Op welke leeftijd worden meisjes voor de eerste keer ongesteld?
De gemiddelde leeftijd voor de eerste menstruatie ligt tussen de twaalf en dertien jaar, maar de start kan variëren van negen jaar tot en met zestien jaar. Wanneer de eerste menstruatie exact begint, is deels erfelijk bepaald.
Volgens Michèle Haagmans, jeugdarts bij de GGD, ontwikkelt elk kind zich anders en volgt het lichaam een eigen tempo. Zeker in de vroege fase van de puberteit is deze variatie in ontwikkeling volkomen normaal.
Wat zijn de symptomen van de eerste keer ongesteld zijn?
Je herkent de naderende eerste menstruatie aan lichamelijke signalen zoals borstontwikkeling, de groei van schaamhaar, een veranderende lichaamsgeur en vaginale afscheiding. Heeft je dochter pijn in haar onderbuik of onderrug en is de afscheiding roodbruin? Dan is de kans groot dat de menstruatie begint.
Je dochter wordt niet plotseling ongesteld. Er gaat een langere periode aan vooraf waarin je merkt dat haar lichaam verandert, passend bij de puberteit. Enkele duidelijke symptomen op een rij:
Ontwikkeling van de borsten (dit begint soms al twee jaar voor de eerste menstruatie).
Groei van schaamhaar.
Een andere lichaamsgeur.
Witte of gele vaginale afscheiding.
Tip! Met dit leuke en informatieve boek bereid je je dochter voor op haar menstruatie
Wat is de menstruatiecyclus?
De menstruatiecyclus is het maandelijkse proces waarbij een eicel rijpt en het baarmoederslijmvlies dikker wordt; als de eicel onbevrucht blijft, stoot het lichaam dit slijmvlies af en volgt de menstruatie.
Menstrueren betekent dat een meisje geslachtsrijp is en in theorie zwanger kan worden. Meisjes worden geboren met een voorraad eicellen in de eierstokken. Vanaf de puberteit rijpen deze eicellen één voor één. Ongeveer veertien dagen voor de menstruatie vindt de eisprong plaats: een eicel verlaat dan de eierstok. Tegelijkertijd wordt de bekleding van de baarmoeder dikker. Sterft de eicel af, dan komt het extra baarmoederslijmvlies samen met bloed naar buiten via de vagina.
Lees ook: Eisprong of ovulatie: zo verloopt dit moment in je cyclus
Wat voel en zie je als je voor de eerste keer ongesteld wordt?
Bij de allereerste menstruatie ziet je dochter vaak roodbruine afscheiding of licht bloedverlies. Daarnaast kan ze zich moe of emotioneel voelen, en last hebben van buikpijn, rugpijn of hoofdpijn.
De emoties schommelen door hormoonveranderingen, maar ook de spanning van deze nieuwe mijlpaal speelt een grote rol. Het is verwarrend dat haar lichaam dingen doet waar ze geen grip op heeft. Begrip tonen en een luisterend oor bieden helpt hierbij enorm.
Hoe verloopt de menstruatie de eerste keren?
De eerste maanden tot soms wel jaren is de menstruatiecyclus vaak nog onregelmatig. De ene keer duurt het bloeden drie dagen, de volgende keer zeven dagen.
Soms zitten er drie weken tussen, soms maanden. Dit is heel normaal, er komt vanzelf regelmaat in. Let er wel op: als de cyclus vanaf het begin wél regelmatig is, hoort dit ook zo te blijven. Veranderingen in een reeds regelmatige cyclus zijn een reden om de huisarts te raadplegen.
Hoe bereid je je dochter voor op haar menstruatie?
Bereid je dochter voor door open te praten over menstruatie en de werking van het lichaam, eventueel ondersteund door heldere boeken of uitlegvideo’s online.
Omdat meisjes al jong ongesteld kunnen worden, is het essentieel dat ze ruim van tevoren weten wat ze kunnen verwachten. De volgende boeken bieden goede ondersteuning:
Hoera, ik ben ongesteld! Help, ze wordt volwassen van Yvonne Versteeg en Marion Kuipéri
Ben jij ook op mij? van Sanderijn van der Doef en Marian Latour
Zie dit moment ook als een logisch startpunt om seksuele voorlichting te geven. Verdeel deze gesprekken over meerdere momenten. Zo maak je het bespreekbaar en durft je dochter sneller met vragen naar jou toe te komen.
Lees ook: Zo geef je seksuele voorlichting aan je kind
Welke menstruatieproducten gebruik je de eerste keer?
Maandverband en speciaal menstruatieondergoed zijn ideaal voor de eerste menstruaties, omdat deze comfortabel en eenvoudig in gebruik zijn.
Ziet je dochter jouw producten in de badkamer? Leg dan uit waarvoor ze dienen en hoe je ze weggooit. Vraag wat ze fijn vindt en koop samen de eerste menstruatieproducten. Tampons zijn meestal nog geen favoriet. Ze inbrengen is vaak lastig en pijnlijk bij licht bloedverlies.
