Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

 
Kinderen & gedragsstoornis: wanneer zoek je hulp?

Gedragsstoornis bij kinderen

Als je je zorgen maakt over bepaald gedrag van je kind, kun je met allerlei vragen worstelen. Waar komt het gedrag vandaan? Wat te doen met een kind met gedragsproblemen? Wanneer zoek je hulp? En wat gebeurt er als blijkt dat je kind een gedragsstoornis heeft?

Advertentie

Boosheid is een normale emotie. Ieder kind is wel eens woedend of dwars, of gaat schelden. Volwassenen ook, trouwens. Als dit af en toe voorkomt is dit helemaal geen reden om je zorgen te maken. Sterker nog: het kan juist een gezond teken zijn als je kind zijn emoties – ook de minder leuke – kan uiten en dit bij jou durft te doen. Opstandig gedrag, ongehoorzaamheid en driftbuien horen ook bij bepaalde ontwikkelingsfasen, zoals de peutertijd en de puberteit.

Kinderen zijn nog aan het leren wat hun gevoelens betekenen, waar ze vandaan komen en op welke manieren ze ermee kunnen omgaan. Behalve boosheid kan er ook iets anders meespelen als je kind een driftbui heeft of onhandelbaar is. Misschien doet je kind zo omdat hij eigenlijk ergens angstig voor is of verdriet over heeft. Een kind heeft de ouders of leerkracht nodig om hem te helpen begrijpen wat er gebeurt en hoe hij weer rustig kan worden. Dat is een leerproces en bij het ene kind gaat dit soepeler dan bij het andere.

Reageert je kind al langere tijd vaak erg boos, opstandig of agressief, liegt hij regelmatig of zoekt hij opzettelijk ruzie, dan kan het een hele zoektocht zijn. Waar komt het gedrag vandaan? Hoe kun je het in goede banen leiden? Kom je er zelf niet uit en levert het veel stress op voor je kind en jou, in jullie gezin of op school, dan is het verstandig om hier hulp bij te zoeken. Mocht er een gedragsstoornis spelen, dan is goede begeleiding erg belangrijk. Daar is iedereen – en vooral je kind – mee geholpen.

Wat is een gedragsstoornis?

Ongeveer drie procent van de kinderen en jongeren in Nederland heeft een gedragsstoornis. Een kind met een gedragsstoornis heeft moeite met de zelfcontrole van emoties en gedrag en komt daardoor in de problemen, bijvoorbeeld in het gezin of op school. De problemen ontstaan doordat hij zich bijvoorbeeld niet aan algemene regels houdt, zich niet laat opvoeden of begeleiden, ruzie zoekt met andere kinderen of anderen veel last bezorgt. Door een gedragsstoornis kunnen ook andere problemen ontstaan, zoals leerproblemen, angststoornissen of depressie.

Advertentie

Hoe herken je een gedragsstoornis?

Het kan lastig zijn om te weten of je kind een gedragsstoornis heeft. Het woord ‘stoornis’ is ook niet leuk om voor je kind te gebruiken. Want natuurlijk heeft hij ook hele leuke en lieve eigenschappen. En wanneer is gedrag normaal en wanneer spreek je van een stoornis? Over het algemeen geldt dat een kind een gedragsstoornis zou kunnen hebben als gedragsproblemen zes maanden of langer aanhouden. Dit kunnen kenmerken zijn van een gedragsstoornis:

  • vaak boos en driftig
  • vaak ontevreden
  • prikkelbaar, snel geïrriteerd
  • opstandig, verzet zich tegen volwassenen
  • weigert te voldoen aan regels
  • zoekt ruzie
  • irriteert anderen opzettelijk
  • schelden, fysiek agressief
  • antisociaal gedrag zoals liegen of stelen
  • anderen de schuld geven van zijn eigen fouten
  • hatelijk en wraakzuchtig

Een kind met een gedragsstoornis laat dit gedrag niet aldoor zien. Hij kan ook heel gezellig en meegaand zijn. Maar als je meerdere punten herkent, of twijfelt en je zorgen maakt, kun je uiteraard ook eerder aan de bel trekken dan na zes maanden.

Naar de huisarts of het CJG

Maak je je zorgen over het gedrag van je kind, dan kun je naar de huisarts gaan of eerst eens over je kind praten met de leerkracht op school of de begeleiding van de kinderopvang. Speelt daar ook het vermoeden dat het niet goed gaat met je kind, maak dan een afspraak met de huisarts, het consultatiebureau of Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Aan de hand van het gezondheidsdossier van je kind kan de arts bekijken hoe je kind zich heeft ontwikkeld. Door je vragen te stellen, bijvoorbeeld ook over hoe het thuis en op school gaat, onderzoekt de arts waar de gedragsproblemen vandaan komen, of er meer onderzoek nodig is en welke hulp geschikt is.

