Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 

Een samengesteld gezin vormen, hoe doe je dat? 'Het gaat stroef en gepaard met tranen'

Steeds meer baby’s worden geboren in een samengesteld gezin. Hoe voeg je twee gezinnen samen? En hoe is het om behalve moeder of vader ook bonusmoeder of -vader te worden? Journalist Pauline Bijster weet er alles van.

Advertentie

Meer dan half miljoen kinderen

Bij katten uit verschillende huizen wordt geadviseerd ze niet meteen in één ruimte te laten, met mensen kan dat helaas niet. Hoewel het misschien niet zo gek zou zijn. En een goed doordachte handleiding ‘Zo maak je van allemaal losse onderdelen samen een gezin’ is er ook niet.

Als je dit leest en jij of jouw baby worden ook een onderdeel van een samengesteld gezin, zijn jullie niet alleen: 527.000 kinderen jonger dan 18 jaar hadden in 2017 minstens één stiefouder, -broer of -zus, of halfbroer of -zus. Dat is 16 procent van alle minderjarigen, blijkt uit cijfers van het CBS. Met andere woorden: een half miljoen kinderen groeit op in een of andere niet traditionele gezinsvorm. En de afgelopen vijf jaar zal dit cijfer alleen maar hoger zijn geworden.

Niet allemaal zelf uitgekozen

Mijn eigen gezin is een samenstelling: ik heb vier kinderen van drie vaders. Twee keer opnieuw kreeg ik dus een baby met een nieuwe man, die zelf nog geen kinderen had. Dit ging, zoals je snapt, niet zonder slag of stoot. Nu is het krijgen van een baby altijd wel een spannende gebeurtenis. Maar als je een baby krijgt in een gezin dat bestaat uit mensen die elkaar niet per se allemaal zelf hebben uitgekozen, of elkaar nog maar net kennen, is het dat helemaal.

Als mijn dochter trots rondjes liep met haar nieuwe halfzusje, de baby, vond ik dat schattig. Mijn partner vond het eng: kon dat meisje van 6 jaar dat wel? Zijn dochter, de baby, ging voor alles. Voor de andere kinderen was dat weleens lastig te begrijpen. En ik zat er natuurlijk tussenin.

Advertentie

Soort-van-papa, noemden ze hem

De verantwoordelijkheid om iedereen gelukkig te houden, viel me zwaar, en dat lukte natuurlijk ook helemaal niet. Mijn partner verzuchtte daarentegen hardop dat het nogal een ondankbare taak was, bonusvader zijn. Als hij weer had uitgepakt met een avontuurlijk uitje of cadeautjes, en de kinderen toch knorrig tegen hem bleven.

Toen we vrij snel nadat we gingen samenwonen, ook samen een kind kregen, riepen mensen enthousiast tegen hem: ‘Wow, je krijgt niet één, maar in een klap vier kinderen!’ Maar of hij dat eigenlijk wel wilde, weet niemand. Hij moest het er maar mee doen. Evengoed zaten de kinderen niet speciaal te wachten op een nieuwe bonusvader. Of ‘soort-van-papa’, zoals ze hem in het begin noemden. Ook zij moesten het er maar mee doen.

Je moet concessies doen

Dit was een heel korte samenvatting van zeven pittige jaren. Toch is het ons gelukt om een soort-van-gezin te worden. De jongste is eigenlijk degene die van ons een gezin heeft gemaakt. En wij hebben allemaal heel veel concessies gedaan.

Bijvoorbeeld: we gaan niet meer met z’n zessen op vakantie. Dat hebben we natuurlijk wel geprobeerd, maar het liep steevast uit op zo veel confrontaties en gedoe dat we voor ieders rust en plezier hebben besloten dat zomervakanties ook anders kunnen dan in de geijkte vorm. Als ik alleen met de oudste kinderen ga, of alleen met mijn vriend en onze dochter die we samen hebben, is het namelijk wel gezellig. Of we gaan met familie, of de kinderen gaan op kamp, enzovoorts.

