‘Wij lieten de deur vroeger gewoon op een kier staan’, zegt mijn schoonmoeder als ik ontdek dat onze babyfoon nog thuis ligt. Je zou bijna vergeten dat er een tijd was waarin het normaal was dat ouders vertrouwden op hun eigen zintuigen en kinderen nog een onvoldoende konden verbergen. Geen babyfoons, schoolupdates, gps-meldingen of dagverslagen van de opvang. Nu al die mogelijkheden er zijn, is de verleiding om ze te gebruiken groot.
Behoefte aan controle
‘De techniek faciliteert ouders enorm in de betrokkenheid bij hun kinderen’, zegt Kina Smit daarover. Als orthopedagoog begeleidt ze ouders en kinderen die vastlopen in de opvoeding of ontwikkeling. ‘Dat is enerzijds positief, want kinderen kwamen die betrokkenheid vroeger misschien tekort, maar het heeft ook een keerzijde. Vroeger was de aanname: met mijn kind komt het wel goed. Tegenwoordig is de aanname: het komt niet goed als ik er niet bovenop zit.’
‘De behoefte om onze kinderen voortdurend in de gaten te houden, komt vooral voort uit een behoefte aan controle’, zegt Smit. ‘Die controle geeft ons een gevoel van veiligheid.’ Veiligheid is daarbij een breed begrip. Met hulpmiddelen als een babyfoon met camera of een gps-horloge hopen ouders de fysieke veiligheid van hun kind te waarborgen, maar veiligheid gaat ook over voldoen aan de maatschappelijke normen. ‘Wanneer kinderen bijvoorbeeld binnen de verwachte groei- en ontwikkelingscurves vallen, geeft dat ouders ook een gevoel van controle en veiligheid.’
Lees ook: zelfredzaamheid van je kind, hoe stimuleer je dit?
Zelfvertrouwen opbouwen
Vooral het gebruik van zogenoemde trackingtools is de afgelopen jaren flink toegenomen. Uit het rapport Tracking Teens (Erasmus Universiteit, 2025) blijkt dat 96 procent van de ouders van tieners digitaal meekijkt met schoolprestaties, 90 procent met gelduitgaven en 66 procent met locatie. Daarmee concluderen de onderzoekers dat ‘digitale surveillance een vast onderdeel is geworden van het moderne ouderschap’. Hoewel die aantallen de afgelopen jaren flink zijn gestegen, is er maar weinig bekend over de langetermijngevolgen voor kinderen. Verschillende experts waarschuwen hier al langer voor.
Ook wat Smit betreft zouden we wat selectiever mogen zijn in het gebruik van al die surveillance. ‘Je wilt dat je kind opgroeit tot een zelfstandige, veerkrachtige en oplossingsgerichte volwassene. Door elk risico voor te zijn, meteen op te vangen of direct in te grijpen, ontneem je je kind leerzame ervaringen. Wanneer je als helikopter- of horlogeouder altijd paraat staat, kan je kind de overtuiging ontwikkelen dat hem niets kan gebeuren. Dat is juist niet wat je wilt.’
Het tegenovergestelde kan ook gebeuren, legt orthopedagoog Smit uit. Ze ziet in haar praktijk regelmatig angstige kinderen. ‘Als je je kind overal volgt en altijd zegt dat hij voorzichtig moet doen, geef je hem (onbewust) mee dat de wereld een onveilige plek is. Het is belangrijk om je kind een basisvertrouwen in de wereld mee te geven en je kind te leren wat hij zelf kan doen als hij toch in een onveilige of moeilijke situatie komt. Zo bouwt je kind (zelf)vertrouwen op.’
Lees ook: 7 tips om het zelfvertrouwen van je kind een boost te geven
Zelf ervaringen opdoen
Zelf heeft Smit twee dochters van 14 en 11 en ervaart ze regelmatig wat het kan brengen als je als ouder niet altijd direct bereikbaar bent. ‘Toen mijn dochter een jaar of negen was, reed ze samen met een vriendinnetje tegen een stilstaande auto. Ze waren erg geschrokken en een voorbijganger heeft hen geholpen. Daarna zijn ze zelf terug naar huis gelopen en hebben we samen een briefje op de auto geplakt.
