Wat is een afgeplat hoofd bij je baby?
Een afgeplat hoofd is een asymmetrische vervorming van de schedel die ontstaat doordat een baby langdurig in dezelfde houding ligt. De schedel van je baby groeit direct na de geboorte extreem snel. Ligt je baby steeds op exact dezelfde kant, dan kan er door de constante druk aan die kant of in het midden van het achterhoofd een platte plek ontstaan.
Drie vormen van schedelvervorming
Specialisten onderscheiden drie verschillende vormen van een plat hoofd. Ongeveer 15 procent van de baby’s krijgt in het eerste levensjaar met een van deze vormen te maken:
Plagiocefalie: afplatting aan één kant van het hoofd, rechts of links. Plagio betekent plat, cefalie betekent hoofd.
Brachycefalie: brachycefalie betekent letterlijk: een kort hoofd. Het hoofd is afgeplat in het midden aan de achterkant van het hoofdje en daardoor breder dan gemiddeld.
Scafocefalie: de schedel is lang van voor- naar achterhoofd en smal van oor naar oor. De vorm lijkt wat op de onderkant van een boot en wordt daarom ook wel een bootschedel genoemd.
Een afwijkende hoofdvorm is een veelvoorkomend fenomeen. Goed om te weten: 85 procent van de baby’s ontwikkelt in de baarmoeder al een favoriete kant om het hoofd naartoe te draaien.
Deze afwijkende hoofdvormen komen regelmatig voor bij baby’s (Bredenkamp et al., 1990; Clarren et al., 1979; Golden et al., 1999; Littlefield et al., 2002; Mulliken et al., 1999).
Hoe ontstaat een afgeplat hoofd bij je baby?
Een afgeplat hoofd ontstaat meestal door een hardnekkige voorkeurshouding in de eerste maanden na de geboorte. Sinds het medische advies geldt om baby’s op hun rug te laten slapen ter preventie van wiegendood, zien we dit vaker terug. Veel baby’s stoppen na een aantal weken vanzelf met deze houding, waardoor een milde afplatting snel dichttrekt. Blijft je kind het hoofd telkens naar één kant draaien, dan vertraagt de groei van de schedel op die ligplek. Een plat achterhoofd komt relatief vaker voor bij premature baby’s.
Hoe weet je of de schedel is afgeplat?
Je herkent een afgeplat hoofd het beste door je baby recht van bovenaf te bekijken. Maak bij veel haar de plukken eerst nat, zodat de vorm beter zichtbaar wordt. Let goed op de achterkant: is deze links en rechts gelijk? Controleer ook de stand van de oren en de bolling van het voorhoofd. Kijk daarna naar het gezicht om te zien of de ogen even groot zijn en er geen asymmetrie in de wangen zit.
Volgens kinderfysiotherapeut Elly van der Grift biedt de Skully Care app een praktisch hulpmiddel. In deze app maak je een foto en krijg je direct het resultaat terug met betrouwbaar advies. Scoort de test groen, dan is alles in orde. Geel staat voor een milde afplatting, oranje voor matig en rood betekent dat er actie of extra hulp nodig is.
Kan een afgeplat hoofdje vanzelf herstellen?
Soms ontstaat de schedelvervorming al voor de bevalling, bijvoorbeeld doordat de baby lange tijd in stuitligging lag. Ook kan de druk in het geboortekanaal of een vacuümpomp zorgen voor een tijdelijke afwijking. Deze vormen verdwijnen in de regel na enkele weken vanzelf. Een plat achterhoofd dat ontstaat door een voorkeurshouding herstelt echter zelden vanzelf als je niet actief ingrijpt.
Kan een afgeplat hoofdje kwaad?
In verreweg de meeste gevallen heeft een afgeplat hoofd geen negatieve gevolgen voor de gezondheid en blijft het beperkt tot een cosmetisch probleem. Een milde vorm herstelt vaak mooi. Blijft de vervorming matig tot ernstig, dan kan de stand van de oren ongelijk blijven en vervormen soms de wangen of het voorhoofd. Bij minder dan vijf procent van de kinderen blijft de asymmetrie permanent.
