Hoe je erachter komt of je kind ADHD heeft (en wat je dan kunt doen)

Hoe je erachter komt of je kind ADHD heeft (en wat je dan kunt doen)

Misschien is je kind regelmatig hyperactief, rusteloos of snel afgeleid. De vraag die dan al snel opkomt, is: heeft mijn kind wellicht ADHD? Hieronder vind je meer informatie over deze stoornis en wat eraan kan worden gedaan.

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder en is een regulatiestoornis. Kort gezegd: iemand met deze stoornis heeft moeite met het omgaan met prikkels van buitenaf. Een (relatief) veel voorkomend subtype van ADHD is ADD: Attention Deficit Disorder.

Wat is ADHD?

Er wordt weleens gekscherend gezegd dat ADHD staat voor Alle Dagen Heel Druk. Dat klopt niet, want niet alle kinderen met ADHD zijn druk, ongeconcentreerd of impulsief. Andere veelvoorkomende symptomen van ADHD zijn vaak dingen kwijt zijn, moeite hebben met het afronden van een taak, veel (voor hun beurt) praten en moeite hebben met stilzitten. ADHD komt vaak voor in combinatie met andere stoornissen, zoals gedragsstoornissen en leerproblemen. Als je deze symptomen in je kind herkent, zou het kunnen dat hij ADHD heeft – maar het hoeft natuurlijk niet. Stilzitten en niet voor je beurt praten is voor bijna alle kinderen een lastige opgave.

Het is geen ziekte

ADHD wordt in kinderboeken vrijwel altijd omschreven als een chronische hersenziekte die met medicijnen moet worden behandeld. Dit blijkt uit een onderzoek uit 2017 van de Rijksuniversiteit Groningen. De conclusie van het onderzoek: het beeld wat van ADHD geschetst wordt is onjuist en eenzijdig. ADHD is als problematisch ervaren gedrag. Geen ziekte dus, maar gedrag. Er is geen of te weinig aandacht voor andere mogelijke oorzaken van ADHD zoals armoede, overbelaste ouders en leerkrachten en de prestatiemaatschappij.

ADHD of ADD?

ADD is een variant van ADHD. Deze variant wordt minder vaak gediagnosticeerd omdat de symptomen minder opvallend zijn. De belangrijkste is aandachttekort. Daarnaast kunnen kinderen met ADD stemmingswisselingen en slaapproblemen hebben. Ook zijn ze dromerig (waardoor ze ongeïnteresseerd lijken) en kunnen ze overgevoelig zijn voor beeld- en geluidsprikkels.

ADHD kenmerken

De eerste kenmerken van ADHD worden meestal duidelijk als een peuter 3 jaar is, maar dat kan ook eerder of juist later zijn. Niet alle drukke of ongeconcentreerde kinderen hebben ADHD. Sommige kinderen zijn van nature gewoon wat aan de drukke kant. Ook horen sommige symptomen bij de normale ontwikkeling van een kind. Zo zullen veel jonge kinderen moeite hebben om zich lang te concentreren op een taak en kan niet elk kind dat naar de basisschool gaat direct goed stilzitten en luisteren.

ADHD wordt dan ook pas officieel vastgesteld als aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Zo moet het kind al meer dan een halfjaar de symptomen vertonen, moeten die vóór hij 7 jaar is zijn begonnen én het kind ernstig belemmeren in het algemeen functioneren. De stoornis wordt altijd vastgesteld door een medisch specialist.

ADD kenmerken

ADD wordt nog wel eens over het hoofd gezien. De symptomen vallen namelijk een stuk minder op en de omgeving heeft er weinig last van. Ze kosten de kinderen wel enorm veel energie en dat leidt soms tot extreme vermoeidheid en moeilijk in slaap kunnen komen. Vaak betreft het kinderen over wie gezegd wordt: ‘Het zit er wel in, maar komt er niet uit’.

Voor ADD is geen eenduidige test. Net als bij ADHD wordt de diagnose gesteld door bijvoorbeeld een psycholoog of een psychiater.

Oorzaken ADHD en ADD

Er is aangetoond dat ADHD en ADD ontstaan door een combinatie van factoren. Om te beginnen is er sprake van een erfelijke factor. Het komt regelmatig vaker in een familie voor. Maar ook de ontwikkeling van de hersenen en de sociale omgeving spelen een rol bij het tot stand komen van ADHD.

Behandeling

Vaak ontstaat het vermoeden dat een kind ADHD heeft op school. Daar valt het gedrag van een kind eerder op, omdat een leerkracht het objectief kan vergelijken met het gedrag van leeftijdsgenoten. Bovendien wordt op school een groter concentratievermogen van een kind wordt gevraagd dan thuis.

