Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

rouwverwerking bij kinderen

Rouwverwerking bij kinderen

Er zijn leukere dingen om over te praten, maar vroeg of laat stelt je kind je waarschijnlijk toch vragen over de dood. Als er een huisdier overlijdt óf wanneer opa ernstig ziek is, bijvoorbeeld. Wat is een goed moment om met je kind over de dood te praten? En hoe werkt rouwverwerking bij kinderen? Experts geven antwoord.

Rouwverwerking bij kinderen

De dood is zo’n abstract begrip, dat je het zelf misschien niet eens in één zin kunt samenvatten. Want wat ís de dood nu precies? Hoe leg je uit dat iemand echt nooit meer terugkomt? En wat er gebeurt als iemand ernstig ziek is? ‘Vertel het precies zoals het is,’ zo raadt creatief therapeut Larissa van der Molen aan. Met je kind over de dood praten hoeft niet ingewikkeld te zijn voor kleine kinderen, menen de deskundigen.

Advertentie

Hoe leg je je kind uit wat de dood is?

In haar praktijk De Troostboom begeleidt Van der Molen kinderen die te maken krijgen met verlies en rouw. Ze tipt: ‘Leg zo concreet mogelijk uit wat opa’s lichaam niet meer kan. Benoem alle zintuigen, zodat je kind begrijpt wat het betekent als opa er straks niet meer is. “Hij kan dan niet meer voelen, zien, horen, ruiken en proeven.”’
Ook Daan Westerink – psycholoog en rouwdeskundige – raadt aan het niet te ingewikkeld te maken. ‘Praten over de dood is voor veel mensen een eng, ongrijpbaar onderwerp, maar toch is juist met je kind over de dood praten best simpel. Kinderen zijn namelijk heel praktisch ingesteld. Vragen ze wat dood is en je antwoordt: “Je bent dood als je hartje ermee stopt. Dan denk je niets meer en voel je niets meer,” dan is dat genoeg. Grote kans dat ze het aannemen en vrolijk doorgaan op het volgende onderwerp.’

Moet je de boodschap niet iets verzachten?

Nee, meent Westerink. Volgens haar is het belangrijk om de boodschap zo duidelijk mogelijk te brengen. ‘Peuters denken namelijk nog magisch. Dus als je zou zeggen: “Oma is dood, die slaapt voor altijd en wordt niet meer wakker,” kunnen kleine piekeraars slapen opeens eng gaan vinden. Want kan hij dan ook opeens nooit meer wakker worden? Hou het dus bij de feiten.’

De uitspraak: ‘Opa of oma is nu een sterretje’, vindt Westerink dan ook lastig. ‘Een mooie gedachte natuurlijk, maar dat gelóóf je en is geen feit. Pas als een kind tussen de vier en zes jaar is, gaat hij de onomkeerbaarheid van de dood begrijpen. Dan kun je óók uitleggen wat jij gelooft: dat jij denkt dat opa naar de hemel is of dat je aan oma denkt als je een ster of vlinder ziet, omdat je dat een mooie gedachte vindt. Maar voor peuters is dat nog te ingewikkeld.’

Neem je je kind mee naar een uitvaart?

Hoe klein peuters ook nog zijn, Westerink raadt aan ze zelf te laten kiezen of ze iemand nog willen zien na hun overlijden en of ze mee willen naar de uitvaart. ‘Het belangrijkste is dat je je kind voorbereidt. Dus is zijn tante overleden? Leg dan uit dat hij haar nog een keertje kan zien om afscheid te nemen, maar dat dat niet hoeft. En vertel hoe dat gaat, zo’n afscheid. Leg je kind uit wat een begrafenis is: dat dat een mooie manier is om afscheid van iemand te nemen. Leg ook uit wat er gaat gebeuren, dus dat iemand in een kist ligt, er heel veel bekenden zijn en dat iedereen gaat luisteren naar mooie verhalen over diegene.’