Je krijgt advies en als het nodig is een doorverwijzing naar een psycholoog of andere professioneel hulpverlener voor verder onderzoek. Komen de gedragsproblemen bijvoorbeeld door een gedragsstoornis of een ontwikkelingsstoornis, of allebei? Dat is belangrijk om te weten voor de behandeling. Ook zonder een doorverwijzing van de huisarts of jeugdarts kun je zelf een afspraak maken bij een kinderpsycholoog of orthopedagoog. Misschien is er geen sprake is van een gedragsstoornis, maar is het toch fijn om hulp te krijgen bij de opvoeding van je kind. Hiervoor kun je ook naar een kindercoach of opvoedcoach.

Advertentie

Welke gedragsstoornissen zijn er bij een kind?

Er zijn twee verschillende soorten gedragsstoornissen: Oppositioneel opstandig gedrag (ODD) en Antisociaal gedrag (CD). We leggen hieronder uit wat de termen inhouden en welk gedrag erbij hoort.

Oppositioneel opstandig gedrag

De afkorting ODD wordt hiervoor veel gebruikt en komt van de Engelse term Oppositional Defiant Disorder. Wat zijn symptomen van ODD? Een kind met ODD is opstandig, dwars, driftig, agressief en zeer moeilijk opvoedbaar.

Antisociaal gedrag

De afkorting CD staat voor Conduct Disorder. Een antisociale gedragsstoornis wordt ook wel een normoverschrijdend-gedragsstoornis genoemd. Het betekent dat een kind niet alleen heel boos en opstandig is, maar ook dingen doet die niet mogen. Bijvoorbeeld liegen, pesten, intimideren, bedreigen, spijbelen, stelen, vandalisme of fysiek geweld. Ook het pesten of pijn doen van dieren kan hierbij horen.

Of er sprake is van een gedragsstoornis, wordt onder meer onderzocht door te kijken hoe vaak bepaald gedrag voorkomt en in welke mate. Afhankelijk van de leeftijd van je kind, de symptomen en de ernst daarvan, levert dit informatie op die bijdraagt aan de diagnose. In de DSM-5, het handboek dat psychologen en psychiaters gebruiken om vast te stellen of er sprake is van een psychische of gedragsstoornis, staat precies beschreven hoe de diagnose wordt gesteld.

Oorzaken van een gedragsstoornis

Er kunnen verschillende factoren meespelen bij het ontstaan van een gedragsstoornis, zoals erfelijkheid, een temperamentvol karakter, maar ook hechtingsproblemen, het meemaken van een heftige gebeurtenis, problemen in het gezin of de opvoeding.

Verder kunnen kinderen met gedragsstoornissen ook een neurobiologische ontwikkelingsstoornis hebben, zoals ADHD, autisme of een communicatiestoornis.

Hoe een gedragsstoornis precies is ontstaan verschilt dus per kind en per situatie. De verschillende oorzaken staan meestal niet los van elkaar. Vaak is het een wisselwerking van gedrag dat een kind laat zien en de manier waarop de omgeving ermee omgaat. En het ene kind met ADHD, een trauma of een moeilijke thuissituatie ontwikkelt wel een gedragsstoornis, maar het andere niet. Daarom is het belangrijk om de diagnose en de oorzaken zorgvuldig te laten vaststellen. Daarvoor zijn verschillende onderzoeken, die vaak worden gecombineerd. Zoals gesprekken met het kind, de ouders en de school, psychologisch en lichamelijk onderzoek.

Behandeling kinderen met gedragsstoornis

Op basis van de uitkomsten van de onderzoeken maakt de psycholoog, orthopedagoog of psychiater een behandelplan, waarover jullie een adviesgesprek krijgen. Soms wordt de leerkracht van je kind hier ook bij betrokken. Behandelmethoden waarvan het effect is bewezen zijn psycho-educatie, oudertraining (opvoedvaardigheden), cognitieve gedragstherapie en systeemtherapie/gezinstherapie. Dit kan ook in samenwerking met school zijn.

Dit houden de behandelmethoden in het kort in:

  • Psycho-educatie: je kind leert waar hij precies last van heeft, waardoor dat komt en hoe hij ermee kan omgaan. Ook wordt gewerkt aan zijn zelfvertrouwen.
  • Oudertraining: dit is gericht op opvoedvaardigheden, zoals afspraken maken, grenzen stellen, werken met positieve opdrachten, consequent reageren en omgaan met ongewenst gedrag.
  • Cognitieve gedragstherapie: je kind leert omgaan met zijn gedragsstoornis, bijvoorbeeld door te leren aanvoelen wanneer hij boos wordt, wat hij dan het beste kan doen en hoe hij kan reageren in socjale situaties.
  • Systeemtherapie/gezinstherapie: dit is gericht op het ‘systeem’ waar een kind deel van uitmaakt, in eerste instantie het gezin. Jullie leren samen hoe jullie kunnen omgaan met elkaar en welke oplossingen voor jullie werken. Systeemtherapie kan ook gericht zijn op de verdere omgeving van je kind, zoals de familie, vriendenkring of school.

