Wanneer hebben kleuters tijdsbesef?

Leestijd 4 minuten • 16 januari 2026, 14:00

Als het om tijd gaat, leven kleuters echt in hun eigen wereld. Kleuters ‘beleven’ de tijd. Ze onderscheiden dagen door wat ze op een dag gedaan hebben en terugkerende activiteiten, zoals naar school gaan. Als het donker is, is het nacht. Als het licht is, is het dag, heel simpel. Wanneer ontwikkelen kleuters tijdsbesef? En wanneer kan je je kleuter leren klokkijken?

Lees verder onder de advertentie

Wanneer leren kinderen klokkijken?

De meeste kinderen leren pas vanaf zes jaar klokkijken. Toch kun je al op jonge leeftijd van alles doen om hun tijdsbesef bij te brengen. Lees verder voor een aantal handige tips.

Hebben kleuters tijdsbesef?

Je hebt niet alleen de dagelijkse tijd, maar ook de biologische tijd. De biologische tijd is het verschil tussen dag en nacht en de wisseling van de seizoenen. Kinderen hebben de biologische tijd sneller door dan de dagelijkse tijd. Als het donker is, is het tijd om te gaan slapen. Als het licht is, worden ze wakker. Het kan voorkomen dat kinderen in de war raken door de overgang van zomertijd op wintertijd en andersom.

Verder heb je nog de historische tijd. Wat is er in het verleden gebeurd en wat gaat er in de toekomst gebeuren? Kleuters kunnen dit soms een beetje verwarrend vinden. Het kan ook lastig voor ze zijn om het verschil te maken tussen ‘gisteren’ en ‘morgen’. Of tussen ‘gisteren’ en ‘vorige week’. Het is niet gek als je kleuter hier in het begin moeite mee heeft.

Lees ook: 8 gouden tips van ouders die slim omgaan met de wintertijd

Op welke leeftijd ontwikkelt een kind tijdsbesef?

Kinderen beginnen al op jonge leeftijd de verandering van tijd te ervaren en ontwikkelen al met 4 maanden het vermogen om tijd te waarnemen, zo blijkt uit onderzoek. Denk daarbij aan het verschil tussen dag en nacht, simpelweg omdat het licht of donker is.

Het tijdsbesef van kinderen ontwikkelt zich vanaf dan verder en loopt door tot halverwege de kindertijd. Als een kind 2 of 3 is kan hij al woorden als vandaag, gisteren en morgen gebruiken. Toch betekent dat niet altijd dat ze de woorden goed gebruiken en weten wat ze betekenen.

Lees verder onder de advertentie

Hoe werkt het tijdsbesef van kleuters?

Op basisscholen wordt er gewerkt met dagdelen en visuele hulpmiddelen, zoals dagritmekaarten. Zo weten de kleuters wat ze in de ochtend gaan doen en wat ze in de middag gaan doen. Ze leren onbewust het verschil kennen.

Je kunt je kleuter helpen om onderscheid te maken door dagen te gebruiken. ‘Nog drie nachtjes slapen en dan is het vakantie.’ Je kleuter begrijpt dat en kan dan zelfs aftellen. Je kunt ook een kleurkalender gebruiken. Je kleuter mag iedere dag een hokje inkleuren en als hij bij het kruisje of hartje (bijvoorbeeld) is, vindt er een bepaalde activiteit plaats. Zo stimuleer je je kleuter om op een speelse manier om te gaan met de tijd.

Ook thuis kun je natuurlijk met dagritmekaarten werken: een soort agenda met plaatjes waar alles opstaat wat je kind gaat doen, van tandenpoetsen en ontbijten tot ‘s avonds een boekje lezen of pyjama aantrekken. Daarbij kun je nog niet in exacte tijden tegen je kleuter praten. Hij heeft nog geen idee wat het verschil is. De klok kun je voorlopig achterwege laten.

Lees ook: Klokkijken oefenen: hoe doe je dat?

Hoe kan je tijdsbesef bij kleuters stimuleren?

Je kunt het tijdsbesef voor zowel dagelijkse, historische als biologische tijd stimuleren bij je kind. Daar zijn verschillende manieren voor:

Lees verder onder de advertentie

Structuur en routines:
Zorg voor een voorspelbare dag met vaste momenten en praat daar met je kind over. Leg verband tussen een activiteit en de tijd en benoem duidelijke tijdswoorden.
Verhalen:
Praat met je kind over het verleden, het heden en de toekomst. Zo kan je kleuter het verschil leren begrijpen. Als je kind over de tijd praat, kun je hem aanvullen of verbeteren.
Hulpmiddelen:
Je kunt van alles gebruiken om tijdsbesef te stimuleren, zoals de bovengenoemde dagritmekaarten. Je kunt je kleuter bijvoorbeeld de tijd laten ‘meten’ met een (aftel)kalender of zandloper. Of gebruik een slaaptrainer, een speciale kinderwekker die je kleuter leert wanneer het tijd is om te slapen en op te staan.
Spelen:
Probeer je kind met plaatjes de verschillende seizoenen te leren. Maak samen een tijdlijn van zijn leven (geboorte, eerste tandjes en stapjes, etc.). Of laat je kind tien minuten zelf spelen aan de hand van de klok: tot de grote wijzer boven/beneden staat.