Heeft mijn baby een voorkeurshouding?

Wat is een voorkeurshouding bij je baby?

Veel baby’s hebben in de eerste maanden een favoriete houding. Ze liggen dan het grootste deel van de tijd met hun hoofd naar dezelfde kant gedraaid. Dat noemen we een voorkeurshouding. Ongeveer één op de vijf baby’s krijgt daardoor een afgeplat hoofd (brachycefalie) of een lange, smalle schedel (scafocefalie).

Omdat het hoofd van een baby nog zacht is en snel groeit, kan het door die eenzijdige druk afplatten. Dit is niet gevaarlijk, maar voor ouders soms schrikken. De meeste baby’s zijn tussen 0 en 6 maanden extra gevoelig voor een voorkeurshouding.

Waarom zien we dit tegenwoordig vaker?

Baby’s slapen tegenwoordig altijd op hun rug, en dat is heel goed, want het verkleint de kans op wiegendood. Maar omdat baby’s nu veel meer op hun rug liggen dan vroeger, komt een afgeplat hoofd ook vaker voor. Gelukkig kun je als ouder veel doen om dit te voorkomen of te verminderen.

Lees ook: Mag een baby op zijn buik slapen?

Waarom heeft je baby een voorkeurshouding?

Al in de buik heeft een groot deel van de baby’s een ‘favoriete kant’, meestal naar rechts. Het is normaal dat je baby na de geboorte graag zo blijft liggen.

De precieze oorzaak van een voorkeurshouding is niet bekend. Wel weten we dat een baby sneller een voorkeur ontwikkelt als hij steeds op dezelfde manier wordt gedragen, verschoond, gevoed of neergelegd.

Soms ontstaat een voorkeurshouding door iets simpels: bijvoorbeeld dat het licht altijd van dezelfde kant komt, of dat hij jou vaker van één kant ziet.

Sommige baby’s hebben net wat meer kans op een voorkeurshouding:

• Vroeggeboren baby’s

• Eerste kinderen

• Tweelingen

• Jongens wat vaker dan meisjes

Andere oorzaken die een rol kunnen spelen:

Soms draait een baby zijn hoofd niet graag naar één kant door bijvoorbeeld:

• een sleutelbeenbreuk door de bevalling

• heupdysplasie

• een (tijdelijke) kromming van de wervelkolom (scoliose)

• een verdikking van een nekspier (torticollis)

• een andere medische oorzaak zoals craniosynostose

Lees ook: Wat kun je doen tijdens de slaapregressies van je baby?

Wat zijn de gevolgen van een voorkeurshouding bij een baby?

Bij een baby groeit het hoofd snel door de groei van de hersenen. Omdat de schedel nog week is en de schedelnaden nog open zijn, kan de vorm gemakkelijk veranderen. Ligt je baby veel op dezelfde plek, dan wordt daar de groei geremd. De schedel compenseert dit door op andere plaatsen harder te groeien, waardoor het hoofd asymmetrisch of plat kan worden.

Samengevat:

• Ligt je baby vooral naar één kant, dan kan het hoofd aan die kant afvlakken: plagiocephalie.

• Ligt je baby vooral recht naar boven, dan kan de achterkant middenachter afplatten en breder worden: brachycephalie.

• Bij te vroeg geboren baby’s kan door veel liggen op de zij een lange, smalle schedel ontstaan: scafocephalie.

Een afgeplatte schedel is meestal alleen een cosmetisch probleem en heeft vaak geen gevolgen voor de gezondheid of ontwikkeling. Bij de meeste kinderen neemt de afplatting vanzelf af doordat ze sterker worden, meer bewegen, op de zij of buik gaan liggen, gaan rollen en op deze manier minder langdurig op dezelfde plek liggen.

In sommige gevallen verdwijnt de afplatting niet volledig, vooral wanneer:

• de afplatting matig of ernstig is

• de baby blijft slapen op de voorkeurskant

• een baby minder beweeglijk of minder actief is

Als afplatting blijft bestaan, kunnen ook subtiele of duidelijke veranderingen zichtbaar worden in het gezicht, bijvoorbeeld bij het voorhoofd, de wang en de stand van de oren.

Wat kun je thuis doen om een voorkeurshouding te verbeteren?

Je baby loopt in de eerste drie maanden van zijn leven het meeste risico op een afgeplat hoofd, omdat zijn schedel zo snel groeit. Het is daarom belangrijk om vanaf de geboorte goed op de houding van je baby te letten tijdens het slapen, spelen, voeden en verschonen. Met deze tips kun je in veel gevallen een voorkeurshouding afleren of voorkomen.

In bed

1. 1

   Draai het hoofd zachtjes naar de andere kant als je baby gaat slapen. Soms lukt dit het beste nadat hij al even slaapt. Draait je baby weer terug? Dat geeft niet, probeer het gewoon opnieuw bij het volgende slaapmoment. Na enkele weken blijft je baby vaker en langer zo liggen.

