Wat is een hands off bevalling?
Een hands off bevalling is een bevalling waarbij de verloskundige jou en de baby niet of nauwelijks aanraakt. Ze is waakzaam aanwezig als deskundige toeschouwer om de veiligheid te bewaken, maar grijpt fysiek niet in tenzij dit medisch noodzakelijk is of jij hier specifiek om vraagt.
Verloskundigen noemen dit principe ook wel watchful attendance. Een hands off bevalling is echter niet hetzelfde als een unassisted bevalling. Bij ongeassisteerd bevallen is er helemaal geen medisch zorgverlener aanwezig. Bij hands off is jouw verloskundige er gewoon bij om je door de hele bevalling te steunen.
Lees ook: Melanies bevallingsverhaal: ‘Ik voel zijn hoofd al, maar de verloskundige is er nog niet’
Wat is het verschil tussen hands on en hands off bevallen?
Bij een hands on bevalling voert de verloskundige proactief medische handelingen uit om de voortgang van de bevalling te controleren en de geboorte te sturen. Bij een hands off bevalling neemt ze juist een afwachtende en observerende houding aan.
Volgens zwangerschapscoach Marijn van der Zwaard is het verstandig om vooraf goed in de ingrepen te duiken. Bij een gangbare begeleiding controleert de verloskundige regelmatig de vordering met haar handen. Kies je voor hands off, dan vermijdt ze de volgende handelingen:
Inwendig onderzoek: De verloskundige voelt niet in de vagina om de ontsluiting te meten of de ligging van de baby in het bekken te bepalen.
Hartslag luisteren: Ze controleert de conditie van de baby niet standaard na elke perswee met een doptone.
Vliezen breken: De verloskundige prikt je vliezen niet door om weeën sterker te maken.
Bekkenbodemsteun: Ze geeft geen druk om richting te geven tijdens het persen.
Warm kompres: Ze houdt geen warme doek tegen het perineum wanneer het hoofd staat.
Sturen van de geboorte: Ze geeft geen tegendruk op het hoofd om de geboorte te vertragen of te sturen. Andere sturende ingrepen zoals inknippen worden achterwege gelaten.
Actief leiden van de nageboorte: De geboorte van de placenta verloopt natuurlijk, zonder trekken aan de navelstreng of het preventief toedienen van synthetische oxytocine in je been. Dit is de derde fase, de nageboortefase.
Lees ook: Wat is een natuurlijke bevalling?
Hoe begeleidt de verloskundige een hands off bevalling?
De verloskundige observeert je gedrag, de kracht van de weeën en je ademhaling om de voortgang van de bevalling in te schatten. Ze luistert, kijkt naar uiterlijke kenmerken en biedt mentale steun, in plaats van lichamelijk in te grijpen.
Verloskundigen kunnen het verloop van een bevalling ontzettend goed aflezen. Geluiden en bewegingen geven veel informatie prijs. Ook fysieke kenmerken, zoals de paarse lijn bij je bilnaad wanneer de baby diep indaalt, vertellen de verloskundige dat je bijna persdrang krijgt. De verloskundige moedigt je aan om je gevoel te volgen en kan jou vragen om zelf te voelen of de baby al bijna wordt geboren. Zodra de baby er is, vertelt ze jou of je partner hoe je hem kunt aanpakken.
Lees ook: Hoe beleeft je baby de geboorte?
Waarom kiezen vrouwen voor een hands off bevalling?
Vrouwen kiezen voor hands off bevallen om de regie over hun eigen lichaam te behouden, het natuurlijke bevalproces niet te verstoren en optimaal bevalhormonen aan te maken. Een eerdere traumatische ervaring kan ook een doorslaggevende rol spelen.
Als een hands off idee je vertrouwen en een veilig gevoel geeft, maken je hersenen volop natuurlijke pijnstillers aan. Hormonen zoals oxytocine en endorfine laten de baarmoederspier optimaal werken. Zie je erg op tegen vaginale onderzoeken of wil je liever niet op je rug liggen? Dan maak je stresshormonen aan die dit natuurlijke proces kunnen remmen. Dat heeft een negatieve invloed op je pijnbeleving. Heb je in het verleden te maken gehad met een bevallingstrauma of nare medische ingrepen, dan helpt hands off bevallen je om de touwtjes in handen te houden.
Wanneer is hands off bevallen niet mogelijk?
Hands off bevallen is niet mogelijk als de veiligheid van jou of de baby in gevaar is of als je kiest voor medische pijnstilling. Bij medische complicaties is een actieve handeling of monitoring altijd vereist.
Verloopt de bevalling gezond, dan is hands off mogelijk bij een thuisbevalling en tijdens een poliklinische bevalling in het ziekenhuis. Verandert je situatie en heb je een ruggenprik, weeënopwekkers, een bloeddrukmeter of hartslagbewaking via een CTG nodig? Dan start de medische begeleiding. Dat geldt ook voor ingrepen met een vacuümpomp of een keizersnede.
Wat is beter: hands off of hands on bevallen?