Ook belangrijk is het volgens de rouwdeskundige dat je het luchtig houdt. Westerink: ‘Bereid je kind voor, maar maak hem niet bang. Dus zeg bijvoorbeeld niet dat opa er nu een beetje eng uitziet. Want dan gaat hij er al bang naartoe. Gaat je kind mee en wil hij opa een kus geven? Laat het toe, maar zeg wel: “Dat kan. Opa heeft nu alleen wel een koud gezicht.” Of leg uit voor een begrafenis: “Mensen gaan straks om de beurt vertellen waarom ze opa zo lief vonden en dan nemen we afscheid van hem.”’ Zo weet je kind beter wat hem staat te wachten en leg je er niet onnodig druk op die hij anders misschien niet had gevoeld.’

Rouwverwerking bij je kind: hoe werkt dat?

‘Kinderen weten dat volwassenen ervaring hebben met ernstige gevoelens, daarom moeten volwassenen aan kinderen laten zien hoe dat moet: rouwen om een geliefde,’ meent rouwdeskundige Elisabeth Kübler-Ross. Ze schreef er het boek Over rouw over. Praat er dus over met je kind, haal herinneringen op en heb samen verdriet. Zo leer je je kind dat hij verdriet mag hebben en je leert hem om het een plek te geven. Dat is het belangrijkste bij rouwverwerking bij kinderen. Wil je kind er niet over praten, maak dan duidelijk dat jij er wel bent, als hij het erover wil hebben.

Westerink voegt toe: ‘En je hoeft je tranen niet te verbergen voor je kind als jullie het erover hebben. Verdriet hoort erbij. Zeg dat ook: “Ik ben nu verdrietig, omdat ik oma zo mis, maar straks denk ik aan alle mooie dingen die ik met oma deed en houdt dat verdriet weer op.”’

Het kan volgens Westerink ook helpen bij de rouwverwerking bij je kind om een foto van de overledene thuis neer te zetten. Grote kans dat je kind daar dan vanzelf een keer over begint: wie dat is en waarom die oma of opa er dan niet meer is. Dan kun je hem beetje bij beetje vertellen over diegene. Praten over de dood met een kind is niet eng, het gaat uiteindelijk juist over de liefde die jij voor iemand voelde en die je nu met je kind deelt.’

Rouwverwerking bij oudere kinderen: wat kun je doen?

Juist bij oudere kinderen is het goed om te laten weten dat ze mogen huilen en hun emoties mogen tonen, meent Kübler-Ross. Dat ze zich niet hoeven in te houden omdat ze bang zijn om jou te belasten. Dat emoties er juist zijn om samen te delen. Laat je kind ook merken dat het goed is om met leuke dingen bezig te zijn en geef hem daar de ruimte voor. Het kan zijn dat de resultaten op school er tijdelijk onder lijden of dat het gedrag omslaat. Daarom is het belangrijk om de school op de hoogte te brengen van een overlijden. Lukt het niet om er met je kind over te praten, dan kun je altijd rouwbegeleiding zoeken.

Merk je dat je kind zich anders gaat gedragen, niet goed kan praten over zijn gevoel of slecht in zijn vel zit na een overlijden? Schakel dan hulp in, bijvoorbeeld van de huisarts of een psycholoog.

Voorleestips over rouw en verlies

Voor de rouwverwerking bij kinderen kan het goed zijn een boek voor te lezen over het onderwerp. Dit zijn de mooiste voorleesboeken voor peuters en kleuters.

Mooie gedichten om voor te lezen: Nog een allerlaatste kusje, Marianne Busser en Ron Schröder, uitgeverij Unieboek Spectrum.

Woezel & Pip nemen afscheid van Muisje: Woezel & Pip Dag lief muisje, Dromenjager, Uitgeverij Leopold.

Alle mogelijke kindervragen beantwoord: Dood zijn, hoe lang duurt dat? Werner Storms, uitgeverij Clavis.

Bronnen: Gezondheidsplein, Psychogoed