Voor de verschillende methoden zijn er allerlei behandelprogramma’s, ook speciaal gericht op kinderen. Misschien is een combinatie van behandelmethoden het beste voor je kind. Als er naast een gedragsstoornis ook ADHD of een depressie bij je kind wordt vastgesteld, kan daarnaast medicatie worden geadviseerd.

Het is belangrijk dat jij en je partner het eens zijn met het behandelvoorstel, omdat dit voor een groot deel op jullie neerkomt. Er wordt hierbij ook goed gekeken naar de positieve eigenschappen van je kind, jullie als ouders en de rest van jullie omgeving, en hoe jullie die samen kunnen inzetten om een succes te maken van de behandeling.

Gaat een gedragsstoornis over?

Behandeling van een gedragsstoornis helpt vaak goed. Over het algemeen nemen de symptomen van ODD en CD bij kinderen af of gaan ze helemaal over. In het laatste geval vervalt de diagnose gedragsstoornis. Ook zonder behandeling kunnen de symptomen overgaan, maar er is ook kans dat een kind ook als volwassene agressief gedrag blijft vertonen of een psychiatrische stoornis ontwikkelt, zoals een depressie of een verslaving. De kans hierop is groter als de gedragsstoornis bijvoorbeeld al op jonge leeftijd is begonnen, er veel verschillende gedragsproblemen zijn, een kind fysiek agressief is en als er ook een ontwikkelingsachterstand is. Maar er zijn ook factoren die een gunstige invloed hebben, zoals een goede relatie met de ouders of een andere volwassene en steun uit de omgeving, bijvoorbeeld school.

Vergoeding behandeling gedragsstoornis

Heeft je kind hulp nodig van een kinderpsycholoog, psychiater of orthopedagoog, dan wordt dit meestal vergoed door de zorgverzekering. Hulp van een kindercoach of opvoedcoach wordt vaak niet of niet helemaal vergoed. Kijk goed in de polis van je zorgverzekering welke voorwaarden er zijn voor vergoeding, of bel ze voor meer informatie. De therapeut waar je met je kind naartoe gaat kan je vaak ook vertellen of de behandeling door de zorgverzekeraar wordt vergoed.

Liefde voor je kind

Een kind kiest er niet voor om een gedragsstoornis te ontwikkelen, er is een oorzaak waar hij niks aan kan doen. Alle kinderen wil het heel graag goed doen, en het is een eerste levensbehoefte dat er van ze wordt gehouden. Het hebben van ODD of CD is voor het kind zelf ontzettend ingewikkeld. Het kan erg onzeker en eenzaam maken en het dagelijks leven van je kind zo bepalen, dat zijn mooie en leuke eigenschappen ondergesneeuwd raken. Terwijl die er natuurlijk ook zijn. Een veilige omgeving, compassie, geduld en steun zijn een belangrijke voedingsbodem voor al het moois dat je kind te bieden heeft.

Daarom is het zo belangrijk om hem ook je liefde en waardering te laten zien, hem een knuffel te geven als hij dat wil en complimentjes te geven, ook voor de kleinste stapjes in de goede richting. Probeer te zorgen voor genoeg fijne momenten, waarbij hij onbezorgd zichzelf kan zijn, lekker kan spelen, grapjes met je kan maken. Dat draagt bij aan jullie band en aan zijn eigenwaarde, en dat werkt door in het verminderen van ongewenst gedrag.

Lees ook: 9x dagelijkse gewoontes om de band met je kind te versterken

Steun voor ouders

Niet alleen voor het kind, maar ook voor de ouders is het zwaar om te maken te krijgen met een gedragsstoornis. Onzekerheid, schaamte, schuldgevoel, machteloosheid, verdriet: er komen allerlei lastige emoties bij kijken en het kost bakken energie. Oordelende blikken, ongevraagde adviezen en negatieve opmerkingen vanuit de omgeving kunnen pijnlijk en frustrerend zijn. Het helpt om hier je hart over te luchten bij mensen die je begrijpen. Dat kan bij de therapeut van je kind, maar je kunt hier ook zelf professionele hulp bij zoeken. Ook zijn er telefonische hulplijnen waar je anoniem je zorgen kunt delen of vragen kunt stellen, zoals Mind Korrelatie of de Oudertelefoon. Oudervereniging Balans zet zich in voor het delen van kennis en ervaring voor/door ouders met een kind dat extra ondersteuning nodig heeft, en heeft ook een advieslijn. Je bent absoluut niet de enige ouder met een kind met een gedragsstoornis. Contact met andere ouders die dit meemaken kan enorm opluchten en motiveren.

Bronnen: Kenniscentrum Kinder- en jeugdpsychiatrie, Brainwiki, Opvoedadvies.nl

Kindertherapeut

Zoek hier naar een kindertherapeut bij jou in de buurt.

tip
Redactioneel – offer – Opgeruimd is netjes, speelgoed opruimen is leuk en leerzaam!

Opgeruimd is netjes, speelgoed opruimen is leuk en leerzaam!

Ontdek het aanbod speelgoedkisten