Advertentie

Open zijn over de verschillen

‘Schrijf dat voorbeeld vooral op in je verhaal,’ adviseert Karin den Hollander, medeauteur van het boek De mijne zijn de liefste (2019). Ze is een groot voorstander van het omschoppen van heilige huisjes, ‘want dat geeft mensen rust.’ In een samengesteld gezin kun je simpelweg niet alles hetzelfde doen als in een kerngezin, zeggen de deskundigen en ouders die ik voor dit verhaal sprak. Het loopt anders dan de plaatjes die je in je hoofd hebt, of die we kennen uit boeken.

Een ander taboe waar Den Hollander van af wil, is dat je evenveel moet houden van bonuskinderen als van je eigen kinderen – vandaar ook de titel van haar boek. Jeanette Hultzer, ruim dertien jaar stiefmoedercoach en zelf ook stiefmoeder, beaamt dit: ‘Wat je voor je biologische kind voelt, is onvoorwaardelijk, dat is werkelijk anders dan voor een kind van een ander. En daar mogen we best open over zijn, anders onderdrukken we onze gevoelens. Je mag hopen dat je een band ontwikkelt met stiefkinderen, en het is prachtig als het lukt. Het kan ook echt, maar is niet vanzelfsprekend.’

Praat over wat je van elkaar verwacht

Als je dit omdraait, is het ook niet realistisch om van een nieuwe partner te verwachten dat hij of zij meteen van de kinderen houdt die er al zijn. Voor de bonusvader of -moeder moet de band nog ontstaan, de liefde nog groeien.

Officieel staat er vijf tot zeven jaar voor de tijd die het kost om een band op te bouwen met bonuskinderen. Het idee dat jullie na de eerste vakantie samen, of meteen nadat je samenwoont, een ‘echt’ gezin zijn, klopt dus niet. Hultzer heeft het daarom over verwachtingsmanagement. ‘De komst van een nieuw kind is een heel mooi moment om eens met elkaar te gaan zitten. Wat verwachten de ouders over en weer van elkaar, als ouders en stiefouders? Is iedereen op alle kinderverjaardagen? Of hoeft dat misschien niet?’

Mijn vriend vond, zeker in het begin, de kinderverjaardagen namelijk niet heel belangrijk. Hij skipt sowieso liever alle drukke familiebijeenkomsten, dus skipte ook zonder problemen de verjaardagsfeestjes van mijn oudere kinderen toen zij voor hem nog niet echt als ‘kinderen’ voelden.

Volgens Hultzer is communiceren over verwachtingen dan heel belangrijk. Dat merkte ik ook, want toen ik mijn verwachtingen liet varen – niet alleen over vakanties, maar ook over verjaardagen – hadden we er geen ruzie meer over. Tegelijkertijd doet mijn partner zijn best om er soms wél bij te zijn. Als je communiceert, kun je proberen ergens in het midden uit te komen.

Iedereen mist wel iemand

Niet voor niets gaat van de samengestelde gezinnen meer dan de helft weer uit elkaar, blijkt ook uit cijfers van het CBS. ‘Een samengesteld gezin is wezenlijk ingewikkelder dan een kerngezin,’ zegt Den Hollander. Je hebt te maken met veel uitgesproken, maar ook onuitgesproken verwachtingen en wensen.

‘En je hebt ook te maken met exen, met kinderen van jezelf, van je nieuwe partner, er kunnen meerdere opa’s en oma’s in beeld zijn, niet alleen van de kant van de exen, maar ook je eigen vader en moeder én die van je nieuwe partner. Alleen al door alle afspraken die er gemaakt moeten worden, is het een puzzel.’

