‘Ooit was Nederland heel vooruitstrevend als het gaat om zwangerschapsverlof’, begint Sophie van Gool, econoom, columnist bij het FD en auteur (o.a. *Je kind is een goudmijn*, 2026). Ze doelt op zo’n honderd jaar geleden, toen 12 weken zwangerschapsverlof bekendstond als “ruim”. Maar tot de dag van vandaag veranderde er volgens haar weinig.
Oké, de partner (mits diegene geen zzp’er is) ging in 2019 van 2 naar 5 dagen verlof en kan inmiddels aanvullend geboorteverlof van 5 weken aanvragen tegen 70 procent van zijn inkomen (sommige werkgevers vullen dat aan tot 100 procent, red.). Een regeling waar bijna de helft (41 procent) van de partners trouwens géén gebruik van maakt, blijkt uit recent onderzoek van platform EBS.
Voor vrouwen veranderde er nagenoeg niets en de verlofregelingen zijn nog altijd van elkaar gescheiden: eentje voor de moeder, eentje voor de partner. Alleen het ouderschapsverlof is er voor beide ouders. Sinds 2022 worden 9 van de 26 weken voor 70 procent doorbetaald. De overige weken zijn onbetaald. Voor zzp’ers geldt deze regeling niet. Dat die regeling er is, is trouwens te danken aan de EU. Nederland stemde tegen het wetsvoorstel dat de meerderheid wél zag zitten, waardoor het er toch kwam.
Lees ook: zwangerschapsverlof, wat zijn je rechten?
Nederland bungelt onderaan
‘Als je naar ons zwangerschaps- en geboorteverlof kijkt, bungelt Nederland in Europa inmiddels ergens onderaan de ranglijst,’ zegt econoom Van Gool. In haar nieuwe boek Je kind is een goudmijn staat ze er uitgebreid bij stil. Wie nu aan ruime verlofregelingen denkt, denkt volgens haar aan Zweden, waar ouders samen in totaal zo’n 16 maanden vrij zijn na de geboorte van hun kind. Of aan IJsland, waar beide ouders 6 maanden verlof krijgen.
‘Dat vrouwen in Nederland na drie maanden alweer aan de bak moeten, terwijl ze van hun verloskundige horen dat het herstel toch zeker zo’n 9 maanden duurt, wringt,’ vindt Van Gool. ‘Er is de afgelopen jaren veel meer bekend geworden over de omvang van de transitie van het ouderschap (matrescentie, red.).’
Daarnaast, zegt ze, komt het relatief korte verlof met een prijs: het verzuim onder jonge ouders is hoog, parental burn-out is een probleem en vooral jonge moeders vallen vaak langdurig uit op werk.
Lees ook: Renée had een parental burn-out: ‘Het constante zorgen, altijd aanstaan. Dat vond ik zó stressvol’
Dat kan beter
Kortom, dat kan en moet Van Gool anders. En vooral beter. Ze noemt de huidige regeling in Nederland armoedig en achterhaald, en vindt het de hoogste tijd dat het een flinke upgrade krijgt. Vooral ook, omdat een ruimer verlof bewezen positieve effecten heeft.
‘Moeders hebben meer tijd voor herstel, vaders bouwen meer met hun baby’s, het ouderschap wordt gelijkwaardiger en het zorgt voor een rustige start. Ook komt een langer partnerverlof de mentale gezondheid van vrouwen ten goede: postnatale depressies komen minder vaak voor,’ somt Van Gool op.
Lees ook: Partnerverlof, hoe zit dat precies?
Diepte-investering
De econoom, zelf moeder van twee jonge kinderen, ziet een uitgebreid verlof als een diepte-investering. ‘Je hebt er toch veel meer aan als iemand iets langer afwezig is op kantoor en goed terugkomt, dan aan iemand die snel terugkeert maar vaak ziek is of later voor langere tijd uitvalt?’ Het geeft jonge ouders meer rust en tijd, en verhoogt daarmee hun welzijn.