Toch is er een belangrijk aandachtspunt. Recent onderzoek toont een verband aan tussen een plat hoofd en een latere vertraging in de motoriek. Een baby die moeite heeft met zijn nekspieren, draait zijn hoofd minder makkelijk, ligt langer stil en loopt daardoor iets sneller een kleine achterstand op. Let op de peuter- en schoolleeftijd dus extra op de motorische ontwikkeling. Wees overigens gerust: op latere leeftijd heeft een licht asymmetrische schedel geen enkel negatief effect op het zelfbeeld.
Manieren om een plat achterhoofd te voorkomen
Een afgeplat hoofd pak je het liefst direct aan. Als het hoofd langdurig eenzijdig wordt belast, groeit het scheef. Hoe jonger je baby is, hoe soepeler de schedelbotten en hoe sneller de bolling herstelt. Voor een baby jonger dan vier maanden is de kans op vlot herstel het grootst. Dit kun je zelf direct doen om de ligging te optimaliseren.
Wat te doen tegen plat hoofd als je baby slaapt?
Leg je baby altijd op de rug te slapen en draai zijn hoofd naar de kant die hij ‘moeilijk’ vindt. Draai je baby’s hoofd voorzichtig terug als hij in zijn slaap toch weer naar de voorkeurskant is gedraaid. Lees ook: Mag een baby op zijn buik slapen?
Wordt je baby wakker als je zijn hoofdje draait? Dan is er een andere manier: leg hem eerst op zijn zij naar de niet-voorkeurskant. Wacht even tot hij rustig is en draai hem dan heel langzaam terug naar rugligging, terwijl zijn hoofd naar de zijkant blijft liggen. Zijn hoofd blijft dan makkelijker naar de niet-voorkeurskant gedraaid liggen.
Baby’s kijken graag naar het licht (van een raam) of naar iets aantrekkelijks, zoals een muziekdoosje. Een muziekdoosje kun je eventueel weghalen of aan de andere kant ophangen, maar een raam verplaatsen wordt lastig. Maak in dat geval regelmatig het bed andersom op, dus het hoofdeind wordt het voeteneind. Zo stimuleer je dat je baby zelf zijn hoofd naar de goede kant draait.
Voorkom dat je baby op zijn buik in slaap valt tijdens het spelen. Merk je dat hij moe wordt, leg hem dan voordat hij slaapt op zijn rug. Zo blijft hij gewend aan die slaaphouding.
Wat te doen tegen plat hoofd als je baby wakker is?
1. Tips voor beweging
Laat je baby overdag spelen op zijn zijkant en leg hem altijd op de niet-voorkeurskant. Zijligging helpt direct enorm goed bij darmkrampen. Rolt hij steeds terug? Gebruik een stevig opgerolde handdoek in de rug als steun.
Plaats de box zodanig dat speelgoed, licht en dagelijkse bewegingen steevast van de niet-voorkeurskant komen.
Zet minimaal drie keer per dag in op buikligging. Blijf er absoluut altijd bij. Tummy time traint de nekspieren aanzienlijk. Ligt je baby ongemakkelijk? Leg je hand op zijn billen, schuif zijn armen iets naar voren of leg een kleine handdoek onder zijn borstkas.
2. Tips bij het voeden
Voed je baby afwisselend op je linker- en rechterarm. Bij borstvoeding wissel je vanzelf, bij flesvoeding vraagt het om wat extra focus.
Houd je baby in een ronde houding zonder dat het hoofd te ver achterover buigt.
Experimenteer met verschillende voedingshoudingen. Leg hem bijvoorbeeld dwars over je benen.
Lees ook: Dit zijn de meest voorkomende borstvoedingshoudingen
3. Tips bij het verschonen en dragen
Rol je baby bij het verschonen actief op de zij en de buik om hem aan de beweging te laten wennen.
Plaats het aankleedkussen zo dat hij vanaf zijn moeilijke kant naar je moet kijken.
Draag je baby op de arm in een bolle, ronde houding. Zo verdwijnt de spanning in de nek en pakt hij sneller de regie om zelf om zich heen te kijken. Bekijk alle draaghoudingen op deze video.
Speel samen op schoot. Maak een comfortabel 'kuiltje' van je benen of zet hem met zijn voeten naar jouw buik toe. Ontdek hier handige schootoefeningen.
5. Tips op schoot
Leg de enkel van je ene been op je andere been en laat je baby op je schoot zitten in het kuiltje dat zo ontstaat. Hierbij liggen de benen van je baby wat hoger en worden zijn schouders en hoofd goed ondersteund. Hij kan zijn armen zo makkelijker naar voren doen om te spelen.
