Heel leuk vond ik het, dat mijn zoontje (7) vrienden had gemaakt op zijn hockeyclub. Vriendjes en vriendinnetjes over de vloer vind ik altijd gezellig en fijn – scheelt mij weer entertainen. Dus toen het vriendje bij ons wilde spelen, juichte ik dit in eerste instantie alleen maar toe. Tot ik hoorde wat deze jongen allemaal uitkraamde.
Was hij in het begin nog redelijk rustig en beleefd, al snel vlogen de scheldwoorden me om de oren. Bovendien merk ik dat hij soms vervelend doet tegen andere kinderen in de speeltuin en dat hij nogal dominant is tegenover mijn zoon. Iedere keer dat hij komt spelen ben ik dus vooral aan het corrigeren en heropvoeden.
Lees ook: Lucas: 'Moet ik andermans kinderen ook opvoeden, omdat ik ze brutaal vind?'
Geen paniek
Ik overweeg om mijn zoon te vertellen wat ik van zijn vriendje vindt en hem vriendelijk doch dringend te adviseren om niet meer met hem te spelen. Is dat een goed idee? Ik vraag het Sonja Borgsteede, ontwikkelingspsycholoog en expert op het gebied van ontwikkeling en gedrag van kinderen en hun ouders.
'Nee, schiet niet direct in paniek', vertelt ze. 'In principe is het voor kinderen helemaal niet erg om met verschillende soorten vriendjes om te gaan. Het zijn vaak juist goede leermomenten; zo ervaart je kind welk gedrag hij wel of niet fijn vindt in een vriendschap. Bovendien is het een les in sociale vaardigheden en grenzen aangeven.
Ga dus niet verbieden om met het kind te spelen of ga niet het vriendje afkeuren in het bijzijn van je kind. De kans is alleen maar groter dat je kind op latere leeftijd aangetrokken wordt tot moeilijke vrienden of deze vriendschappen voor je geheimhoudt.'
Begeleid en evalueer
Klinkt plausibel. Dat wil ik natuurlijk niet. Maar wat moet ik dan wél doen? Borgsteede: 'Je kunt het kind van een ander niet opvoeden, maar je kunt wel controle houden over wat jij vindt dat oké is in je eigen huis. Maak aan het vriendje duidelijk dat bij jullie bepaalde regels gelden, zoals geen scheldwoorden en geen gepest.
Als er tussen jouw kind en het vriendje vervelende dingen gebeuren, kun je een beetje begeleiden. Zeg bijvoorbeeld: 'Jullie kunnen om de beurt met de bestuurbare auto spelen. Eerst mag jij even en na vijf minuutjes mag jij.' Soms ligt het niet eens aan het kind zelf. In veel gevallen vind je zélf het kind vervelend of soms ligt het aan de dynamiek tussen twee kinderen.'
Wat goed werkt volgens de psycholoog is dat je na afloop even reflecteert met je kind. 'Vraag dingen als: Vind je het leuk om met hem te spelen, gebeuren er weleens dingen die je niet fijn vindt, hoe kun je dit oplossen en kan ik je helpen? Laat je kind zelf nadenken over de vriendschap.'
Lees ook: Een pedagoog over wat je kunt doen als je kind gepest wordt
Niet beschuldigen
En als er nu echt dingen gebeuren die niet door de beugel kunnen waar jouw kind de dupe van is? 'Grijp dan op dat moment in. Je kunt eventueel na afloop dit bespreekbaar maken met de ouders van het vriendje. Maar doe dit wel op een neutrale manier – niet beschuldigend. Bijvoorbeeld: Het valt mij op dat ze vaak ruzie hebben. Gebeurt dat ook als mijn kind bij jullie komt spelen?
Geef in ieder geval geen ongevraagde opvoedtips. Dat werkt eerder escalerend. Waarschijnlijk gaat de vriendschap op een gegeven moment vanzelf over; geen enkel kind blijft spelen met een kind dat niet leuk tegen hem of haar doet.'
De plakker
Ik ben niet de enige die weleens last heeft of zich ergert aan vriendjes van haar kinderen. Zo ook Mijke (38). 'Mijn dochter heeft een vriendinnetje dat niet zozeer fout of vervelend is, maar ze zit nogal in mijn allergie. Als ze bij ons komt spelen, is ze vooral heel erg geïnteresseerd in wat ík doe in plaats van in mijn kind. Ze plakt continu aan me en stelt de hele tijd vragen aan me: Wat ben je aan het doen, wat is dat, hoe werkt dit, mag ik wat eten?
Ik moet me inhouden om niet geïrriteerd te reageren. De laatste tijd zeg ik dan maar dat het spelen niet bij ons kan en laat ik mijn dochter bij haar spelen.' Goede oplossing? Borgsteede: 'Dit is niet echt een oplossing voor de lange termijn. Soms moeten kinderen nog een beetje leren om zelf te spelen. Vertel haar dat ze met je dochter mag spelen en help ze even op weg met wat ideeën. Of start samen een activiteit en zeg vervolgens dat ze met elkaar verder mogen spelen. Dit vergt soms wel wat geduld.'
Lees ook: Orthopedagoog legt uit: dit moet je doen en laten als je kind nog geen vriendjes heeft
De drammer
Hetzelfde geldt voor vriendjes die komen spelen, en die alleen hun eigen zin willen doordrammen. Valerie (41) heeft hier ervaring mee. 'Ik heb weleens een vriendje over de vloer gehad die alleen wilde voetballen, maar mijn zoon had geen zin. Het vriendje bleef maar voet bij stuk houden en stond totaal niet open voor andere ideeën. Toen heb ik uiteindelijk - heel bot - gezegd dat ie dan maar naar huis moest.'
Borgsteede adviseert om ook hierin de kinderen een beetje te begeleiden. 'Je kunt aangeven dat ze bijvoorbeeld eerst een halfuurtje een spelletje kunnen spelen en daarna even kunnen voetballen. Zo help je ze en je kind leert dan om op die manier met dit soort situaties om te gaan.
Uiteindelijk zal hij dit soort situaties zelf moeten oplossen. Helpt dit niet, dan kun je inderdaad op een gegeven moment vragen of ze nog wel met elkaar willen spelen. Vraag vervolgens achteraf wat je kind ervan vond. Als hij tot de conclusie komt dat hij het inderdaad niet leuk vond, zal de vriendschap niet lang standhouden.'
(Slechte) invloed van vriendjes
In het geval van mijn eigen zoon, ben ik vooral bang dat deze jongen een slechte invloed heeft op mijn kind. Is deze angst terecht? In hoeverre hebben vriendjes invloed op je jonge kind en in hoeverre heb je als ouders invloed op vriendschappen?
Borgsteede: 'Op de basisschool hebben vrienden echt maar tot op zekere hoogte invloed op het gedrag van jouw kind. Tuurlijk, kinderen kijken naar elkaar, spiegelen elkaar en stoute dingen die vrienden of vriendinnen doen, kunnen ze leuk en spannend vinden.'
Leg een goede basis
Borgsteede: 'Uiteindelijk kopiëren jonge kinderen met name het gedrag van hun ouders. Als jij thuis duidelijke regels en normen en waarden hanteert, en deze zelf ook voorleeft, dan heb jij een grotere invloed op je kind dan een vriendje. En vaak zie je dat kinderen bevriend raken met kinderen die qua gedrag op ze lijken.
Als het goed is, zijn dat dus kinderen die thuis een gelijksoortige opvoeding krijgen. Pas in de puberteit wordt de invloed van vrienden en vriendinnen op je kind groter. Zorg daarom dat je een goede basis legt als je kinderen nog jong zijn.'