Daarnaast, zegt Van Gool, geeft het een signaal af dat we ouderschap als maatschappij zien als een serieuze en belangrijke taak, niet als iets wat je er “even” bij doet. ‘Voor mensen met blessures of een burn-out zijn - terecht trouwens - hele re-integratietrajecten. Waarom doen we zo weinig voor ouders?’ Bevallen kan soms levensbedreigend zijn. Bovendien verandert de komst van een kind je leven ingrijpend. Daar mag volgens haar meer tegenover staan.
Lees ook Wat kost het hebben van een kind in 2026
12 maanden gedeeld verlof is ideaal
De ideale upgrade is volgens de econoom een gedeeld geboorteverlof van minstens 12 maanden met behoud van inkomen. Vooral dat gedeelde aspect vindt ze belangrijk. ‘Als de vrouw alles krijgt dan werkt zo’n lang verlof juist weer discriminatie in de hand.’ Een werkgever is vrouwen die kinderen krijgen in zo’n geval veel langer kwijt dan mannen.
En uit cijfers blijkt dat het vooral de emancipatie van de man is die achterloopt: terwijl vrouwen in 2 decennia gemiddeld 15 uur per week meer gingen werken, gingen mannen in diezelfde periode slechts 0,4 uur meer zorgen.
In Scandinavische landen is een deel van het verlof gereserveerd voor de vader en lopen er campagnes om mannen aan te moedigen dat op te nemen. ‘Dat moet ook, want alleen zo verander je een maatschappelijke norm en gaan ook vaders zorgen,’ zegt Van Gool.
Hoge kosten? Welnee!
Over de kosten van zo’n uitgebreid verlof hoeven we ons volgens Van Gool geen zorgen te maken, want al die baby’s hoeven niet meer naar de opvang. En juist de opvang voor de allerkleinsten is relatief duur, omdat een medewerker maximaal drie baby’s onder haar hoede mag hebben - tegenover acht dreumesen of peuters. Het lost dus ook het personeelstekort in de opvang grotendeels op.
Daarnaast, zegt ze, is de kinderopvang in Nederland in handen van grote commerciële bedrijven. ‘Waarom gaat ons geld naar hen, in plaats van naar ouders zodat ze zelf voor hun baby kunnen zorgen?’
Waarom is ons verlof niet ruimer?
Goed, point taken. Als er zoveel redenen zijn om het anders te doen, wáárom gebeurt dat dan niet? Van Gool vindt het onbegrijpelijk. Toch ziet ze meerdere mogelijke verklaringen:
- 1
Er is te weinig waardering voor het moederschap.
- 2
De invloed van christelijke partijen die jaren aan de macht waren en het ideaal nastreven dat de vrouwen grotendeels thuis zijn.
- 3
De mensen die er baat bij hebben dat de verlofregeling ruimer wordt (jonge ouders) zitten niet op posities waarin ze dat kunnen regelen.
- 4
Mensen die die macht wel hebben – vaak mannen - voelen geen urgentie, omdat het huidige beleid wel prettig voor ze is.
- 5
In de politiek wordt het gezinsleven (te veel) gezien als een privéaangelegenheid.
- 6
Verandering wordt vaak afgedwongen met verzet, maar het ontbreekt de groep die het betreft (moeders) aan de tijd en energie om op de bres te springen.
‘De pijn is niet zichtbaar genoeg,’ verzucht Van Gool samenvattend. Daarnaast kan het nog veel erger, kijk naar de VS, waar ouders 0 dagen krijgen. “Nou nou”, zeggen mensen dan al snel, “hier valt het dan toch wel mee?” Maar het valt niet mee, het huidige verlof is achterhaald.’
Daarom, zegt ze nogmaals, is het de hoogste tijd voor een uitbreiding. Aan Van Gool zal het niet liggen, ze schrijft en praat erover zo veel ze kan. Een grote groep experts is het roerend met haar eens. Nu de mensen die aan de knoppen draaien nog.
Lees ook: It takes a village: moeten we opvoeden niet veel meer als gezamenlijke taak zien?