Leg je baby met zijn voeten naar je toe op schoot. Zo kun je met hem praten, zingen of spelletjes doen. Wieg hem eventueel rustig met je benen.
In deze video krijg je de tips te zien hoe je met je baby op schoot kunt spelen en de andere kant kunt oefenen.
Herstel van een afgeplat hoofdje
Een afplatting heeft aandacht nodig vanaf het begin. Meestal wordt de afplatting daardoor minder, zeker als je aan de slag gaat met de bovenstaande tips. Is het hoofdje van je kind afgeplat en blijft hij een voorkeurshouding houden, dan is het verstandig om dit te bespreken op het consultatiebureau. Als het nodig is kunnen ze je doorsturen naar een kinderfysiotherapeut of kinderoefentherapeut. Je kunt ook zelf een afspraak maken.
Wat kan kinderfysiotherapie doen?
Een kinderfysiotherapeut helpt gericht zodra een voorkeurshouding stagneert. De therapeut onderzoekt de nekspieren op mobiliteit en meet de exacte afplatting. Vervolgens ga je met gerichte houdingsadviezen en tiltechnieken aan de slag. Behandeling versnelt het herstel bewezen en voorkomt ergere vervorming. Blijft het resultaat uit, dan vormt een bezoek aan een kinderosteopaat een waardevolle aanvulling. Kinderosteopaat Anne Kuilboer onderzoekt het hele lichaam op blokkades en zet zachte technieken in om schedelbotten en de wervelkolom los te maken. Lees alles over osteopathie voor baby’s.
Wanneer naar kinderosteopathie?
Is er ondanks de oefeningen te weinig resultaat? Dan kan de kinderosteopaat een aanvulling zijn. Kies een osteopaat die een opleiding tot kinderosteopathie heeft gevolgd. De osteopaat onderzoekt het lichaam van je baby op verminderde beweeglijkheid en behandelt die met zachte aanrakingstechnieken, zodat zijn hoofd, schedelbotten en wervelkolom vrij kunnen bewegen. De kinderfysiotherapeut en de kinderosteopaat werken vaak nauw samen, allebei vanuit hun eigen expertise. Hier lees je meer over osteopathie voor baby’s.
Geen kussens in bed
Deskundigen raden speciale zijslaapkussens en orthopedische babykussens ten strengste af. Deze middelen corrigeren een afgeplat hoofd niet en – nog veel belangrijker – ze vergroten het risico op wiegendood aanzienlijk. Gebruik hulpmiddelen om zijligging te stimuleren uitsluitend buiten bed, overdag en onder direct toezicht.
De Consumentenbond schrijft over de kussens: ‘Gebruik in principe geen speciale kussentjes of andere producten in de wieg tegen scheefhoofdigheid of reflux. Heeft je kind een afgeplatte schedel? In sommige gevallen kun je in overleg met een arts tijdelijk zo’n product gebruiken. Doe dit alleen onder kinderfysiotherapeutische begeleiding. Houd altijd toezicht op je kind.’
Helpt helmtherapie?
Een ander hulpmiddel bij een afgeplat hoofdje is een speciale helm: een redressiehelm. Een baby draagt deze helm ongeveer vier tot zes maanden lang, zo’n 23 uur per dag. De helm moet ervoor zorgen dat de schedel in de juiste vorm groeit, maar als je baby geen ernstige vervorming heeft is er geen bewijs voor dat dit ook echt helpt.
Toch denken sommige deskundigen dat een helm bij ernstige vormen toch goed kan helpen, vooral omdat het hoofdje met behulp van de helm in korte tijd kan verbeteren. Het is goed om te weten dat helmtherapie vrij duur is en meestal niet vergoed wordt door de zorgverzekering. De afweging wel of geen helm kan het beste met een kinderfysiotherapeut gemaakt worden. De therapeut kan namelijk in de metingen met de Skully Care app bekijken hoe het beloop tot nu toe was en een inschatting maken van de motoriek. Als je baby nu al of binnenkort gaat omrollen naar de buik, zal het natuurlijk herstel veel gunstiger zijn dan als je kindje daar nog lang niet aan toe is.
Lees ook ons uitgebreide artikel: Mijn baby heeft een voorkeurshouding
Bronnen: NJC, Kinderneurologie, Skullycare, Kinderfysiotherapie Zeist