Mede daarom richtte ze de Stichting Stiefacademie Nederland op (stiefacademienederland.nl), een platform dat informatie, onderzoek, training voor professionals en coaching aanbiedt. ‘Een samengesteld gezin worden is spannend, je mag alle regels nog zelf invullen. Maar je kunt ook zeggen: in samengestelde gezinnen wordt veel gemist. Kinderen missen hun andere gezin, of hun nieuwe broertje of zusje, of je mist zelf je kinderen als ze het weekend weg zijn.’ Het gaat niet allemaal ‘vanzelf’ en makkelijk, eerder stroef of gepaard met tranen. Daarom kan het fijn zijn om verhalen van andere mensen te horen, of een coach erbij te betrekken.

Zelf kreeg Den Hollander ook kinderen met een man die al kinderen had uit een vorig huwelijk. Hun biologische moeder was overleden. ‘Bij ons begon het ingewikkeld en hectisch. Alle emoties zijn hier heen en weer gegaan. Mijn eigen zwangerschap was het mikpunt van boosheid van de kinderen. Maar vanaf het moment dat de baby’s er waren – die zijn nu al 15 en 12 – ging het makkelijker. Inmiddels zijn de stiefkinderen en ik al zeventien jaar in elkaars leven en voelen we echt als familie.”

De rollen opnieuw verdelen

Moeder Liza heeft een dochter van 9 die ze alleen opvoedt, en is zwanger van haar tweede dochter, met haar nieuwe vriend. ‘Ik merk dat we de rollen nog heel erg aan het uitvinden zijn,’ vertelt ze over de situatie. ‘Het was eerst heel duidelijk: mijn dochter en ik waren met z’n tweeën. Nu moeten we het opnieuw uitzoeken.’

Liza heeft veel steun aan een vriendin die zelf stiefmoeder is. ‘Ik denk dat je je heel erg moet leren verplaatsen in de ander. Dus ik moet me, als biologische ouder, ook leren verplaatsen in de stiefouderrol, anders begrijpen we elkaar echt niet.’

Lizyy-Ann: Luister naar de verhalen van anderen

Lizzy-Ann is al twee jaar moeder van een jongen, en al negen jaar stiefmoeder van twee meisjes: ‘Toen ik twee kinderen ging mede-opvoeden die niet van mij waren, deed ik het zoals ik gewend was van vroeger. Pas toen ik zelf een kind kreeg, kon ik me echt goed in een kind verplaatsen. Eigenlijk ga ik me nu pas inleven en inlezen.’ Met terugwerkende kracht kan ze zich daarover best schuldig voelen. ‘Ik was voor de meisjes strenger dan voor mijn eigen kind,’ geeft ze eerlijk toe.

‘Mijn grootste tip is: lees erover, laat je inspireren, bekijk films of series. In het begin deed ik dat helemaal niet. Maar nu weet ik dat het belangrijk is.’ Ook raadt ze aan om contact te zoeken met mensen die in hetzelfde schuitje zitten als jij. ‘Je kunt je best eenzaam voelen. Het is superfijn om verhalen van anderen te horen.’

De grootste uitdaging voor de biologische ouder in een samengesteld gezin is om zowel de kinderen als de nieuwe partner tevreden te houden, je staat er namelijk precies tussenin. Jij hebt deze mensen samengebracht, terwijl ze dat zelf niet wilden. Stiefouders kampen met een ander probleem: ze kunnen zich buitengesloten of eenzaam voelen zoals Lizzy-Ann, of ze voelen jaloezie.

Hanna: Zeg eerlijk wat je voelt

Hanna Maas (@strips_van_een_bonusmama) maakt strips over deze gevoelens. ‘Toen ik mijn man leerde kennen had hij twee kinderen, van 4 en 6. Dat was nogal een grote overstap vanuit mijn 29-jarige single leven. Strips tekenen over situaties waar ik in het stiefouderschap tegenaan liep, werd mijn uitlaatklep.

