Homoseksueel ouderschap

Homoseksueel ouderschap

Dat je als homostel geen van beide een kind kunt baren, maakt homoseksueel ouderschap juridisch behoorlijk ingewikkeld. Hoe zit het bijvoorbeeld met de erkenning van jullie kind? En wat moet je allemaal vastleggen als je kiest voor co-ouderschap?

Homoseksueel ouderschap

De wet werkt niet in het voordeel van gezinnen met twee vaders. Die zegt namelijk dat de vrouw uit wie een kind wordt geboren en in sommige gevallen haar partner, automatisch juridisch de ouders zijn. Zij hebben ook automatisch wettelijk het ouderlijk gezag over het kind. Hoe regel je het juridisch bij homoseksueel ouderschap zo, dat jullie kind ook volgens de wet in alle opzichten jullie kind wordt?

Ouderlijk gezag

Kies je voor co-ouderschap of draagmoeder, dan moet je actie ondernemen om te zorgen dat jij en je partner juridisch ouders worden van jullie kind én het ouderlijk gezag krijgen. Juridisch ouderschap is iets anders dan ouderlijk gezag. Om het gezag over een kind te hebben, hoef je niet juridisch de ouder te zijn. Bij juridisch ouderschap ga je een familieband aan met het kind. Dat heeft gevolgen voor onder andere zijn nationaliteit en het erfrecht. Ouderlijk gezag duurt tot een kind 18 jaar is en betekent dat je verantwoordelijk bent voor de verzorging en opvoeding van een kind. Daarbij hoort ook een financiële onderhoudsplicht tot het kind 21 is.

Juridische ouders

Een kind heeft maximaal twee juridische ouders. Dat maakt het ingewikkeld als er meer ouders zijn. Bijvoorbeeld als een kind zowel door zijn biologische moeder, als twee vaders wordt opgevoed. De niet-juridische ouder(s) hebben geen zeggenschap over het kind. Zij kunnen bijvoorbeeld geen medische beslissingen nemen of een spaarrekening voor hun kind openen. Ook erven kinderen niet automatisch van hun niet-juridische ouders.

Homoseksueel en kinderwens

Ben je homoseksueel en heb je een kinderwens, dan zijn er verschillende opties om die te vervullen. Je kunt bijvoorbeeld een kind adopteren, een draagmoeder zoeken of een kind krijgen met een alleenstaande vrouw of lesbisch stel. Voor homoseksuele mannen is het niet altijd makkelijk om vader te worden. Veel landen staan adoptie door homoseksuele stellen niet toe en ook aan het inschakelen van een draagmoeder zitten haken en ogen. Hieronder gaan we verder in op de mogelijke opties.

Draagmoeder

Wil je dat je kind biologisch aan jou verwant is, dan kun je op zoek gaan naar een draagmoeder. Een draagmoeder draagt een kind voor de wensouder(s) waarbij de eicel eventueel is bevrucht door een zaadcel van een van de vaders. Er zijn juridisch gezien twee verschillende situaties.

  1. Ongetrouwde draagmoeder

    Zijn jullie ongetrouwd en de draagmoeder ook, dan kan een van jullie met toestemming van de draagmoeder al tijdens de zwangerschap het kind erkennen. Diegene is dan de juridische vader van het kind. Na de geboorte moeten jullie via de rechtbank regelen dat hij eenhoofdig gezag krijgt. De tweede vader kan het kind adopteren als jullie het kind twee jaar samen hebben verzorgd. De draagmoeder verliest dan haar juridisch ouderschap.

  2. Getrouwde draagmoeder

    Is de draagmoeder getrouwd of heeft zij een geregistreerd partnerschap, dan wordt haar partner of echtgenoot automatisch de juridisch vader van het kind. Dit vaderschap kan worden ontkend via de rechtbank. De rechtbank kan vervolgens het vaderschap van de biologische vader erkennen of één van jullie erkent het kind met toestemming van de moeder. Vervolgens gaat de procedure op dezelfde manier als bij een ongehuwde draagmoeder.

