Zo werkt een beloningssysteem

Zo werkt een beloningssysteem

Kinderen vinden beloningssystemen vaak een feestje. Beloond worden is sowieso veel leuker dan straf krijgen. Maar wanneer kun je je kind belonen? En hoe bereik je het meeste met het beloningssysteem?

Waarvoor je kind belonen?

Goed gedrag belonen werkt alleen als je kind weet wát hij precies goed heeft gedaan. Zo is de kans groter dat hij zijn goede gedrag zal herhalen. Zeg bijvoorbeeld: ‘Wat fijn dat je na het spelen alles zo netjes hebt opgeruimd’ of ‘Wat goed dat je je bord vanavond hebt leeggegeten.’

Door je kind een beloning te geven wil je een bepaald doel bereiken. Het is daarom goed om eerst te bedenken wáár hij een beloning mee kan verdienen. Daarbij is het van belang dat het echt duidelijk is voor je kind. Je kunt bijvoorbeeld een beloning geven voor de volgende dingen:

Kom je beloning altijd na

Heb je je kind als beloning een middag naar de speeltuin beloofd, hou je dan aan de afspraak. Komt er onverwacht iets tussen? Leg duidelijk uit waarom het nu niet kan doorgaan en spreek meteen nieuwe dag af. Zorg ervoor dat je die afspraak wél nakomt.

Geef je kind regelmatig complimentjes

Een positieve opvoeding, met veel complimenten en positieve feedback, is goed voor het zelfvertrouwen van je kind en voor jullie band. Vooral bij jonge kinderen is dit belangrijk. Je kunt bijvoorbeeld ook een beloningssysteem hanteren, waarbij je bijvoorbeeld stickers plakt om een doel te bereiken (kamer opruimen, potje plassen). Vooral bij peuters en kleuters kan dit goed werken. Bij oudere kinderen kun je beter wat subtieler te werk gaan, omdat te veel gejuich onoprecht op ze kan overkomen.

Beloon hem ook voor dingen die vanzelfsprekend zijn

Moet je je ene kind altijd achter de broek zitten met zijn huiswerk, terwijl de ander dit braaf uit zichzelf doet? Geef dan niet alleen aandacht aan het kind dat niet doet wat er wordt verwacht. Beloon je andere kind ook eens voor zijn goede gedrag, ook al is dit vanzelfsprekend bij hem.

Direct belonen of later verrassen?

Het is misschien verleidelijk om je kind uit enthousiasme direct te belonen. Bij heel jonge kinderen is dit prima: dan is het duidelijk voor ze bij welk gedrag de beloning hoort. Bij oudere kinderen werkt het beter als je het later, op een onverwacht moment, doet. Heeft hij bijvoorbeeld al een paar dagen uit zichzelf zijn slaapkamer opgeruimd? Vertel hem dan aan het eind van de week dat je hier erg blij mee bent en verras hem bijvoorbeeld met een spontaan uitje naar de bioscoop. De verrassing kan positief gedrag nog meer aanwakkeren.

Goed gedrag belonen moet bijzonder blijven 

Niet elke lieve actie hoeft beloond te worden. Dan is het bijzondere er gauw af én het kan averechts werken. Paai je je kind standaard met een snoepje zodat hij zijn speelgoed opruimt? Dan kan dit zijn enige drijfveer worden en leert hij niet dat opruimen er gewoon bij hoort. Hij leert niet het nut ervan in te zien en wordt niet gemotiveerd het uit zichzelf te doen. Of hij krijgt het idee dat opruimen iets heel vervelends is, anders hoefde het niet te worden beloond.

Je kind belonen is géén omkopen

Waak ook voor omkoopconstructies als: morgen krijg je patat als je nu je spinazie opeet. Een keer is niet erg, maar als je dit regelmatig doet kan je kind op den duur gaan verwachten dat er altijd iets tegenover moet staan als hij doet wat jij wilt. Of juist weigeren iets te doen (of expres ongewenst gedrag vertonen) als hij géén beloning krijgt. Belonen is iets anders dan omkopen. Doe het met name als je blij bent omdat hij iets uit zichzelf heeft gedaan en zorg dat het een verrassing blijft.