2. 2

   Verplaats interessante dingen (licht, geluid, deur, mobiel) naar de andere kant, zodat je baby wordt uitgenodigd die kant op te kijken. Vooral bij baby’s van 3 maanden of ouder is het erg helpend als het bedje zo staat dat je baby kijkt naar de kant waar je altijd de kamer binnenkomt. Let ook op de plek van de babyfoon met rood lampje en andere blikvangers.

Lees ook: Je baby veilig laten slapen: waar moet je op letten?

Tijdens het spelen

Spelen is dé manier om de nekspieren aan beide kanten sterker te maken.

1. 1

   Samen liggen en kijken.
   Ga naast je baby liggen, zodat hij naar jou kijkt. Wissel daarna van kant zodat beide nekspieren oefenen.

2. 2

   Op de zij, langere periodes per dag
   Heel effectief bij een afgeplat hoofd is het spelen in zijligging op de niet-voorkeurskant. Dit mag best lang, zelfs van slaapje tot slaapje. Gebruik een stevig opgerolde strandhanddoek of een wigkussen voor steun en stabiliteit.
   → Let op: leg je baby nooit op de zij te slapen vanwege het risico op wiegendood.

3. 3

   Op de buik liggen, meerdere keren per dag
   Dit is ontzettend goed voor de motorische ontwikkeling én helpt bij een voorkeurshouding.
   - Begin in de eerste weken al met korte momentjes.
   - Bouw dit op naar 3–5 keer per dag, 5 minuten of langer zolang het goed gaat.
   - Kreunen en mopperen mag; echt huilen is het moment om te stoppen.
   
   Variaties die het leuker maken:
   - op je onderarm, op de buik dragen
   - dwars bij je op schoot, met de armpjes op je benen (zie de video van Skully Care)
   - op het aankleedkussen

4. 4

   In de box
   Leg je baby altijd zo in de box of speelplek dat licht, speelgoed en jouw bewegingen of van zijn broertje of zusje juist aan de andere kant gebeuren. Zo leert je baby naar de ‘moeilijke’ kant te kijken.
   Baby’s onder de 3 maanden reageren extra goed op zwart-wit speelgoed.

Bij het dragen van je baby

1. 1

   Draag je baby zo op je schouder of arm dat hij naar voren of naar de niet-voorkeurskant kijkt.
   Ouders hebben vaak zelf ook een voorkeur; dat is dus even wennen, maar let hier bewust op.

2. 2

   Draag op de buik op je onderarm.
   Dit helpt bij de nekspierontwikkeling. Kies de arm waarbij je baby het hoofd lichtjes naar de andere kant moet draaien.

Bij het voeden en verschonen

1. 1

   Voeden: neem je baby afwisselend op je linker- of rechterarm tijdens het voeden. Of misschien fijner: als twee volwassenen de fles geven kun je afspreken wie op welke kant de voeding geeft. Bij borstvoeding gebeurt dit automatisch, bij flesvoeding vraagt het soms om wat oefening.

2. 2

   Verschonen: ga zo staan dat je baby naar de niet-voorkeurskant moet kijken om jou te zien. Veel ouders verschonen met de voeten van de baby naar zich toe, ook dit helpt met de variatie in hoofdrotatie.

3. 3

   Optillen: draai je baby eerst naar de niet-voorkeurskant en til hem dan op.

Wat kan een kinderfysiotherapeut, kinderoefentherapeut of kinderosteopaat hierin betekenen?

Zij kijken met je mee, geven tips en leren je oefeningen waarmee je de nekspieren aan beide kanten sterker maakt. Ook laten zij zien hoe je je baby kunt stimuleren om vaker naar de andere kant te kijken.

Door op deze manier samen te oefenen, leert je baby de voorkeurshouding geleidelijk af. Hierdoor kan de vorm van het hoofd mooi herstellen en voorkom je dat de afplatting erger wordt of blijvend wordt.
Als een baby een voorkeurshouding ontwikkelt, is het daarom belangrijk om op tijd actie te ondernemen. Een kinderfysiotherapeut, kinderoefentherapeut of kinderosteopaat kan helpen om de voorkeurshouding te behandelen. Bijvoorbeeld door middel van advies en oefeningen om de spieren aan de zwakkere kant van de nek te versterken en je baby te stimuleren het hoofd naar de andere kant te draaien. Op deze manier kun je de voorkeurshouding afleren, waardoor de vorm van het hoofd kan verbeteren en niet leidt tot verdere of blijvende vergroeiing van zijn hoofd.

Lees ook: Waarom en wanneer ga je met je baby naar de kinderosteopaat?

Bronnen: NJC, Kinderneurologie, EenVandaag, BMJ, Osteopathiekuilboer.nl, Skully Care, Kinderfysiotherapie-zeist-bunnik, JGZ richtlijnen.