Natuurlijk kun je ook als ouder al een vermoeden hebben dat je kind ADHD heeft, of in elk geval dat er iets met je kind aan de hand is. Sommige ouders kunnen daar veel moeite mee hebben en twijfelen of ze hun kind wel moeten laten testen. Angst vanwege het stempel wat je kind kan krijgen, de vooroordelen en de problemen die erbij komen kijken.

Naast begeleiding, oudertraining en advies wordt voor de behandeling ook vaak medicatie gebruikt (Ritalin of Concerta). Dit kan ervoor zorgen dat je kind zich beter kan concentreren en rustiger wordt. Dit effect is echter wel tijdelijk: als het medicijn is uitgewerkt, komen de kenmerken weer terug. Medicijnen kunnen je als ouder tegenstaan, want er gaan ook bijwerkingen mee gepaard, aan de andere kant kan een medicijn je kind ook enorm helpen. Grote kans dat je kind zich op school veel prettiger voelt en anderen beter op hem reageren. En dat is weer goed voor zijn zelfvertrouwen.

Positieve symptomen van ADHD

Het hebben van ADHD en ADD is zeker niet gemakkelijk. Het heeft veel invloed op het leven en de omgeving van je kind. Maar het heeft ook hele mooie voordelen. Iets waar je misschien niet gelijk aan denkt. Daarom sommen we ze voor je op. Want met ADHD of ADD heeft je kind waardevolle eigenschappen en kwaliteiten die anderen niet hebben en juist dat kan iemands kracht zijn.

Een kind met ADHD of ADD is vaak:

  • Heel creatief en doortastend
  • Ontzettend zorgzaam
  • Spontaan
  • Goed in het oplossen van problemen en puzzels (out of the box)
  • Goed in hyperfocussen, wat een voordeel kan zijn om dromen en doelstellingen voor elkaar te krijgen
  • Heeft een goed ontwikkeld empathisch vermogen en scherp intuïtie
  • Goedlachs en kan meestal intens genieten
  • Eerlijk en heeft veel gevoel voor humor
  • Enorm vindingrijk, goed in brainstormen en ideeën bedenken.
  • Iemand met oog en aandacht
  • voor details

ADHD: wel of niet testen?

Een diagnose kan gesteld worden door een orthopedagoog of (kinder)psycholoog vanaf het moment dat je kind 5 jaar is. Omdat ADHD vaak als eerst wordt opgemerkt op school, is het ook in veel gevallen de leerkracht die de vraag stelt om een kind te laten testen op AD(H)D. Dat is voor ouders niet altijd makkelijk. Het stempel dat je kind kan krijgen als blijkt dat hij daadwerkelijk ADHD heeft, eventuele medicatie en de angst voor vooroordelen: allemaal zaken die je kunnen laten twijfelen over testen.

Het is goed om rustig de voor- en nadelen te bekijken. Ondanks dat je nu veel nadelen ziet, kan een onderzoek ook voor opluchting zorgen en de hulp die je gediagnosticeerde kind krijgt, kan hem enorm helpen.

Voordelen laten testen:

  • Je krijgt eindelijk (goede) hulp

    Als aan een onderzoek wordt gedacht, geef dat wel aan dat de problemen groot zijn. Je kind laten testen kan er voor zorgen dat er hulp komt. Samen met de leerkracht kunnen er afspraken worden gemaakt, zodat je kind zo goed mogelijk kan functioneren op school en/of thuis.

  • Meer begrip

    Dat levert ook meer begrip op. De leerkracht op school zal meer geduld hebben, omdat er nu een oorzaak is voor het gedrag van je kind. Hetzelfde geldt voor jou als ouder en voor jullie omgeving. En ook aan klasgenoten kan worden uitgelegd waarom je kind zo druk is en hij zich soms anders dan anderen gedraagt. Als iedereen begrijpt wat er aan de hand is, zal je merken dat iedereen er ook beter mee om kan gaan en meer tolereert.

  • Medicatie kan helpen

    Wellicht ben je huiverig voor medicatie, maar besef dat het je kind ook enorm kan helpen. Want hoe fijn is het als je kind dankzij de medicijnen wel gewoon kan meedraaien in de klas en lekker in zijn vel zit? En dat leidt weer tot positieve reacties uit de omgeving, iets dat je kind feilloos aanvoelt en hem zelfverzekerder maakt.

  • Erkenning en bevestiging

    De diagnose kan voelen als een erkenning en een bevestiging. Wat je eigenlijk altijd al dacht blijkt nu te kloppen.

Nadelen laten testen

  • Die bekende stempel

    En daar is die bekende stempel die je kind voor je gevoel krijgt bij de diagnose. Zo’n diagnose krijgt je kind voor de rest van zijn leven.