Daar is niet één antwoord op. Hands off is niet beter of ‘natuurlijker’ dan hands on. Sommige vrouwen vinden het juist geruststellend als de verloskundige regelmatig de ontsluiting meet. En verloskundige handelingen of ingrepen kunnen het natuurlijke proces ook heel goed helpen als dat nodig is. Maar hands on is ook niet per definitie veiliger dan hands off bevallen. Elke bevalling en situatie is anders en iedere vrouw heeft haar eigen behoeften, wensen en verwachtingen. Daarom is het verstandig om die te bespreken met je eigen verloskundige.
Lees ook: Melanies bevallingsverhaal: ‘Ik voel zijn hoofdje al, maar de verloskundige is er nog niet’
Wanneer kun je niet hands off bevallen?
Als jij en je baby gezond zijn en de bevalling goed verloopt, kun je hands off bevallen. Het maakt daarbij niet uit of je thuis bevalt of poliklinisch, dus in het ziekenhuis met je eigen verloskundige.
Bij elke bevalling kan er een situatie ontstaan waarbij ingrijpen het beste is voor de veiligheid van de moeder en/of de baby. Bijvoorbeeld als er complicaties optreden, als de bevalling langer duurt dan verantwoord is of als je pijnstilling wilt. Je hebt dan bijvoorbeeld een ruggenprik, een infuus met weeënopwekkers, ctg-monitoring, een bloeddrukmeter of een vacuumpomp nodig. Of misschien kan je baby alleen geboren worden met een keizersnede.
Wat kun je doen als de bevalling medisch wordt?
Als je plan voor een hands off bevalling wijzigt, kun je samen met de gynaecoloog of arts overleggen welke handelingen wél op jouw voorwaarden kunnen plaatsvinden. Je behoudt altijd de regie.
Denk aan de inzet van een draadloos CTG-apparaat, zodat je vrij kunt blijven bewegen. Misschien mag je partner de baby nog steeds aanpakken. Zelfs in de operatiekamer is maatwerk mogelijk, zoals bij een moeder-geassisteerde keizersnede waarbij je de baby zelf uit je buik tilt. Vraag jezelf bij elke stap af wat jij nodig hebt om je veilig te voelen.
Lees ook: Ontspannen bevallen met hypnobirthing
Hoe bereid je je voor op een hands off bevalling?
Een goede voorbereiding op een hands off bevalling begint bij een open gesprek met je verloskundige, ruim voor de uitgerekende datum. Zo zorg je ervoor dat jullie verwachtingen op één lijn liggen.
Met deze tips pak je de voorbereiding goed aan:
- 1
Bespreek het plan: Vraag je verloskundige wat zij verstaat onder hands off bevallen. Komen jullie er niet uit? Zoek dan eventueel tijdig een verloskundige die hier wel ruime ervaring mee heeft.
- 2
Schrijf een geboorteplan: Leg je wensen formeel vast in je geboorteplan. Geef duidelijk aan dat je fysieke onderzoeken wilt beperken. Ben je angstig voor inwendig onderzoek? Schrijf dit op, inclusief de afspraak over een stopteken.
- 3
Volg een cursus: Kies een zwangerschapscursus of zwangerschapsyoga die focust op het fysiologische proces van het vrouwenlichaam.
- 4
Bekijk de praktijk: Lees inspirerende verhalen, zoals dit hands off bevallingsverhaal.
- 5
Betrek je partner: Zorg dat je partner exact weet wat je wensen zijn en als woordvoerder kan optreden zodra de weeën beginnen.
Lees meer: Wat is precies het doel van een geboorteplan en wat zet je erin?
Baas over je lichaam
Je lichaam is van jou, ook tijdens de bevalling. Hands off bevallen is een heel terechte wens. En ook als je bevalling anders loopt dan je hoopt, mag niemand je aanraken tegen jouw wil. Zorgverleners hebben jouw toestemming nodig om medische handelingen bij je uit te voeren. In de praktijk wordt misschien niet bij elke handeling toestemming gevraagd en vind je dat prima zolang je er een goed (veilig) gevoel bij hebt.
Weet ook dat je ieder moment nee mag zeggen. Of mag aangeven hoe je wilt dat het gebeurt en wat daarbij belangrijk is voor jou. Wil je eerst meer uitleg? Of wil je juist niet alle details horen? Wil je een stopteken afspreken? Of doe je het liefst zoveel mogelijk zelf, zoals het inbrengen van een eendenbek, en kan dit (met hulp) ook? Dit kunnen ook onderwerpen zijn om vooraf met je verloskundige of gynaecoloog te bespreken, zeker als er specifieke angsten bij je spelen.
Lees ook: Alles over angst voor inwendig onderzoek
Kun je kiezen voor hands off kraamzorg?
Je kunt na de bevalling kiezen voor hands off kraamzorg, waarbij de kraamverzorgende jullie de ruimte geeft om alles rondom de baby zelf te doen. Dit bespreek je vooraf met de kraamzorgorganisatie.
Wat een kraamverzorgster doet is erg persoonlijk in te vullen. De kraamverzorgende laat in dit geval zien hoe het eerste badje werkt, hoe je de temperatuur meet en hoe je je baby stap voor stap aanlegt. Daarna voer je de handelingen volledig zelf uit, terwijl zij meekijkt voor de veiligheid.
Bron: Geboortehuis
