Waarom liegt je kind? Tips om dit aan te pakken

Leestijd 5 minuten • 19 maart 2026, 10:21

Vanaf een jaar of zes, zeven beginnen kinderen een intern geweten te ontwikkelen. Ze weten wat wel waar is en wat niet en kunnen bewust de waarheid gaan verdraaien. Op zich niet iets om je als ouder zorgen over te maken, ieder kind liegt weleens. Wanneer dit echter systematisch en met opzet gebeurt, is het goed om het liegen aan te begrenzen. Maar hoe doe je dat?

(Medisch) beoordeeld door:

Kina Smit

Orthopedagoog-generalist

Lees verder onder de advertentie

Met een stalen gezicht beweren dat ze het niet gedaan hebben: kinderen kunnen het als de beste. Hoe kun je ze leren dat eerlijk zijn belangrijk is?

Wat is het verschil tussen liegen en jokken?

Jokken gebeurt onbewust, terwijl liegen een bewuste keuze is om iets te bereiken. Jonge kinderen jokken vaak omdat fantasie en werkelijkheid door elkaar lopen. Ze trekken nog geen harde grens tussen wat wel en niet waar is. Vanaf een jaar of zes of zeven denken kinderen realistischer. Vanaf dat moment zijn ze in staat om de werkelijkheid objectief te bekijken en kunnen ze echt bewust gaan liegen.

Ontdekken hoe de waarheid werkt

Kinderen moeten leren wat het betekent als je niet de waarheid spreekt. Elk kind ontdekt op een dag dat hij iets kan zeggen wat niet klopt. Dit voelt als een grote ontdekking. Erachter komen dat je kind jokt is confronterend, maar het biedt direct een kans om met je kind over eerlijkheid te praten. Focus op het belang van de waarheid, maak het niet onnodig groot en noem je kind geen leugenaar.

Lees verder onder de advertentie

Waarom liegen kinderen?

Kinderen liegen meestal uit angst voor straf, om aandacht te vragen of uit pure experimenteerdrift. Om het gedrag aan te pakken, is het cruciaal om te achterhalen waarom je kind de waarheid verdraait.

Angst voor straf
Je kind kan bang zijn voor de gevolgen als hij de waarheid vertelt. Als hij denkt/weet dat hij iets ergs heeft gedaan, kan hij daar dus over liegen.
Aandacht vragen
Als een kind behoefte aan aandacht heeft, kan hij iets verzinnen zodat er naar hem wordt geluisterd. Het kan ook zijn dat hij zich ongelukkig voelt, maar dit niet onder woorden kan brengen. Hij vertelt dan iets anders waarvoor hij troost krijgt. Meestal zijn dit doorzichtige leugentjes, maar het is de moeite waard om te kijken of er iets anders achter schuilt.
Als experiment
Kinderen proberen van alles uit, dus ook liegen. Het kan een kind een gevoel van macht geven als hij merkt dat hij zijn ouders om de tuin kan leiden. Normaal gesproken zal een kind hiermee stoppen als hij merkt dat liegen ook vervelende consequenties kan hebben.
Uit onzekerheid
Een kind kan liegen of de waarheid verdraaien omdat hij zich mooier of groter wil voordoen.
Uit gemakzucht
Je kind heeft geen zin in gedoe en is 'vergeten' hoe iets precies is gegaan. Dit is iets wat volwassenen ook regelmatig doen.

Lees ook: Werkt straffen en belonen in de opvoeding?

Lees verder onder de advertentie

Hoe reageer je als je kind liegt?

Blijf rustig, bespreek het onder vier ogen en vermijd structureel wantrouwen. Volgens orthopedagoog-generalist Kina Smit is het belangrijk om niet direct in woede uit te barsten. Intense boosheid voelt voor een kind als straf en wekt angst op, waardoor hij in het vervolg juist sneller zal liegen.

Ontmasker je kind nooit waar anderen bij zijn, dit maakt hem onzeker. Bespreek het rustig als jullie met z’n tweeën zijn. Vertrouw je kind in de basis. Een kind dat structureel niet geloofd wordt, verliest de motivatie om de waarheid te vertellen. Geef je regelmatig straf? Kinderen die vaak worden gestraft, liegen sneller om de consequenties te ontlopen.

Lees ook: Praten over school, zo deelt je kind meer met jou

Hoe leer je liegen af bij een kind?

Je leert liegen af door rustig de consequenties van liegen uit te leggen en eerlijkheid actief te belonen. Vertel je kind dat liegen vervelende gevolgen heeft, zoals een gevoel van eenzaamheid of schuld. Maak duidelijk dat jullie elkaar moeten kunnen vertrouwen.

Geeft je kind eerlijk toe dat hij iets fout heeft gedaan? Laat direct merken dat je dit enorm waardeert. Zeg dat je blij bent dat hij naar je toe is gekomen, ook al keur je de actie zelf af. Beloon zijn eerlijkheid met een compliment. Hierdoor zal hij de volgende keer sneller de waarheid vertellen.

Samen werken aan een veilige sfeer

Help je kind de waarheid te vertellen zonder direct te oordelen. Laat merken dat je eerlijkheid altijd waardeert. Onderzoek samen wat er precies is gebeurd. Waarom deed hij het en hoe lost hij het op? Dit verlegt de focus direct naar positief gedrag.

Daarnaast fungeer je als ouder als het goede voorbeeld. Kinderen snappen het verschil tussen een leugen om bestwil en een harde leugen vaak nog niet. Reageer je enthousiast op een cadeau om het later thuis af te kraken? Dan leert je kind dat liegen mag. Wees daarom zelf zo eerlijk mogelijk in het dagelijks leven.

Lees ook: Van vloeken tot door rood rijden: het belang van het goede voorbeeld geven

Lees verder onder de advertentie

Welke rol spelen ADD en het syndroom van Asperger bij liegen?

Kinderen met ADD of Asperger komen door interne chaos of communicatie-uitdagingen sneller in situaties terecht waarin ze onwaarheden vertellen. Kinderen met ADD ervaren chaos in hun hoofd, vergeten dingen snel en raken het overzicht kwijt. Een leugen fungeert dan als een snelle reddingsboei. Herken je specifieke symptomen van ADD? Schakel dan een professional in.

Kinderen met het syndroom van Asperger nemen taal uiterst letterlijk en missen vaak de toon of sarcasme in een gesprek. Zij kunnen stellig iets beweren wat totaal niet klopt, zonder enige intentie te hebben om te liegen.

Wat is pathologisch liegen?

Pathologisch liegen is een onbedwingbare, ziekelijke drang om de waarheid te verdraaien, vaak gekoppeld aan een gedragsstoornis. Het kind overziet de gevolgen voor anderen niet of gelooft volledig in het eigen verzonnen verhaal. Dit is geen experimenteergedrag, maar vraagt om gespecialiseerde hulp.