  • Vooroordelen

    Een diagnose kan er ook voor zorgen dat je met vooroordelen te maken krijgt. ‘Heeft hij ADHD? Dan zal er wel niks met hem aan te vangen zijn’. Of: ‘Dan heeft hij zeker weer extra tijd nodig voor een toets?’

  • Bijwerkingen medicijnen

    Soms is intensieve hulp van jou als ouder, de leerkracht en therapie niet voldoende om je kind te helpen. Medicijnen kunnen dan een volgende stap zijn. Methylfenidaat (Ritalin) is een veelgebruikt medicijn dat de aandacht en stemming kan verbeteren. Het werkt op de zenuwcellen in de hersenen. Net als vrijwel alle medicatie heeft ook ADHD en ADD medicatie nadelen en bijwerkingen. Op de korte termijn zijn dat rusteloosheid, nervositeit, depressieve gevoelens, minder eetlust en slapeloosheid. De nadelen op de lange termijn zijn nog niet bekend.

    Vooral in de eerste weken dat je kind het medicijn slikt, kan het bijwerkingen krijgen. De meeste bijwerkingen verminderen 1 tot 2 weken na de start. Ze verdwijnen vaak bij een lagere dosis of als je kind stopt met de medicijnen.

    De huisarts kan methylfenidaat voorschrijven aan kinderen van 6 jaar en ouder. Een kind mag geen last hebben van bepaalde ziekten, zoals hoge bloeddruk of een (aangeboren) hartziekte.

    Medicatie alleen is nooit het antwoord, blijf ook altijd doorgaan met begeleiding, zodat je kind leert hoe hij het beste kan omgaan met ADHD of ADD.

Alternatieven voor medicatie

Heeft je kind AD(H)D klachten maar ben je huiverig om je kind medicatie te geven – of hier op tegen – dan zijn er verschillende alternatieven op de markt die jullie kunnen proberen. Sommige met bewezen resultaat en andere niet.

1. Cognitieve gedragstherapie

Als je kind de diagnose ADHD krijgt, is het aan te raden om eerst te beginnen met (cognitieve) gedragstherapie. Dat helpt je kind om bewust te worden van zijn eigen functioneren. Vooral de impulsiviteit van ADHD’ers kan lijden tot frustratie en irritatie in hun omgeving. Cognitieve gedragstherapie helpt een kind hier meer grip en controle op te krijgen. Kinderen leren eerst na te denken en dan pas te doen. Ook leren ze plannen en organiseren, iets waar veel ADHD’ers moeite mee hebben. Deze therapie biedt handvaten om huiswerk te leren plannen en de concentratie te verbeteren.

2. Homeopathie

Veel artsen en psychologen geloven niet in de werking van homeopathie, omdat het niet wetenschappelijk bewezen is. Toch zijn er ouders (en kinderen) die er bij zweren. Omdat AD(H)D een verzameling van symptomen is met wisselende oorzaken, kunnen homeopaten per individu op zoek gaan naar wat erachter de gedragsproblemen zit. Erfelijkheid speelt een rol, maar ook gebeurtenissen als een scheiding kunnen een rol spelen, voeding is een factor die van belang kan zijn: hoe zit het kind in elkaar, waar reageert het op? Uit die analyse rolt een op maat gemaakt middel. Vaak is er geduld nodig om te zien of een behandeling aanslaat. Een aantal maanden tot een jaar. Punt is dat iedereen zich homeopaat mag noemen. Zoek daarom bij voorkeur naar een homeopaat die lid is van de artsenvereniging voor homeopathie VHAN of de NVKH (vereniging van professionele homeopaten).

3. Mindfulness

Een cursus mindfulness kan kinderen met ADHD helpen om de aandacht en concentratie te verbeteren en impulsiviteit, agressie en andere gedragsproblemen te verminderen. Aan te raden is om parallel aan de kindercursus een mindfulnesstraining voor de ouders te volgen. Hier leer je op een kalme, onbevooroordeelde manier met een kind om te gaan. Ook leren ouders dat je met een beloningssysteem kunt werken en meer structuur kunt bieden thuis. Uit wetenschappelijk onderzoek van UvAMinds blijkt dat de mindfulnesstraining werkt. De AD(H)D-symptomen bij kinderen die een mindfulnesstraining doen, neemt aanzienlijk af.

Is ADHD te genezen?

ADHD is een regulatiestoornis en daarom dus niet te genezen, het is namelijk geen ziekte. Je wordt ermee geboren en voor veel personen gaat het ook niet over tijdens de puberteit. Er bestaat (nog) geen enkele behandeling die AD(H)D volledig en voor altijd kan ‘genezen’. Maar door de juiste behandeling te volgen en/of goede begeleiding te krijgen, kunnen veel kinderen hun ADHD-symptomen grotendeels onder controle krijgen. En dat zorgt er bijvoorbeeld voor dat ze beter mee kunnen komen op school en minder problemen thuis hebben.