Wat is melatonine en hoe werkt het?
Melatonine is een hormoon dat door de pijnappelklier in je hersenen wordt aangemaakt zodra het donker wordt, waardoor je je slaperig gaat voelen. Het zorgt ervoor dat kinderen en volwassenen een gezond en natuurlijk ritme van slapen en ontwaken hebben.
Je lichaam maakt 24 uur per dag melatonine aan. Overdag in heel kleine hoeveelheden, in de avond en nacht in grote hoeveelheden. Wordt het weer licht, dan remmen de hersenen de aanmaak direct af en word je wakker.
Lees ook: Helpen white noise-apparaten met in slaap vallen?
Waarom hebben sommige kinderen slaapproblemen?
Slaapproblemen bij kinderen komen meestal niet door een direct tekort aan melatonine, maar door moeite met het verwerken van prikkels gedurende de dag. De melatonine-aanmaak is per persoon verschillend, al piekt de natuurlijke productie van dit hormoon over het algemeen tussen het vijfde en vijftiende levensjaar.
Bij een klein deel van de kinderen met autisme is weleens sprake van een verminderde aanmaak van melatonine. Ook kinderen met ADHD of een ontwikkelingsachterstand slapen vaak slechter, vaak in combinatie met medicatie zoals Ritalin. Toch zit de oorzaak hierbij vaker in prikkelverwerking dan in een verstoorde hormoonbalans.
Lees ook: Mijn kind wil niet slapen, wat nu?
Is melatonine een geschikt slaapmiddel voor kinderen?
Nee, melatonine is geen onschuldig slaapmiddel of supplement, maar een medicijn dat alleen bedoeld is om een ontregelde biologische klok te ondersteunen. Het helpt uitsluitend bij het inslapen en heeft geen effect op doorslaapproblemen.
Hoewel melatoninepillen in de drogist vrij verkrijgbaar zijn, stellen artsen gespecialiseerd in slaapgeneeskunde dat dit eigenlijk alleen op recept te koop zou moeten zijn. Geef melatonine daarom nooit op eigen houtje aan je kind. Bij verkeerd gebruik, en zelfs bij een lage dosering, kan het medicijn het bioritme van je kind juist nog verder ontregelen. Daarbij heeft het bijwerkingen zoals hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en buikpijn.
Volgens Arina de Vries, GZ-psycholoog en slaapexpert, is het cruciaal om altijd eerst de huisarts in te schakelen. Samen onderzoek je de achterliggende oorzaak van het niet-slapen. Besluit de arts om melatonine voor te schrijven, dan stelt deze de exacte dosering en het perfecte tijdstip van inname vast. Die strakke timing is essentieel voor een gunstig effect.
Lees ook: Wat is een geschikte bedtijd voor schoolgaande kinderen? en Hoe ziet een veilige slaapomgeving voor je kind eruit?
Mag je melatonine slikken als je zwanger bent of borstvoeding geeft?
Het wordt afgeraden om melatonine te gebruiken tijdens de zwangerschap of als je borstvoeding geeft. Het is namelijk nog niet voldoende bewezen wat de effecten hiervan zijn op de baby.
Het hormoon komt via de placenta bij de ongeboren baby terecht en kan mogelijk de hersenontwikkeling of biologische klok beïnvloeden. Ook via moedermelk geef je het hormoon direct door. Slaap je extreem slecht en zoek je een oplossing, bespreek dit dan altijd met de huisarts of verloskundige voor een verantwoord advies.
Lees ook: Alles wat je wilt weten over medicijngebruik tijdens de zwangerschap
Hoe help je je kind beter te slapen zonder medicatie?
Met een vaste bedroutine, veel daglicht overdag en een donkere, prikkelarme slaapkamer kun je de natuurlijke aanmaak van melatonine bij je kind flink stimuleren. Pas deze methodes toe voor een betere nachtrust:
Zorg voor een strakke routine Werk elke avond volgens een vast patroon. De hersenen van je kind herkennen zo de eerste handeling, schakelen automatisch af en maken zich klaar voor de nacht. Lees een boek voor, knuffel samen en dim op tijd de lichten.
Vermijd blauw licht Leg schermen zoals een mobiele telefoon of tablet minimaal een uur voor bedtijd weg. Het blauwe licht onderdrukt de natuurlijke aanmaak van melatonine. Geef hierin zelf het goede voorbeeld.
Verwijder storend licht Verwijder felle wekkers met knipperende displays of te felle lampen op de overloop.
Schrap cafeïne Vermijd dranken met cafeïne, zoals cola, chocolademelk en theesoorten met theïne.
Maak het verschil tussen dag en nacht duidelijk Zorg dat je kind in de ochtend veel daglicht ziet. Hang in de kinderkamer goede verduisteringsgordijnen op. Is het te donker? Gebruik dan uitsluitend een zachte nachtlamp.
Beweeg voldoende Veel buitenspelen en lichaamsbeweging overdag is cruciaal om 's avonds makkelijker in slaap te vallen.
Houd een vast leefritme aan Zorg dat je kind elke dag op dezelfde tijd opstaat en ontbijt. Dit 'reset' de biologische klok.
Zwangere vrouwen en borstvoeding: kun je melatonine slikken?
Slaapproblemen komen veel voor tijdens de zwangerschap, en ook in de eerste tijd met een baby is nachtrust vaak schaars. Hoewel zo’n verstoord ritme misschien lijkt op een jetlag, kun je tijdens de zwangerschap en zolang je borstvoeding geeft geen melatoninepillen slikken.
Melatonine komt via de placenta bij de ongeboren baby terecht, en het is niet duidelijk wat het effect daarvan is. Het zou de hersenontwikkeling en de biologische klok van de baby kunnen beïnvloeden. Melatonine komt ook in de moedermelk terecht. Artsen raden het slikken van melatonine af als je borstvoeding geeft, omdat niet zeker is of dit schadelijk is.
Bespreek het met je huisarts als je slecht slaapt en daar graag iets aan wilt doen. Je arts kan je verantwoorde adviezen geven.
Lees ook: Alles wat je wilt weten over medicijngebruik tijdens de zwangerschap
Bronnen: Apotheek.nl, Kenniscentrum kinder- en jeugdpsychiatrie, Lareb, Nswo.nl