Maandverband
Zorg dat er altijd een kleine voorraad in huis is. Maandverband is eenvoudig in gebruik en makkelijk te verwisselen en controleren.
Menstruatieondergoed
Menstruatieondergoed is ondergoed met speciale laagjes in het kruis die het bloed absorberen. Je hebt het in verschillende vormen en maten: van hipster tot string. En er bestaan zelfs menstruatiebikini’s en -badpakken. Het meeste menstruatieondergoed kun je tot 12 uur dragen waarna je het omspoelt en in de was doet. Menstruatieondergoed laat bovendien geen nare geurtjes achter. Het fijne van menstruatieondergoed is dat je dochter zich geen zorgen hoeft te maken over tussendoor op school verschonen.
Vraag van tevoren al eens wat je dochter fijn zou vinden om te gebruiken en zorg dat je dat in huis hebt als het moment daar is. Vraag je dochter ook of ze een toilettasje met maandverband en menstruatieondergoed in haar tas wil. Dan is ze altijd voorbereid als ze op school of ergens anders (voor het eerst) ongesteld wordt.
Menstruatiecup
Een menstruatiecup is een herbruikbaar, siliconen cupje dat je inbrengt in je vagina en je niet meer voelt zitten. Het cupje vangt het bloed op tijdens je menstruatie. Zo’n 2 keer per dag (afhankelijk van hoe zwaar je ongesteld bent) leeg je het cupje in het toilet en breng je het opnieuw in. Dit kan je dochter bijvoorbeeld ‘s ochtends doen na het wakker worden, en voor het naar bed gaan. Ook tijdens het sporten – zelfs tijdens het zwemmen – kun je een menstruatiecup gebruiken. Het fijne van een menstruatiecup is dat het heel vrouwvriendelijk is en duurzaam: je hebt er veel bewegingsvrijheid mee en je kunt de cup met kokend water schoonmaken waardoor het jaren meegaat.
Praktische tip: Geef je dochter een toilettas met wat maandverband of menstruatieondergoed mee in haar schooltas. Zo is ze altijd en overal voorbereid.
Lees ook: Prepuberteit: hoe herken je het en hoe ga je ermee om?
Wanneer ga je met menstruatieklachten naar de huisarts?
Neem contact op met de huisarts als de menstruatie na het zestiende jaar uitblijft, de cyclus na drie jaar onregelmatig blijft, of bij extreem bloedverlies en pijn.
Het op gang komen van de cyclus is een gezond, natuurlijk proces. Vaak lost het lichaam onregelmatigheden zelf op. Jeugdarts Michèle Haagmans adviseert echter om een arts te raadplegen in de volgende situaties:
Je dochter is zestien jaar en menstrueert nog niet.
De menstruatiecyclus is na drie jaar nog steeds onregelmatig.
Een regelmatige cyclus wordt plotseling weer onregelmatig.
Het bloeden duurt langer dan zeven dagen per keer.
De menstruatie komt minder vaak dan één keer per drie maanden.
De buikpijn of het bloedverlies is hevig.
De klachten belemmeren haar school of sport.
Ze wordt niet ongesteld en kan zwanger zijn.
Vermoedt de huisarts dat de menstruatie afwijkend verloopt en dat onderzoek verstandig is? Dan kan hij je dochter doorverwijzen naar een gynaecoloog.
Lees ook: Zo zit je menstruatiecyclus in elkaar
Hoe bespreek je vruchtbaarheid en anticonceptie?
Leg je dochter uit dat ze al vruchtbaar is en zwanger kan raken nog vóórdat ze haar allereerste menstruatie heeft gehad. Leg haar uit waarom ze al vruchtbaar is voordat haar menstruatie begint: het eitje is al twee weken voor de menstruatie gerijpt. Vertel haar hoe ze kan voorkomen dat ze zwanger wordt en dat ze het jou kan laten weten als ze toe is aan seks met een jongen.
Jullie kunnen dan samen naar de huisarts om te bekijken wat de beste anticonceptiemethode voor haar is. Ze mag ook alleen naar de huisarts als ze dat liever wil, maar tot zestien jaar hebben meisjes in de meeste gevallen toestemming van de ouders nodig om anticonceptie voorgeschreven te krijgen.
Hoe maak je van de eerste keer ongesteld zijn een positieve ervaring?
Geef je dochter de ruimte om deze mijlpaal op haar eigen manier te beleven, of dat nu met een feestelijk moment is of juist met rust en een warme kruik op de bank.
Het helpt als je dochter leert dat menstrueren iets natuurlijks en gezonds is. Niet elk meisje wil er uitgebreid bij stilstaan. Peil haar behoefte: wil ze samen een taart eten of kruipt ze liever onder een deken? Zorg in ieder geval dat je beschikbaar bent, begrip toont en haar geruststelt wanneer ze dat nodig heeft.
Lees ook: Zo verloopt de groeispurt van je puber
Bronnen: DeGynaecoloog, Sense, Groei Gids
