaam van jou is en dat niemand er aan mag zitten als je dat niet wilt, vinden de meeste ouders prima. Zo’n 15 % van de ondervraagde ouders wil liever niet dat hun kind tussen de 4 en 8 jaar op school hoort hoe kinderen in de buik komen en dat je verliefd kunt worden op mannen én vrouwen.

Wat moet je kind weten over liefde en seks?

Hoe ouder kinderen worden, hoe ingewikkelder ze het vaak vinden om vragen te stellen over seksualiteit. Als ouder kun je daar zelf ook moeite mee hebben. Toch is het belangrijk om onderstaande punten bespreekbaar te maken. Zodat je kind weet dat hij niet alleen staat met zijn vragen en onzekerheden, en ook voor zichzelf leert opkomen en zijn grenzen op tijd aangeeft.

  • Het is normaal dat kinderen wel eens onzeker zijn in de puberteit, over hun lichaam bijvoorbeeld, of hun populariteit, of de eerste keer verliefd zijn. Maak ze duidelijk dat ze daar niet alleen in staan, ook al wordt er onderling misschien niet openlijk over gepraat.
  • Wanneer jongeren beginnen met zoenen en vrijen, is het belangrijk dat ze dit alleen doen als ze het zelf willen, en alleen als het veilig voelt en fijn is. Niet omdat de stoerste kinderen van de klas ‘het’ al gedaan hebben.
  • Kinderen moeten leren dat ze altijd ‘nee’ mogen zeggen als ze geen zin hebben in zoenen of vrijen, ook als ze net nog ‘ja’ hebben gezegd. En dat de ander die ‘nee’ moet respecteren.
  • Kinderen moeten leren dat je alleen moet vrijen met een condoom, omdat je anders zwanger kunt raken en/of een soa kunt krijgen. Ook als het de allereerste keer is.
  • Vertel ook dat er betrouwbare websites bestaan, zoals die van Sense. Daar vindt allerlei weetjes en tips en kan je kind vragen stellen.

Boeken over seksuele voorlichting

Er zijn verschillende boeken en websites die kunnen helpen om je kind uit te leggen hoe zijn lichaam en dat van het andere geslacht in elkaar zit.

Nuttige websites over seksualiteit:

Eva Broomans

Seksuoloog

Eva Broomans is psycholoog/seksuoloog bij GGZ instelling PsyQ Almere en auteur van het boek 'Verschil in verlangen'. Voor het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis behandelt ze vrouwen met borstkanker en seksuele problemen. Eva is moeder van twee zonen: Ebbe (7) en Fender (5). Ze beantwoordt graag vragen van zwangere vrouwen, moeders en partners over seks. "Seks kan zo'n leuk onderwerp zijn om te bespreken. Met mij, maar ook met je partner en met je kinderen. Het taboe mag er wel wat meer vanaf."