Hoe ga je om met liegen?

Vanaf een jaar of zes, zeven beginnen kinderen een intern geweten te ontwikkelen. Ze weten wat wel waar is en wat niet en kunnen bewust de waarheid gaan verdraaien. Wanneer dit systematisch en met opzet gebeurt, is het goed om het liegen aan te pakken. Maar hoe doe je dat?

Met een stalen gezicht beweren dat ze het niet gedaan hebben: kinderen kunnen het als de beste. Hoe kun je ze leren dat eerlijk zijn belangrijk is?

Advertentie

Liegen of jokken?

Wanneer jonge kinderen liegen spreken we over het algemeen van jokken. Jonge kinderen zijn nog niet in staat om objectief naar de waarheid te kijken, waardoor fantasie en de werkelijkheid door elkaar kunnen lopen. Vanaf een jaar of zes, zeven zijn kinderen in staat om realistisch te denken en kunnen ze echt bewust gaan liegen.

Waarom liegen kinderen?

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom een kind niet de waarheid spreekt:

  • Angst voor straf: je kind kan bang zijn voor de gevolgen als hij de waarheid vertelt. Dus als hij denkt dat hij iets ergs gedaan heeft, kan hij daarover liegen.
  • Aandacht vragen: als een kind vindt dat hij te weinig aandacht krijgt, of wanneer hij ongelukkig over iets is, kan hij gaan liegen om de aandacht te trekken. Meestal zijn de leugens dan zo doorzichtig dat hij snel tegen de lamp loopt.
  • Als experiment: kinderen proberen van alles uit, dus ook liegen. Het kan een kind een gevoel van macht geven als hij merkt dat hij zijn ouders om de tuin kan leiden. Normaal gesproken zal een kind hiermee stoppen als hij merkt dat liegen ook vervelende consequenties kan hebben.
  • Gebrek aan een ‘stemmetje’: het kan voorkomen dat een kind een slecht ontwikkeld geweten heeft en liegt omdat het hem niet kan schelen of hij anderen ermee in de problemen brengt. Hij kan zich niet in een ander verplaatsen. Dit soort liegen komt bij kinderen overigens zelden voor.

Patroon van straffen

Als je merkt dat je kind regelmatig liegt, is het goed om eens na te gaan wat je patroon van straffen is. Kinderen die vaak en snel worden gestraft zullen liever liegen dan hun eigen schuld toegeven, omdat ze bang zijn voor de consequenties. Leer je kind dan ook dat je liegen veel erger vindt dan wat hij fout heeft gedaan. Leg ook uit dat als hij blijft doorgaan met liegen, mensen hem op een gegeven moment niet meer geloven, ook als hij wél de waarheid spreekt.

Voorbeeldfunctie

Geef daarnaast het goede voorbeeld. Een leugentje om bestwil kan door een kind verkeerd worden opgevat. Als je tegen een vriendin zegt dat je hartstikke blij bent met haar cadeau, maar het later aan tafel afkraakt, kan je kind het idee krijgen dat liegen mag. Kinderen begrijpen het verschil tussen een leugentje om bestwil en een echte leugen vaak nog niet. Probeer je hier bewust van te zijn.

Beloon eerlijkheid

Geeft je kind eerlijk toe dat hij iets fout heeft gedaan, laat dan merken dat je dat waardeert. Zeg dat je blij bent dat hij naar je toe is gekomen, ook al vind je het niet leuk wat hij heeft gedaan. Hierdoor zal hij in het vervolg eerder geneigd zijn om de waarheid te vertellen.