Moet je goede prestaties belonen?

Misschien voelt het logisch om je kind te belonen als hij zijn zwemdiploma haalt of een voetbaltoernooi wint. Maar eigenlijk is dit dubbel belonen: het diploma of het winnen zélf is ook een beloning en het fijne gevoel dat dit geeft is genoeg. Natuurlijk is het leuk om een bijzondere prestatie te vieren, maar ook hierbij geldt: overdrijf het niet. De scheidingslijn tussen verwennen en verpesten is soms dun.

Uit onderzoek blijkt dat kinderen die (te) veel worden geprezen om hun prestaties uiteindelijk onzeker kunnen worden. Ze hebben het gevoel dat ze altijd moeten scoren en vermijden dingen waarvan ze niet zeker weten of ze het kunnen. Lukt iets niet direct, dan geven ze al snel op uit angst dat ze niet de beste worden. En hoe moet het zijn voor een kind dat nooit ergens in uitblinkt? Beloon liever af en toe de inspanning (lekker in bad na de training!) dan de podiumplek.

Hoe werkt een beloningssysteem?

Allereerst bedenk je hoe lang je met het beloningssysteem door wilt gaan. Een week, twee weken of een maand? Het kan allemaal. Je kunt een kalender gebruiken, het liefst met grote vierkante hokjes. Als je die niet hebt, kun je ook hokjes tekenen. Als je kind een beloning verdient, mag hij een sticker plakken in één van de hokjes. Leg hem steeds uit waarom hij een sticker mag plakken.

Het is belangrijk om consequent te zijn. Je kind mag dus geen sticker plakken als hij zich niet aan de afspraak heeft gehouden. Leg dan ook uit waarom hij géén sticker mag plakken. Als je kind een bepaald aantal stickers heeft, krijgt hij een beloning. Je kunt dus zelf bepalen na hoeveel stickers jij de beloning geeft.

belongingssysteem stickers

De beloning

De beloning hoeft niet groot te zijn en mag zowel materieel als immaterieel zijn. Zorg voor afwisseling tussen de beloningen. Bedenk goed hoe je je kind wilt belonen: is het in verhouding met wat hij heeft gedaan? Mag hij iets uitzoeken in de speelgoedwinkel, wees je er dan van bewust dat je hiermee misschien verwachtingen creëert die niet realistisch zijn. Trek je voortaan elke keer je portemonnee als je trots op hem bent? Wissel materiële en immateriële beloningen af. Je kunt bijvoorbeeld ook zijn lievelingseten maken, een spelletje doen of zijn rug kriebelen. En vergeet niet: een welgemeend compliment of schouderklopje is vaak net zo fijn als iets krijgen.

Welk effect heeft het beloningssysteem?

Met het beloningssysteem kun je veel bereiken. Je kind zal moeite doen om de beloning te krijgen. Hij zal dan ook apetrots zijn als hij alle stickers heeft geplakt en zijn doel heeft behaald. Als de beloning is verdiend kun je er nog een ronde aan vastplakken als het nodig is. Dit is vooral aan te raden als er ook dagen tussen zaten waarop het niet goed ging en hij dus geen sticker mocht plakken.

4 tips voor een goed beloningssysteem

  1. Ga niet in onderhandeling en sjoemel niet als je kind verdrietig is omdat hij geen sticker heeft verdiend.
  2. Laat van de leeftijd van je kind afhangen hoe ingewikkeld je het beloningssysteem maakt. Houd het bij kleine kinderen heel simpel door bijvoorbeeld alleen stickers te plakken en niet op dagen te letten.
  3. Gebruik een beloningssysteem niet te lang, dan verliest het zijn kracht.
  4. Zorg voor goede afwisseling van materiële en immateriële beloningen. Bepaal dit van tevoren, zodat je kind weet wat hij krijgt en je geen valse beloftes maakt.