Eenmaal thuis zei de moeder van haar vriendinnetje boos: ‘Ik had nog zo gezegd dat je je horloge om moest doen, dan had je kunnen bellen.’ Voor mij was dit juist een succeservaring: de meiden hadden zelf de eerste klap opgevangen. Als ze ons meteen hadden kunnen bellen, hadden wij de situatie waarschijnlijk overgenomen.’
Lees ook: GPS-horloge, de voor- en nadelen op een rij, plus tips als je er eentje wilt kopen
‘Ik gun mijn kinderen vrijheid’
Ook Sheila (48) blijft het liefst ver weg van trackingtools. Ze is moeder van Oz (11) en Zola (9). ‘Ik vind dat je je kind de kans moet geven om zelf keuzes te maken, te ontdekken en te groeien, zonder constante controle. Wij hadden dat vroeger natuurlijk ook niet en ik gun mijn kinderen dezelfde vrijheid. Ik zie het als een cadeau aan mijn kinderen, waardoor ze het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid ontwikkelen die ze als volwassenen ook nodig hebben. Daartegenover staat wel dat we duidelijke afspraken maken met elkaar, zoals thuiskomen op afgesproken tijden. Al toen ze klein waren, zijn we begonnen met afspraken maken. Zo lieten we ze zien dat we ze vertrouwen op hun eigen oordeel. Dat doet veel met hun zelfvertrouwen. Ik merk dat ze daardoor juist een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebben en oplossingsgericht zijn.’
Sheila maakte met haar gezin onlangs een wereldreis. ‘Op sommige plekken was het zo druk dat je elkaar makkelijk kwijtraakt. De kinderen kenden onze telefoonnummers uit hun hoofd en wisten wat ze moesten doen, als we elkaar toch kwijtraakten. Ik wil mijn kinderen wereldwijs maken en dat lukt niet als ik ze constant overal tegen bescherm.’ Heb vertrouwen in je kind, wil Sheila andere ouders op het hart drukken. ‘Ze kunnen meer dan je denkt, zolang ze die vrijheid en mogelijkheid maar krijgen.’
Doodeng
Het blijft een persoonlijke keuze, benadrukt Smit. Elke situatie is anders. Voor sommige ouders komt het bestaan van trackingtools juist als een geschenk uit de hemel. Dat geldt ook voor Marije (46). Haar zoon Noa (15) ging vanaf zijn vijfde naar het speciaal onderwijs. Daar ging hij alleen met de taxi naartoe. ‘Hij vond dat doodeng en was altijd bang dat wij hem niet meer konden vinden. Daarom zijn we op zijn verzoek op zoek gegaan naar een app waarmee we hem konden volgen.’
Dat bleek geen overbodige luxe. ‘We hebben parels van chauffeurs gehad, maar ook weleens mensen die onder invloed waren van drank of drugs. Dan werd hij op de verkeerde school afgezet.’ Toen Noa niet meer met de taxi ging, stopte Marije met tracken. ‘Door het tracken voelde hij zich gehoord in een periode waarin zijn mening als kind genegeerd werd door het systeem. Ik ben blij dat we het gedaan hebben en ook heel blij dat we het nu niet meer doen. Als tiener moet je toch je eigen pad leren vinden.’
Lees ook onze review: Getest: welk gps-horloge voor kinderen is het beste?
Van controlepost naar vangrail
Opvoeden is een constant spanningsveld tussen je kinderen beschermen en vrijlaten, en wat orthopedagoog Smit betreft is het daarom vooral belangrijk om bewuste keuzes te maken. ‘Vraag je bij alles af: doe ik dit omdat het in een behoefte van mijn kind voorziet of voorzie ik in mijn eigen behoefte? Is het echt nodig of kun je hetzelfde resultaat op een andere manier bereiken? En hoe denkt je kind er zelf over? Laat je vooral niet leiden door de sociale norm die je misschien voelt of het idee dat je gebruik moet maken van de mogelijkheden die er zijn, omdat je anders geen goede ouder bent.’
Kies je er toch voor je kinderen te volgen, maak dan duidelijke afspraken, adviseert Smit. ‘Praat erover met je kind. Spreek bijvoorbeeld af dat je alleen in noodsituaties kijkt en dat je kind weet wanneer jij meekijkt en wanneer niet. Kinderen moeten ook dingen stiekem kunnen doen, dat is belangrijk voor hun autonomie. Als ouder wil je vooral een vangrail zijn, geen controlepost.’
