Van sport naar speeltuin, van muziekles naar Monkeytown. Onze kinderen zijn bijna net zo druk als wijzelf. Valerie Ritchie, psycholoog, opvoedcoach en Ouders van Nu-expert, ziet dat ouders het leven van hun kinderen tegenwoordig veel proberen te structureren. Met alle goede bedoelingen, overigens. ‘We hebben het idee dat we onze kinderen alle kansen van de wereld moeten geven, en dus leerzame ervaringen moeten aanbieden’, zegt Ritchie.
‘Ze moeten op een sport, muziek en iets creatiefs. En áls een kind zich dan eens verveelt, hebben ouders de neiging dat op te vullen met iets anders of met een scherm. Het is lastig om het ongemak van verveling te dragen, dus we springen in en lossen het op. Dat doen we zelf ook: als we niets te doen hebben, gaan we scrollen.’
Overprikkeld
Het klinkt misschien goed om je kind veel te laten doen en ervaren, maar zoveel stimulans heeft ook nadelen. ‘Ik zie dat veel kinderen overprikkeld raken als er geen ruimte is voor rust of om gewoon spontaan dingen te doen’, aldus Ritchie.
‘Als kinderen steeds van het een naar het ander door moeten, leren ze minder te kijken naar hun eigen behoefte. Ze hebben geen ruimte om te denken: waar heb ik nu zin in, wat heb ik nu nodig?’
Zelf ideeën bedenken
Juist als een kind even niets te doen heeft, krijgt het creatieve brein de ruimte om geactiveerd te worden, legt Ritchie uit. ‘Dat deel van je brein dat op ideeën kan komen en spontaan iets kan bedenken. ‘Hmm, dit zand ziet er interessant uit, laat ik mijn vinger erdoorheen halen.’ Of: ‘Ik heb zin om een boom te tekenen.’
Het gaat niet alleen om tekenen en kunstzinnig zijn, maar over vrij denken. Wat kan ik nu gewoon eens gaan doen, uit het niets? Zonder dat een kind ‘gevoerd’ wordt door een idee van een ouder.’
Oftewel: we moeten ‘lege tijd’ voor onze kinderen plannen, ze de mogelijkheid geven om zich te vervelen. Ritchie: ‘Dan kan een kind afschakelen, prikkels verwerken. En het leert hem – dat valt samen met ruimte voor het creatieve brein – zoeken naar oplossingen.’
Lees ook: Zelfstandig en samen spelen, hoe leert je kind dat?
Tot rust komen
Annemarie (37), moeder van drie kinderen van 6, 4 en 2 jaar, creëert veel van deze lege tijd in haar huis. ‘De ene keer gaan ze naar hun kamer, de andere keer zijn ze buiten. Weer een andere keer maken ze ruzie met elkaar. In dat spelen laat ik ze vrij. Mijn zoon is veel aan het bouwen, mijn dochter heeft veel fantasie. Ik hoor bij haar veel monologen waarbij ze verwerkt wat ze allemaal gedaan heeft op school.’
Ook Lotte (34), moeder van een dochter van 5, ziet het belang van verveeltijd. ‘Veel mama’s om me heen hebben hobby’s en klasjes voor hun kinderen, terwijl ik ervan overtuigd ben dat het goed is om lekker thuis te blijven. Ik merk dat ze dan rollenspellen gaat doen, zelf dingen verzint, of knutselt. Je hoort vaak dat kinderen hun energie kwijt moeten, maar ik denk dat ze ook veel tijd nodig hebben om tot rust te komen.’
Laten gebeuren
Wat is lege tijd dan precies? Ritchie: ‘Het is even niks aanbieden aan je kind. Schermen weghouden, niets plannen, een lege agenda. Lekker laten gebeuren wat er gebeurt.’
‘Écht vervelen komt boven op het moment dat je niks biedt, dus ook geen speeltuin. Een speeltuin is anders dan een sportles of creatieve les, en geeft ook een stukje creatieve ruimte voor een kind. Ze kunnen bedenken: ‘Wat ga ik hier doen?’ Maar ook daarmee geef je weer een setting als ouder.’
Lees ook: Het leukste montessorispeelgoed per leeftijd
Door het ongemak heen
Dat ‘laten gebeuren’ kan best lastig zijn – een kind kan gaan zeuren en hangen. Ritchie: ‘Het kan een paar ongemakkelijke minuten geven. Dan kan het helpen om in de buurt te blijven, zónder te gaan sturen.’
‘Op jonge leeftijd zijn kinderen nog aan het leren om te spelen. Dus dan kun je ze bepaalde keuzes geven. Wil je met de Duplo spelen, of met de trein? Laat hem af en toe maar eens zelf spelen en kijken wat hij doet.’
Moeder Lotte: ‘Mijn dochter van 5 kan snel zeggen dat alles saai en stom is, en dat ze filmpjes wil kijken. Maar als ik haar weet af te leiden en haar een paar minuutjes op weg help, is ze dat snel vergeten. Soms zegt ze zelf: ‘Zullen we even een wandelingetje maken?’ Dat vind ik heel belangrijk, dat ze dat zelf voorstelt.’
Vertrouwen uitspreken
Ritchie benadrukt dat het tijd kan kosten voordat kinderen leren om te gaan met lege tijd. ‘Als je gewend bent om constant gevoed te worden met inhoud, moeten ze leren om zich te vervelen. Voor ouders is het belangrijk om te denken: ik kan dit verdragen. En om expliciet je vertrouwen uit te spreken: ‘Ik vertrouw erop dat je even voor jezelf je tijd kan vullen, met iets doen of niets doen.’ Ga echt niet allerlei ideeën aandragen. Dat is moeilijk, dat herken ik zelf en zie ik om me heen. Maar als je dat doet, maak je het voor kinderen makkelijk om alles af te schieten.’
Lees ook: Zelfredzaamheid van je kind
Moeder Annemarie: ‘Mijn zoon komt weleens naar me toe om te zeggen dat hij zich verveelt. De ideeën die ik dan geef, vindt hij niet echt wat. ‘Dan ga je je maar even vervelen’, zeg ik dan. Na een poosje rondhangen komt er dan wel iets.’
Twee of drie lege dagdelen
Het verschilt per kind en per leeftijd hoeveel verveeltijd een kind nodig heeft. Ritchie adviseert om twee of drie lege dagdelen per week aan te houden, ook een deel in het weekend. ‘Kijk naar je kind, en wat hij of zij nodig heeft. Na een paar uur thuis kan het ook goed zijn om er even op uit te gaan.’
‘Op korte termijn zie je misschien niet wat die lege tijd doet met een kind. Maar als er rust in wordt gevonden, leren kinderen te luisteren naar hun eigen behoeftes. Als volwassene komen we er soms achter dat we dat te weinig hebben geleerd. We plannen bijvoorbeeld ons weekend vol, zonder dat we aanvoelen of we daar wel behoefte aan hebben.’
Uitzonderingen
Nog een kleine side note: sommige kinderen kunnen hier juist niet goed mee overweg. ‘Verveling betekent dat er even geen structuur is. Bij kinderen met autisme is structuur heel belangrijk, voor hen is het advies anders. En ook bij kinderen die somber of angstig zijn, moet je verveling niet voeden.’
Eerste hulp bij vervelen
Houd een paar dagdelen per week vrij, waarin je geen activiteiten aanbiedt aan je kind.