  3. Buitenlandse draagmoeder

    De keuze voor een draagmoeder (en bevalling) in het buitenland maakt de situatie complexer. Per land gelden andere regels. Het is verstandig je te laten begeleiden door een advocaat of notaris die kennis heeft op het gebied van buitenlands draagmoederschap.

Co-ouderschap

Steeds meer homostellen kiezen ervoor om samen met een ander stel of een alleenstaande vrouw het ouderschap aan te gaan. Zij voeden hun kind dan op binnen een co-ouderschap (ook wel gedeeld ouderschap). Denk aan een homostel met een single vrouw of een homopaar met een lesbisch koppel. Kies je voor een co-ouderconstructie? Leg jullie afspraken met de moeder(s) van jullie kind, dan vast in een contract. Houd er rekening mee dat een kind wettelijk gezien maximaal twee ouders kan hebben.

Op de volgende sites kun je oproepjes plaatsen om co-ouders te zoeken:

Ook zijn er organisaties die speeddate-avonden houden voor lesbische koppels en homostellen die kinderen willen.

Co-ouderschap met een lesbisch stel

Ook bij deze ouderschapsconstructie geldt dat de moeder die het kind draagt, de juridische ouder is. Jullie moeten onderling afspreken wie de tweede juridische ouder wordt: dat kan de tweede moeder zijn of één van de vaders. Als de biologische moeder getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft, dan krijgt haar partner automatisch het gezag over het kind. Het kind erkennen doe je met toestemming van de biologische moeder bij de burgerlijke stand van de gemeente.

Wil jij of je partner juridisch vader worden en gedeeld gezag krijgen, dan moet deze vader de baby tijdens de zwangerschap erkennen. Na de geboorte kan hij dan samen met de biologische moeder gezamenlijk gezag aanvragen bij de griffier van de rechtbank.

Co-ouderschap met een single moeder

Bij een co-ouderschap met een bewust alleenstaande moeder is de moeder de eerste juridische ouder en heeft zij het gezag. Zij is ook degene die bepaalt wie de tweede juridische ouder wordt. Het is verstandig dat één van jullie de baby al tijdens de zwangerschap erkent. Zolang dat niet is gebeurd, hebben jullie geen zeggenschap over het kind. Mochten jullie onenigheid krijgen, dan kan de moeder besluiten het kind door iemand anders te laten erkennen of het gezag met iemand anders dan jullie te delen. Het is heel moeilijk om omgang met jullie kind af te dwingen als de moeder het door een ander laat erkennen.

Voor advies op maat kun je terecht bij een notaris of advocaat. Er zijn notarissen en advocaten die zich hebben gespecialiseerd in lesbisch en/of homo-ouderschap.

Meer informatie

Meer informatie voor homoseksuele en lesbische wensouders vind je bij Stichting Meer dan Gewenst. De website zwangervooreenander.nl gaat over niet-commercieel draagmoederschap.

tip

Adoptie

Het proces om een kind te adopteren is lang, intensief en duur. In maar heel weinig landen is adoptie door ouders van hetzelfde geslacht toegestaan. In de praktijk komen de meeste adoptiekinderen uit dertien staten van de VS. De meeste adoptiebureaus bemiddelen niet voor homoseksuele vaders; je moet de adoptie zelf regelen. De Nederlandse Adoptie Stichting is een uitzondering, zij bemiddelt in Zuid-Afrika ook voor homoseksuele ouders.

Een Nederlands kind adopteren

In Nederland worden jaarlijks gemiddeld maar 26 kinderen opgegeven ter adoptie. Meestal wordt voor deze kinderen een plekje gezocht binnen hun eigen sociale netwerk. Adoptie van Nederlandse kinderen komt dan ook amper voor.

Eenouderadoptie

In sommige landen, in de VS bijvoorbeeld in bepaalde staten, kun je terecht voor eenouderadoptie. Een van jullie gaat dan als alleenstaande ouder de adoptieprocedure in. Als jullie het kind vervolgens minimaal een jaar hebben verzorgd, kan ook de tweede vader het kind adopteren.

Meer informatie voor homoseksuele en lesbische wensouders vind je bij Stichting Meer dan Gewenst.