Inmiddels wil Hanna zelf ook graag een kind. ‘Ik kan soms wel jaloers zijn op stellen die blanco beginnen – dus zonder stiefkinderen en exen. Dat is veel makkelijker, denk ik weleens. Een samengesteld gezin is voor niemand de makkelijkste situatie. En heel soms kan ik het niet uitstaan, het idee dat hij al met een andere vrouw kinderen heeft. Niet dat er nog iets romantisch speelt tussen hen. Het is een heel primair gevoel van mij, bijna gênant om uit te spreken. Ik leer wel steeds beter om toch eerlijk te zeggen wat ik lastig vind.’

Inmiddels heeft ze een goede band opgebouwd met de twee jongens en kan ze ook vaak genieten van ‘haar’ nieuwe gezin. ‘Het kost gewoon wat meer tijd. De relatie met mijn man ontwikkelde zich als in een snelkookpan, terwijl mijn relatie met de kinderen heel rustig moest groeien.’

Laat de verwachtingen los

Het goede nieuws: het kan wel degelijk, een nieuw gezin maken van losse onderdelen. Alle mensen die ik sprak voor dit verhaal geven toe dat de banden uiteindelijk sterker werden. Zo ook Lora, stiefmoeder van twee meisjes van 8 en 6 en moeder van een jongen van twee maanden. ‘Onze baby is de verbinder. Hiervoor kon ik nog denken dat ik op een afstandje stond, dat ik me van het gezin kon distantiëren. Nu kan dat niet meer.’

Haar belangrijkste tip voor nieuwe (bonus)ouders: laat de verwachtingen los die je in het begin misschien hebt van hoe een gezin hoort te zijn. Laat het echt op je afkomen.’

‘Soms kun je beter praten met je moeder of zus, of met een vrouw die in hetzelfde schuitje zit als jij,’ geeft Hultzer nog als tip. Je partner kan het niet altijd oplossen, want hij of zij is zelf betrokken bij de situatie.’ Haar andere tip: zoek een coach of lees je in vóórdat het fout gaat. ‘Mensen zoeken hulp en komen vaak bij mij als de frustraties hoog opgestapeld zijn. Maar met goede voorbereiding kun je veel leed voorkomen.’

Mede daarom is het ook Den Hollanders missie om meer van deze verhalen de wereld in te brengen. ‘Er zijn zó veel niet-standaard gezinnen in de wereld. En buitenstaanders kunnen makkelijk zeggen: “Je wist toch waar je aan begon!” Maar dat weet je natuurlijk helemaal niet.’

Kinderen worden er flexibeler van

Tot slot noemt ze ook nog even de voordelen van zo’n minder conventionele gezinsvorm. ‘Kinderen die niet in een standaardgezin worden geboren, leren met verschillende soorten mensen omgaan – zoals meerdere ouders, opvoeders en opa’s en oma’s – en ook met verschillende omstandigheden, bijvoorbeeld twee huizen. Dat draagt bij aan hun flexibiliteit, en ook aan hun ontwikkeling als sociaal wezen. Uiteindelijk is dat enorme rijkdom. Wij thuis hebben allemaal onze stinkende best moeten doen, we hebben allemaal ruimte in ons hart moeten maken. In het begin was het hard werken, maar nu zijn de banden zo goed, nu is het alleen maar genieten.’

Als je zelf een samengesteld gezin bent of dat binnenkort wordt: welkom bij de club van uitvinders. Niemand zegt dat het makkelijk is, of dat het helemaal zonder chaos kan, maar áls het lukt, heb je wel iets bijzonders.

Dit artikel is eerder verschenen in Ouders van Nu Magazine – Tekst: Pauline Bijster, Beeld: Getty Images. 

Artikelen van Ouders van Nu ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

Ouders van Nu Voordeelpas

Wil jij besparen op baby- en kinderspullen, kleding, speelgoed en meer?

Dat kan met de Ouders van Nu Voordeelpas!
Shop met korting