Toen peuter Jaxx (2) ineens diabetes kreeg, stond zijn plek op de opvang op het spel: 'Moet hij nu weg?'
Samen leren en spelen, ook als je doof bent, diabetes hebt of extra hulp nodig hebt. In 2035 moet inclusief onderwijs de norm zijn, maar hoe zit dat nu al op het kinderdagverblijf? Als peuter Jaxx ineens een insulinepomp krijgt, vraagt dat iets van de groep: 'Als zijn suiker laag is, gaat hij even voor, óók als er tegelijk twee baby's verschoond moeten worden.'
Jaxx is twee jaar wanneer hij onverwacht de diagnose diabetes krijgt. Jaxx krijgt een insulinepomp. Ingrijpend voor hem en zijn ouders, maar ook voor de medewerkers van het kinderdagverblijf waar hij al lange tijd komt. Er wordt zelfs even gesproken over een overstap naar een medisch kinderdagverblijf. Zijn moeder Rachelle, zelf pedagogisch professional, begrijpt de angst van haar collega’s om die zorg op zich te nemen. Tegelijkertijd wil ze graag dat haar zoon op zijn vertrouwde plek kan blijven.
'Diabetesverpleegkundigen komen naar de groep om uitleg te geven en Rachelle maakt een stappenplan voor haar collega's. Jaxx kan blijven. Dat vraagt om snel schakelen, vertelt ze: 'Als zijn suiker laag is, moet hij direct iets eten.' En als er tegelijk twee kinderen verschoond moeten worden, gaat hij toch even voor.'
Het verhaal van Jaxx laat zien hoe een extra zorgvraag de vertrouwde plek van een kind ineens ter discussie kan stellen. Wat is er nodig om samen opgroeien mogelijk te maken?
'Inclusie begint bij de zandbak, niet pas op school'
Samen naar school fietsen, je broertje tegenkomen op het plein en na school spelen met een vriendje uit de buurt. Ook voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben, zou dat vanzelfsprekend moeten zijn. De overheid wil daarom dat in 2035 de meeste scholen inclusief onderwijs bieden. Kinderen krijgen daar de ondersteuning die zij nodig hebben. Speciaal onderwijs blijft beschikbaar.
Deze plannen richten zich vooralsnog vooral op het onderwijs. Kinderopvang wordt wel genoemd, maar volgens Liza Claasens-Lejeune, locatiemanager en projectmanager inclusie bij MIK & Spelenderwijs, is nog onvoldoende uitgewerkt wat dit concreet voor de opvang betekent. Terwijl kinderen elkaar vaak al als baby of peuter leren kennen en de eerste vriendschappen daar ontstaan.
MIK & Spelenderwijs zet daarom zelf stappen richting inclusievere opvang. Voor Liza begint dat bij de ruimte om elkaar te leren kennen. ‘Inclusie begint met elkaar echt zien en daar oprechte interesse in willen tonen.’ Ze hoopt dat kinderen in hun eigen buurt kunnen opgroeien, ook als zij extra begeleiding nodig hebben. Daarbij stelt de opvang zichzelf steeds opnieuw de vraag: wat kunnen wij aanpassen, zodat een kind hier wél kan meedoen?
Lees ook: Kinderopvang heeft positief effect: kinderen zijn minder druk en minder depressief
'Voor mijn zoon was hij gewoon een vriendje'
Wat samen opgroeien kan betekenen, zag Liza ook als moeder. Haar zoon zat op de opvang bij een jongen met een verstandelijke beperking. Voor haar zoon was hij een vertrouwd vriendje. Liza zag hoe zijn ouders daarvan genoten.
Juist daarin ziet ze de waarde van samen opgroeien. Haar zoon leerde zijn klasgenootje kennen zoals hij was. Dat hij extra begeleiding nodig had, stond hun plezier samen niet in de weg. Vriendjes van de opvang kom je ook tegen in de buurt. Ouders leren andere ouders kennen en contacten gaan verder dan de uren op de groep.
'Liza herkent die vanzelfsprekendheid uit haar eigen jeugd. Haar ouders waren vrijwilligers bij gezinsvakanties voor kinderen met een beperking. Vanaf haar tweede ging ze mee, later werd ze zelf vrijwilliger. 'Voor mij was het de normaalste zaak van de wereld.' Maar voor mijn klasgenootjes niet, want zij kwamen deze kinderen eigenlijk nooit tegen.' Die vertrouwdheid gunt ze haar eigen kinderen ook.
Gelijkwaardig behandelen
Inclusie gaat volgens Liza ook over culturele achtergrond, gezinssamenstelling en verschillen in ontwikkeling. Dat zie je terug in de inrichting van de groep: poppen met verschillende huidskleuren en voorleesboeken waarin verschillende gezinnen voorkomen. 'Daar begint het met je aanbod om het gesprek op gang te brengen.' Zo krijgen kinderen de ruimte om zichzelf te herkennen én anderen te leren kennen.
Samen opgroeien betekent ook dat de aandacht op de groep wordt afgestemd op wat ieder kind nodig heeft. Dat hoeft volgens Liza niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Het ene kind trekt zelf zijn schoenen aan, terwijl een ander daarbij hulp nodig heeft. Ook elkaar helpen kan waardevol zijn. 'Je moet zien hoe kinderen daarin kunnen groeien als ze iemand mogen helpen.'
Soms vraagt dat om verdere aanpassingen, zoals een activiteit in een kleiner groepje aanbieden of extra begeleiding bij overgangsmomenten. Vooral gedrag dat intensieve begeleiding vraagt, kan volgens Liza een uitdaging zijn.
Medewerkers mogen daarom terugvallen op collega's, ook van een andere groep. Daarvoor zijn afspraken nodig over hoe zij elkaar op moeilijke momenten ondersteunen. 'Het is niet iets wat we bij één iemand kunnen neerleggen.' Zo wordt de begeleiding van alle kinderen een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Lees ook: Hoeveel kinderen per pedagogisch medewerker op kinderdagverblijf?
De beste start: opgroeien tussen buurtgenootjes
MIK & Spelenderwijs onderzoekt samen met medewerkers hoe inclusie een vanzelfsprekend onderdeel van de opvang kan worden. In teamsessies bespreken zij wat al goed gaat, waar zij tegenaan lopen en welke ondersteuning nodig is. Zo wordt duidelijk wat inclusie van de organisatie vraagt, van deskundigheid op de groep tot samenwerking met scholen en zorgprofessionals.
Een theatervoorstelling over inclusie en het magazine Onze verhalen van binnenuit helpen om het gesprek op gang te brengen. De ervaringen van medewerkers en ouders maken concreet wat samen opgroeien betekent. Zoals bij Jaxx, die dankzij uitleg en goede afspraken op zijn vertrouwde opvang kon blijven.
'Inmiddels gaat Jaxx naar school en de bso. Rachelle is dankbaar voor de steun van haar collega’s tijdens zijn tijd op de opvang. Haar zoon zelf ziet ondertussen soms een kans: bij een pompalarm vraagt hij alvast om een snoepje, voordat duidelijk is of zijn bloedsuiker laag is. Rachelle moet erom lachen. 'Dat hoort er bij.' Het laat zien dat hij een gewoon kind is.'
Lees ook: Hoeveel dagen opvang is ideaal? Expert: ‘Drie dagen opvang? Dat is echt niet te veel’
Bronnen: Rijksoverheid